Syria: Bên bờ vực nội chiến đẫm máu

Syria đang ở bên bờ vực của một cuộc nội chiến đẫm máu. Với việc Mỹ không thể hiện chính kiến rõ ràng của mình trong khu vực, các quốc gia BRIC (chỉ nhóm các nước Brasil, Nga , Ấn Độ, Trung Quốc) có thể đưa ra cơ hội ngoại giao tốt nhất để ngăn cản cuộc đổ máu này.

Bắt cóc, tra tấn, đánh đập và giết chóc đang xảy ra giữa hai cộng đồng Sunni và Alawi ở trung tâm thành phố Homs – thường được miêu tả là “thủ đô cách mạng” – đã gửi đi một tín hiệu đáng lo ngại về những gì đang diễn ra trên cả đất nước Tây Á này.

Hiện trạng ở Syria

Để ngăn cản tình trạng này trở nên tồi tệ hơn, các nhà lãnh đạo Ả-rập và cộng đồng quốc tế chắc chắn phải đưa Syria vào mục tiêu ưu tiên hiện tại của mình. Chế độ Syria hiện nay là một trong những chế độ kéo dài nhất ở Trung Đông, đã tồn tại gần nửa thế kỉ từ khi đảng Ba’th nắm quyền lực vào năm 1963. Nhà Assads – cha và con – đã cai trị từ năm 1970. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy một nguy cơ rõ rệt đối với chế độ này vì, gần như là lần đầu tiên, Syria phải đối mặt với những thách thức cả từ trong lẫn ngoài.

Tất nhiên, thách thức từ bên ngoài đối với Syria là thường xuyên, bao gồm cả việc tấn công Li-băng năm 1982 của Israel nhằm mục đích tiêu diệt ảnh hưởng của Syria cũng như Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) và hướng Li-băng vào quỹ đạo của Israel. Ngoài ra còn có cuộc khủng hoảng 1998 khi Syria phải đối mặt với khả năng cuộc chiến hai mặt trận với Thổ Nhĩ Kỳ và Israel và thách thức lớn nhất năm 2003 trước nguy cơ tấn công của Iraq.

Khi Thủ tướng Li-băng Rafid Hariri bị ám sát năm 2005, quân đội Syria đã buộc phải rút lui khỏi Li-băng và chế độ Syria bị đe dọa lật đổ. Năm 2006, Israel tấn công Li-băng để tiêu diệt đồng minh của Syria là Hizbollah và sau đó nước này lại tấn công Gaza để tiêu diệt một đồng minh khác của Syria là Hamas.

Bộ não của chế độ Syria – Tổng thống Bashar al-Assad – đã trải qua những cuộc khủng hoảng như vậy trong suốt những năm gần đây. Chính những cuộc khủng hoảng như vậy đã góp phần tạo nên chế độ hiện nay của Syria: độc tài, phòng thủ, tảng lờ các cải cách chính trị, kiểm soát hoạt động của công dân quá mức bao gồm cả truyền thông, các trường đại học và nền kinh tế.

Áp lực từ bên trong

Giờ đây Syria đang phải chịu áp lực lớn giống như Iran, đất nước nhiều năm đã phải chịu cấm vận từ phương Tây. Quyết tâm bảo vệ độc quyền nguyên tử của mình, Israel đang cố gắng vận động Mỹ tham chiến chống lại Iran, và nếu không phải là một cuộc chiến tranh thì cũng là thêm nhiều cấm vận hơn với nước này.

Bản năng của chế độ Syria đã cho rằng cuộc biến động hiện nay là một âm mưu nữa từ phương Tây. Do vậy phản ứng ngay lập tức của nước này là một sự đàn áp dã man: sử dụng lửa chống lại đám đông ở Dar’a từ hồi tháng ba. Không nghi ngờ gì, Tổng thống Bashar đã hình dung rằng góc nhìn quốc gia đã giúp ông “miễn dịch” với cuộc biểu tình. Tuy nhiên, đối mặt với cuộc khủng hoảng ngày càng lan rộng, sự lãnh đạo của ông đang bị đặt câu hỏi, các bài phát biểu và lời hứa cải cách xem chừng quá muộn và không thuyết phục. Thất bại trong việc nắm lấy đề nghị từ phe cấp tiến cho thấy sự thiếu vắng khả năng chính trị. Những cuộc giết chóc đã làm suy yếu chính quyền Syria.

Những người cách mạng là ai và họ muốn gì? Họ là những người dân nghèo nông thôn, những người đã phải chịu đựng với hạn hán và sự thờ ơ của chính phủ; những người dân nghèo ở thành thị, những người đã bị tham nhũng tàn phá và những người trẻ đang thất nghiệp. Giống nhiều nước Ả-rập khác, Syria đang phải chịu sự bùng nổ dân số. Năm 1965 chỉ có 4 triệu người, ngày nay dân số đã là 24 triệu. Với đà tăng như hiện nay, dân số nước này sẽ đạt 46 triệu trong vòng 20 năm nữa. Tăng trưởng kinh tế không thể theo kịp đà tăng dân số này.

Những người cách mạng muốn việc làm, chính phủ tốt và sự phân phối nguồn lực quốc gia công bằng, chấm dứt tham nhũng và áp bức của cảnh sát. Họ muốn có sự tôn trọng. Khoảng 40% dân số đang dưới 14 tuổi và chí có 3% đang trên 65 tuổi – với những kí ức nhạt nhòa về thời kì trước đảng Ba’th, họ không có hoặc hầu như có rất ít kinh nghiệm về dân chủ nghĩa là gì.

Vai trò nào cho BRIC?

Syria cần đến sự can thiệp của một nhóm quyền lực trung gian cao hơn để chấm dứt cuộc chém giết giữa hai phe. Cần phải có khoảng dừng để các cái đầu nguội lại, biểu tình và chống biểu tình tạm ngừng và một không khí tạo ra đối thoại thực sự với những cải cách thực sự có thể được tiến hành. Mục tiêu là một sự chuyển giao hòa bình với sự bảo hộ hiệu quả cho cả hai phía.

Các nước Ả-rập và cường quốc phương Tây đều thích hợp cho nhiệm vụ này. Các nước phương Tây không được tin tưởng và nhiều nước lựa chọn đứng ngoài. Mỹ không được tin cậy do mù quáng ủng hộ Israel trong khu vực. Không những khó mang lại hòa bình, thất bại của Washington trong giải quyết xung đột Ả-rập – Israel và những mâu thuẫn lâu nay với Iran đều có thể khiến nước này gặp nhiều khó khăn ở Syria.

Vậy nước nào có thể trở thành nhóm trung gian? Đó có thể là BRIC: Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc – những nước có tiềm lực kinh tế và chính trị với lợi ích mạnh mẽ trong khu vực này. Ngoài ra, Brazil có mối quan hệ lịch sử lâu dài với Syria, Li-băng và Palestine. Hàng triệu người Brazil có tổ tiên nhập cư từ những nước này.

Khi số người chết tăng lên, nhu cầu báo thù sẽ mạnh mẽ hơn và sự chia rẽ quốc gia sẽ sâu sắc hơn. Nội chiến sẽ có nguy cơ nổ ra và do đó, cần phải có biện pháp ngăn chặn điều này càng sớm càng tốt.

Long Hoàng