VietTuSaiGon (RFA Blog) - Hôm 25/6 vừa qua, một vài báo tại Việt Nam đưa tin việc bắt giữ 25 người tổ chức vượt biên tại Bà Rịa - Vũng Tàu, mà cái đích của họ là sẽ đến nước Úc. Dư luận lập tức có hai luồng: Một bên tự hỏi, thời này mà cũng c̣n vượt biên sao? Một bên đồng t́nh, một Việt Nam như hiện nay, không vượt biên, mới lạ!
Với mô h́nh cũ, chiếc tàu cá mang số hiệu BT 93700 TS do ông Nguyễn Ngọc Lợi (52 tuổi) làm thuyền trưởng đă được cải tạo kỹ thuật nhằm đưa 25 người, chủ yếu là dân Nghệ An - đồng hương của “cha già dân tộc” - với ước mơ đến Úc. Cũng xin nhắc lại, hồi đầu tháng 6 này, cảnh sát Indonesia đă bắt giữ 50 người từ Việt Nam đang t́m đường vượt biên đến Úc, nghĩa là chuyện không khan hiếm trong thời buổi “gia nhập WTO” kiểu Việt Nam.
30 năm rồi vẫn vậy
Tác giả Nguyễn Văn Canh, khi nh́n lại cuộc đại di dân (lớn nhất trong lịch sử người Việt) qua khái niệm “thuyền nhân” sau 4/1975, cho rằng nó có mấy lư do chính (trích nguyên văn):
1) Khó khăn kinh tế trong khi nhà nước cần ngoại tệ; người ra đi chính thức và bán chính thức phải bỏ tiền và vàng ra để mua chỗ;
2) Chiếm đoạt tài sản hầu triệt hạ tầng lớp tư sản và tiểu tư sản;
3) Loại bỏ thành phần xă hội chống đối hoặc không tin cậy được như trường hợp Hoa kiều chiếm gần 10% thành phần vượt biên;
4) Gây áp lực chính trị với khối ASEAN;
5) Chấp nhận một việc đă rồi v́ không thể kiểm soát được hết 1.200 km duyên hải;
6) Gây áp lực với Hoa Kỳ để buộc Hoa Kỳ thực thi lời hứa viện trợ tái thiết thời hậu chiến như ghi trong Điều 21 của Hiệp định Paris 1973;
7) Gia tăng lượng hàng hóa và hiện kim số người Việt ở hải ngoại gửi về cho thân nhân trong nước.
Với t́nh h́nh hiện nay, chúng ta có thể thêm vào vô số lư do để vượt biên, mà trong đó thiếu tự do về thân thể và tư tưởng; cơ chế chính trị lỗi thời và khó khăn về phát triển tài năng, kinh tế là nổi bật nhất.
Trong một vài năm qua, đă có những nghệ sĩ, nhà văn rời khỏi Việt Nam là do bất đồng chính kiến: đạo diễn Song Chi, nhà văn Trần Khải Thanh Thủy…; riêng nhà văn trẻ Nguyễn Thị Thúy Quỳnh (quen gọi Chả Sất) đă ôm con nhỏ trốn qua Thái Lan, xin tị nạn chính trị là một trường hợp vượt biên công khai.
Tất cả những t́nh huống trên đây tôi xin gọi là vượt biên trực tiếp (kiểu cũ), bởi ở Việt Nam đang thịnh hành nhiều kiểu mới hơn - tạm gọi là vượt biên gián tiếp.
Chuyện phần lớn con em, gia quyến của giới lănh đạo chóp bu Việt Nam có đến 2-3 quốc tịch, tiền nằm trong vài chục ngân hàng lớn nhỏ ở nước ngoài, nếu không phải t́m cách vượt biên gián tiếp th́ gọi là ǵ?
Đơn cử một trường hợp nho nhỏ như Cục Điện ảnh, khi làm thất thoát (cách gọi khác của tham ô) hơn 2 triệu USD, th́ lập tức kế toán chuồn ra nước ngoài, nghe nói ở đó luôn, không về nữa, v́ đă có sẵn quốc tịch (?). Đây cũng chỉ là một biểu hiện của vượt biên gián tiếp. Rơ ràng họ đă có chuẩn bị từ trước.
Lớn hơn một chút, vụ Nguyễn Thanh Phượng (con gái TT Nguyễn Tấn Dũng) cùng nhóm Nguyễn Đăng Quang, Hồ Hùng Anh (Ngân hàng Techcombank) mua thành công mỏ Núi Pháo (tỉnh Thái Nguyên) với số tiền bao nhiêu chưa công bố chính thức, nhưng Thanh Phượng được trả công chính thức đến 150 triệu USD. Sau đó Đăng Quang, Hùng Anh đă bán sang tay Núi Pháo cho nước ngoài, giá bao nhiêu chưa rơ, nhưng thu ngay tiền mặt đến 450 triệu USD, nghĩa là lời 300 triệu USD. Số tiền thực tế bán Núi Pháo chẳng có lợi ǵ cho dân cho nước, mà tài nguyên quốc gia cũng không c̣n, bởi họ dùng tiền này để mua nợ cứu Vinashin - một doanh nghiệp nhà nước đại phá sản và phá hoại. Nh́n cảnh dân t́nh đang biểu t́nh chống đối quanh Núi Pháo, mới biết hành động của nhóm này không tiêu biểu cho siêu vượt biên, th́ nên gọi là ǵ? Bởi dù họ ở ngay Việt Nam, nhưng lại ngấm ngầm đưa hết quyền lợi ra nước ngoài, đó cũng là cách vượt biên gián tiếp.
Một trong những cuộc vượt biên gián tiếp khổng lồ mà chưa ai đề cập trực tiếp đến khái niệm này, đó là nạn chảy máu chất xám. Nền giáo dục giáo điều và bệnh thành tích chẳng mấy thành công trong việc đào tạo nhân lực, vậy mà ai có chút tài năng th́ đều phải t́m cách định cư nước ngoài, hoặc ít lắm cũng làm cho công ty nước ngoài, th́ không phải vượt biên gián tiếp là c̣n ǵ?
Ngay các ông bà hiệu trưởng, ông Bộ trưởng Bộ Giáo dục cũng luôn tự hào ḿnh đang có nhiều sinh viên học sinh du học, mà thực chất là đang tự nhận ḿnh quá yếu kém, chẳng dạy ra hồn nên bọn trẻ mới phải đi. Mà sự yếu kém này c̣n lộ rơ khi lớp trẻ ra học nước ngoài xong, những bạn học giỏi, đa phần không muốn về nước nữa, v́ họ đă có cơ sở so sánh. Những trường hợp tiêu biểu như nhà vật lư hạt nhân Nguyễn Đ́nh Đăng, nhà nông học Nguyễn Quốc Vọng, nhà toán học Ngô Bảo Châu (những người định cư ở nước ngoài có làm việc trong nước), chỉ cần nói đến lương thôi, th́ đủ biết việc họ chọn nước ngoài để làm việc là đương nhiên (dù bên cạnh đó, VN c̣n 1001 lư do bất cập khác nữa). Những trường hợp như vừa kể th́ không phải vượt biên gián tiếp, nên gọi là ǵ? Đúng hơn, họ bị dồn vào thế phải “siêu vượt biên”, dù trong lời ăn tiếng nói của họ (thông qua các bài viết trên blog, website) th́ đủ thấy VN vẫn luôn ở trong tim. Trong trường hợp này, vượt biên là giúp Việt Nam.
Phần lớn các gia đ́nh trung lưu, trí thức, nhà giàu… cho con cháu họ học trường quốc tế ngay từ nhỏ (đây là điều tốt và quyền chọn lựa riêng, cần được tôn trọng), nếu nh́n từ vĩ mô, không khỏi rơi nước mắt. Ai cũng biết tính cách và bản sắc gốc được định h́nh từ trước năm 15 tuổi, vậy mà ở cái tuổi này, học sinh đă phải chia sẻ ḿnh để ḥa đồng trong môi trường chung của văn hóa giao tiếp quốc tế (vốn bề mặt), đến khi trưởng thành, con người họ thực sự chẳng là Việt Nam, mà cũng chẳng phải là một dân tộc nào khác. Cái này phải gọi là vượt biên văn hóa, càng đau đớn hơn nữa.
Người Việt vốn sợ biển
Trong chuyện cổ tích về đánh đuổi quỷ chiếm đất, cái bóng áo cà sa ra đến bờ biển th́ dừng lại, quỷ đi đâu mặc kệ. Biểu tượng này một phần nói lên tính nhân từ, ḥa hiếu, một phần cho thấy sự ḱ thị và ghét biển, nên quỷ phải đến từ biển và về với biển.
Ngay cả chuyện cổ tích về Mai An Tiêm cũng thế, tội nặng là bị đày ra đảo hoang, nghĩa là ra biển, xem như hết đất sống. Sau này các nhà tù “nặng đô” cũng phải ở ngoài đảo, như tù Côn Đảo chẳng hạn, nghĩa là vẫn duy tŕ suy nghĩ: cho ra biển là xong đời.
Cái tính sợ biển này “lây” sang cả người Chăm, dù hồi xưa họ vốn thông thạo trên biển, từng dùng thuyền đánh ra tới Thăng Long. Sau sự kiện Huyền Trân Công Chúa, khi chiếm được đất, việc đầu tiên mà Đại Việt làm là cấm người Chăm đi biển vĩnh viễn, đến ngày nay th́ rơ ràng họ đă mất truyền thống đi biển của ḿnh.
Ngay cả sau này ứng xử với Trung Quốc trên biển, cũng cho thấy người Việt c̣n sợ biển, chưa muốn hiểu nhiều về biển.
Thế mà, khi bị o ép đến đường cùng, người Việt lại vượt biên, mà thực chất là vượt biển, là thuyền nhân. Phải nh́n thuyền nhân như dũng sĩ văn hóa và tâm linh, khi họ dám vượt qua nỗi sợ biển đă ăn sâu vào tiềm thức của ḿnh.
Cho nên, xin đừng nh́n khoảng 100 người Việt vượt biển trong tháng 6 (mà bị bắt) là con số nhỏ, mà hăy nh́n đó như là một biểu hiện của căng thẳng cực độ. Ông bà ta nói rất hay, “nước chảy ào ào không hao bằng mội”, cái mội nước (100 thuyền nhân thời đại mới) đang là phát pháo khởi đầu cho một đớn đau mới: cuộc đại vượt biên sắp diễn ra. Bởi phần đông đă thấy đất nước này đang lâm vào khủng hoảng trầm trọng, khó bề sửa đổi.
Vượt biên trong “thời đại mới”
