(Kienthuc.net.vn) - Tại các băi vàng lớn như Thần Sa (Thái Nguyên), Na Ŕ (Bắc Kạn) hay tại những mỏ vàng lớn như ở Tây Nguyên, các "bưởng vàng" là người Thiết Khoá (Giao Thủy, Nam Định) không phải là ít.
Không ngờ, ở một vùng quê ngh́n đời thuần nông lại có một làng chuyên đi đào vàng. Nhiều gia đ́nh tất thảy con cái cháu chắt cùng tham gia làm nghề. Dẫu biết đào vàng chứa nhiều hiểm nguy, nhưng khi cả làng đă ôm giấc mộng đại gia th́ dù có "vàng mắt" th́ cũng phải cố để không thua em kém chị.
100% thanh niên đi đào vàng
Có thể nói rằng, ít có làng quê nào sánh kịp với làng Thiết Khoá thuộc xă Giao Thịnh (Giao Thủy, Nam Định). Làng từng có biệt danh "nghề nông gia truyền" bởi sau năm 1960 c̣n được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng 3. Cho đến bây giờ, đến Thiết Khoá cứ ngỡ như lạc vào một khu đô thị với những biệt thự nhà vườn, xe sang tiền tỷ.
Ông Trần Đại Nghĩa, Chủ tịch UBND xă Giao Thịnh cho hay: "Làng Thiết Khoá gồm có 3 xóm 7 - 8 - 9 hợp lại. Làng có trên 3 ngh́n nhân khẩu th́ phân nửa số ấy làm nghề đào vàng. Gần như 100% thanh niên làng Thiết Khoá làm nghề này. Người ta bảo đây là "làng đại gia" nhưng cái giá phải trả cũng nhiều v́ từ trước tới nay có băi vàng nào là yên ổn".
Được biết, ngoài biệt danh "nghề nông gia truyền", làng Thiết Khoá c̣n nổi tiếng với nghề làm cói. Từ Thiết Khoá, nghề làm cói lan ra khắp tỉnh và h́nh thành những HTX chiếu cói với những nghệ nhân nức tiếng Thành Nam. Nhưng cho đến nay, nghề làm cói ở Thiết Khoá gần như đă "tuyệt chủng". Người dân không c̣n mong ngóng làm giàu bằng thứ nghề truyền thống ấy nữa.
Một góc làng Thiết Khoá.
Vàng!... Chỉ có vàng mới có cơ nâng Thiết Khoá thành làng đại gia. Như lời ông Đinh Văn Vinh, Phó trưởng làng bật ra câu nói rất văn vẻ: "Làm nghề ǵ th́ cuối cùng cũng phải tính đến lợi nhuận là tiền. Có tiền rồi th́ người ta mua vàng. Vậy th́ người khôn luôn phải đi trước một bước, cho nên cả làng ôm giấc mộng vàng là cái lư để làm giàu".
Ở Thiết Khoá, thật khó để t́m cho ra bóng dáng của thanh niên trai trẻ. Đơn giản là họ tha hương với nghề làm vàng. Họ đi khắp nơi, từ đỉnh đầu Hà Giang đến cuối mũi tàu Cà Mau, tất cả đều có vết chân và những giọt mồ hôi mặn chát của người Thiết Khoá.
Ông Vinh bảo: "Các làng khác th́ thanh niên trai tráng mong mỏi học hành để có việc ở thành phố. Trai làng Thiết Khoá lại khác, đến tuổi trưởng thành lại rủ nhau "ăn hang ở hốc" ở những nơi rừng thiêng nước độc. Đă thành truyền thống rồi, đến tuổi là đi, không cần lăn tăn suy nghĩ hướng nghiệp chọn nghề ǵ sất".
Lắm tiền, nhiều đại gia quay sang chơi đồ cổ.
Người đầu tiên của làng Thiết Khoá đi đào vàng là ông Đinh Văn Hoà ở xóm 8, và ở ngôi làng đại gia này, ông Hoà trở thành "ông tổ nghề" v́ có công đưa cả làng đi đào vàng.
Ngôi nhà 2 tầng khang trang tọa lạc phía giữa làng là nơi ông Hoà ở. Người đàn ông da ngăm đen, tuổi ngoài 60 đang mê mẩn với con rùa đồng - một vật cổ mà ông Hoà có được, đó cũng là chiến lợi phẩm duy nhất c̣n lại của đời đào vàng. Ông Hoà cho hay: "Được vàng th́ lụi, mà cái làng này ai cũng được vàng mà có ai lụi đâu, toàn đại gia cỡ bự, chỉ tôi là nghèo nhất".
Ông Hoà kể, vào những năm đất nước mới thống nhất, ông đă vào Đà Nẵng làm nghề xẻ cưa. Những chuyến đi rừng ông Hoà phát hiện những cánh đào vàng tự phát nên ông có ư muốn học nghề. Gia nhập đội quân đào vàng được vài tháng, ông Hoà sáng tạo ra cách đào vàng bằng máng nước rất hiệu nghiệm. Nhưng v́ thù lao không được xứng đáng nên ông tách ra làm riêng.
Ông về quê hô hào anh em xa gần đi làm vàng nhưng chỉ có dăm ba người dám mạo hiểm. Sau này, thấy cánh đào vàng của ông Hoà phát triển nên hàng trăm thanh niên làng Thiết Khoá mới đầu quân đi theo. Cứ năm này sang năm khác, những cánh đào vàng của làng Thiết Khoá lan rộng ra khắp nơi và ở khắp các tỉnh thành. Vùng quê thuần nông bỗng dưng tạo ra một cơn sốt vàng chưa từng có, hàng ngh́n người đi đào vàng, có gia đ́nh cả nhà cùng đi, thậm chí cả con cháu, chắt chít đều theo nghề.
Ngôi nhà ông Hoà đang ở được mua vào năm 1992 của một đại gia giàu nhất xă Giao Thịnh. Ngoài hai ngôi nhà mới xây, ông Hoà c̣n trả thêm cho vị đại gia này 20 cây vàng để có được ngôi nhà 2 tầng. Và cũng từ đó, ông Hoà giă biệt nghề đào vàng, trao lại chức "bưởng" cho người khác.
Ông Hoà bảo: "Tôi không làm nghề nữa không phải v́ ḿnh đă già yếu hay muốn hưởng thụ sớm. Cuộc sống nên biết điểm dừng, có tiền có vàng rồi th́ đừng nên tham. Nếu tham th́ chưa chắc tôi c̣n sống, mà có khi đă tan xương nát thịt từ lâu rồi. Băi vàng nào mà chẳng có nguy hiểm, đánh nhau v́ lợi".
Ông Hoà và con rùa cổ - kỷ vật duy nhất thời làm "bưởng vàng".
Cho đến bây giờ, xă Giao Thịnh chưa có một con số chính xác về những người trong làng Thiết Khoá đi đào vàng. Nhưng nếu tính sơ qua th́ con số cũng lên tới 1.000 người, đó là chưa kể đến những người đi theo thời vụ. Và tại các băi vàng lớn của nước ta như Thần Sa (Thái Nguyên), Na Ŕ (Bắc Kạn) hay tại những mỏ vàng lớn như ở Tây Nguyên th́ các "bưởng vàng" là người Thiết Khoá không phải là ít.
Trong số những người đào vàng ở Thiết Khoá, phải kể đến "Minh vàng" người xóm 9. Ông Minh sau hàng chục chuyến đào vàng thất bát đă bỏ vào Lâm Đồng trồng cà phê. Nhưng không ngờ, tại đây giấc mộng đại gia của ông nhanh chóng thành hiện thực chỉ trong ṿng một tháng khi đào được 100kg vàng và ghi tên ḿnh vào danh sách 30 tỷ phú của làng.
Ông Phạm Đức Thành, Phó Chủ tịch UBND xă Giao Thịnh nhẩm tính: "Con số 30 tỷ phú là có thể nh́n thấy được. C̣n nhiều tỷ phú khác không lộ diện v́ nhiều lư do khác nhau". Quả thật, ở Thiết Khoá th́ biệt thự và xe hơi tiền tỷ không phải là hiếm, càng không phải xa lạ. Tuy nhiên, sự giàu có của bất kỳ một làng quê nào cũng kéo theo những mặt trái không đáng có, đó là nạn nghiện hút. Thiết Khoá cũng vậy, đă bắt đầu có những lo lắng khi tệ nạn này dần len lỏi vào từng ngơ xóm, từng gia đ́nh.
- "Thời những năm 1985 khi tôi c̣n làm "bưởng vàng", dưới trướng c̣n hàng trăm anh em nhưng không bao giờ để xảy ra tệ nạn. V́ là người cùng làng với nhau nên tôi quy định "hiến pháp vàng" cho anh em thực hiện: Không phạm pháp, không tàng trữ vũ khí, không đánh nhau, không dính đến ma tuư. V́ vậy, dù ở những băi vàng tự phát mà không ai mắc vào tệ nạn. Bây giờ đă khác, một vài thanh niên nghiện ngập đă xoá bỏ h́nh ảnh đẹp của Thiết Khoá".
Ông Đinh Văn Hoà
- "Làng Thiết Khoá đất ít người đông nhưng thời nào cũng đem lại những vinh quang. Ở xă Giao Thịnh ngoài phong trào đi đào vàng th́ c̣n phong trào "xây dựng đảo". Từ những năm 1983, Thiếu tướng Hoàng Kiền - Giám đốc Ban Quản lư dự án đường tuần tra biên giới đă đưa người ra các đảo Hoàng Sa, Trường Sa... để tham gia xây dựng".
Ông Trần Đại Nghĩa (Chủ tịch UBND xă Giao Thịnh) |
Trần Hoà
"Vàng mắt"... vẫn ôm mộng "đại gia"
