Người Ukraine đặt câu hỏi v́ sao Nga chiếm được Kherson một cách quá dễ dàng. Liệu quan chức đă ngầm đầu hàng và bỏ rơi người dân?
Quân nhân Nga tuần tra tại Nhà máy Thủy điện Kakhovka, Kherson. Ảnh AFP
Nhiều thường dân ở Kherson nói rằng, họ tin rằng các quan chức dân sự và quân sự chủ chốt đă "đầu hàng" trong khu vực và họ cảm thấy bị bỏ rơi.
Syvash, hay c̣n được gọi là Biển Thối, là nơi thực sự phân chia Crimea với lục địa Ukraine. Nó là một mê cung của các đầm lầy chỉ với ba dải đất đủ rộng và đủ chắc chắn cho những con đường nối bán đảo Crimea với vùng Kherson, miền nam Ukraine.
Trong quá khứ, người Hy Lạp, Mông Cổ, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga và Đức Quốc xă tập trung vào các cuộc giao cắt Syvash trong khi xâm lược hoặc bảo vệ Crimea, một trung tâm thương mại kết nối thảo nguyên Á-Âu với Địa Trung Hải.
Sau khi Nga sáp nhập bán đảo vào năm 2014, Ukraine đă đóng cửa tuyến đường sắt, khiến một cây cầu và một con đập gần thị trấn Chonhar trở thành điểm ra vào của hàng ngh́n người và ô tô.
Cây cầu, được mệnh danh là "Cửa sau của Crimea", cùng với hai cây cầu khác trên eo đất Perekop, được gắn chất nổ mà các binh sĩ Ukraine đă được chỉ thị cho nổ tung trong trường hợp Nga tấn công đất liền.
Sáng sớm ngày 24/2, quân đội Nga đă bắn vào một số lính biên pḥng và quân nhân, chiếm giữ các ngă ba và tràn vào Kherson.
Hàng chục ngh́n binh sĩ, hàng trăm xe tăng và xe bọc thép lê bước về phía bắc trải khắp tỉnh. Olena- cư dân của Henichesk, một thị trấn nghỉ mát trên bờ biển Azov của Kherson nói với Al Jazeera rằng: "Nếu họ cho nổ tung cây cầu trên Chonhar, th́ sẽ không có chuyện ǵ xảy ra. Họ thường nói rằng nó đă được khai thác từ năm 2014. Hóa ra không phải vậy".
Bộ Quốc pḥng Ukraine bác bỏ những tuyên bố như vậy.
"Cây cầu đă được khai thác, nhưng chúng tôi đă phải đối mặt với lực lượng của kẻ thù nhiều hơn chúng tôi tới 15 lần", Bộ Quốc pḥng Ukraine cho biết trong một tuyên bố vào ngày 26/4. Cầu ở Chonhar không phải là cây cầu duy nhất mà người Nga phải đi qua.
Kherson là một vùng khô cằn gồm những thảo nguyên bằng phẳng, không có cây cối nằm ở châu thổ của Dnipro, con sông dài thứ tư của Châu Âu.
Hàng chục nhánh sông và kênh tưới tiêu chằng chịt khắp Kherson biến những vùng đất nông nghiệp thành những ḥn đảo ảo được nối với nhau bằng những cây cầu.
Rất nhiều trong số chúng cũng được cho là đă bị phá hủy, biến mỗi chuyến vượt biển thành một cơn ác mộng về hậu cần.
"Trong trường hợp rút lui hoặc tấn công, những cây cầu này đáng lẽ phải cho nổ tung, nhưng nó đă không được thực hiện", Thị trưởng Ihor Kolykhaev của Kherson nói với tờ báo Ukrainska Pravda vào ngày 5/4.
Nhưng chỉ có Vitaly Skakun, một đặc công 25 tuổi, đă cho nổ cây cầu trên đường đến Henichesk và anh đă bị thiệt mạng v́ vụ nổ.
Phần c̣n lại của những cây cầu vẫn c̣n nguyên vẹn - bao gồm Antonovskiy trải dài gần 1.400 m trên vùng nước trong xanh như lụa của Dnipro và là đường liên kết trực tiếp duy nhất giữa thủ phủ của khu vực, cũng có tên là Kherson và phía nam của khu vực.
Việc cây cầu bị phá hủy có thể khiến thành phố bị đ́nh trệ trong nhiều ngày, nếu không muốn nói là vài tuần.
"Trong những ngày đầu tiên, khi giao tranh đang diễn ra, tôi chắc chắn rằng họ sẽ cho nổ tung cây cầu, nhưng than ôi," một người dân Kherson nói với Al Jazeera với điều kiện giấu tên v́ cô ấy "lo sợ cho tính mạng của ḿnh" giữa những vụ bắt bớ hàng ngày.
Sau nhiều ngày giao tranh khiến hàng trăm binh sĩ Ukraine thiệt mạng, dân quân và dân thường chưa được huấn luyện kỹ càng, người Nga đă chiếm giữ cây cầu Antonovskiy và tiến vào thành phố Kherson.
Với dân số khoảng 300.000 người, Kherson đă trở thành trung tâm đô thị lớn nhất mà Moscow chiếm giữ ở Ukraine vào thời điểm đó.
Sau này, Mariupol nằm khoảng 400 km về phía đông và có dân số 430.000 là một dấu mốc chiến tranh lớn hơn. Nhưng việc đánh chiếm Mariupol khiến người Nga mất 82 ngày ṛng ră, biến phần lớn cảng Biển Azov thành đống đổ nát và khoảng 22.000 dân thường thiệt mạng.
Trong khi đó, Nga chỉ mất một tuần để chiếm được Kherson, nơi trở thành chiến tích chiến tranh lớn nhất, chiến lược nhất và có giá trị kinh tế của nước này.
Lần đầu tiên, người Nga vượt qua Dnipro chia đôi Ukraine thành bờ trái chủ yếu nói tiếng Nga và hữu ngạn chủ yếu nói tiếng Ukraine.
Trong khi cuộc tấn công vào Kiev và miền bắc Ukraine diễn ra phức tạp bởi những khu rừng rậm rạp và đă bị hủy bỏ vào đầu tháng 4, miền nam Ukraine phần lớn bằng phẳng và rộng mở.
Người Nga bắt đầu cuộc tấn công vào các khu vực lân cận Odesa, Mykolaiv và Zaporizhia - và kéo dài tuyến pḥng thủ của Ukraine thêm hàng trăm km.
Phản quốc?
Nga đă đánh dấu sự tiếp quản của Kherson vào ngày 2/3. Cùng ngày, Đại tá Ihor Sadokhin thuộc Cơ quan An ninh Ukraine, cơ quan t́nh báo chính, đă bị bắt giữ và buộc tội phản quốc.
Quan chức chống khủng bố chủ chốt của Kherson bị buộc tội "dẫn đường cho hỏa lực của kẻ thù" trong quá tŕnh sơ tán các nhân viên thực thi pháp luật.
Một tháng sau, lănh đạo của anh ta là sĩ quan t́nh báo hàng đầu của Kherson, Tướng Serhiy Krivoruchko đă bị tước quân hàm.
Tổng thống Zelensky gọi Tướng Serhiy Krivoruchko là "phản anh hùng" nhưng không đưa ra lời giải thích nào thêm.
Nhiều thường dân ở Kherson kiên quyết rằng các quan chức quân sự và dân sự chủ chốt đă "đầu hàng" trong khu vực. "Họ đă đầu hàng ngay trong ngày đầu tiên", Halyna, người giấu họ của ḿnh nói với Al Jazeera.
Cố vấn tổng thống Oleksiy Arestovych, một diễn giả có sức hút với công chúng nổi tiếng với tinh thần lạc quan, cho biết trong bài phát biểu trên truyền h́nh vào ngày 9/5 rằng: "Ai, cái ǵ và bằng cách nào - vâng, chúng tôi sẽ phân loại nó, và các cơ quan thực thi pháp luật cũng đang phân loại nó. Bởi v́ câu hỏi lớn nhất là ở đâu có sự kém cỏi và ở đâu có phản quốc".
Một chuyên gia quân sự hàng đầu nói rằng chỉ có một cuộc điều tra chi tiết và thử nghiệm mới xác định được điều ǵ mà các quan chức đă thất bại - hoặc chọn không ra lệnh - làm nổ tung các cây cầu.
"Không c̣n nghi ngờ ǵ nữa, mọi công việc chuẩn bị đều không thành công. Điều đó có nghĩa là một số người phải chịu trách nhiệm", Trung tướng Ihor Romanenko, cựu Phó tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang của Ukraine cho biết.
Ông nói với Al Jazeera: "Sẽ phải có những phiên ṭa công khai, v́ mức độ trách nhiệm rất cao".
Các nhà quan sát khác gọi việc "phá dỡ" những cây cầu của Kherson là một "huyền thoại" làm hoen ố chủ nghĩa anh hùng của những người lính Ukraine.
Nhà phân tích Aleksey Kushch có trụ sở tại Kiev nói với Al Jazeera rằng: "Những nỗ lực tạo ra một huyền thoại về việc "rà phá bom ḿn" làm mất giá trị chiến công của các lực lượng Ukraine".
Ông nói: "Việc chiếm đóng miền nam Ukraine là một thảm kịch gây ra bởi sự mất cân bằng sức mạnh quân sự giữa Ukraine và Nga, chứ không phải bởi sự phản quốc hoang đường".
Không c̣n hạn hán?
Kherson là điểm khởi đầu của một "cây cầu trên bộ" tới các vùng Donetsk và Luhansk do phe ly khai nắm giữ và biên giới giáp với Nga.
Các trạm thủy điện của Kherson cùng với nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia bị Nga chiếm giữ sẽ cung cấp năng lượng cho Crimea.
Những cánh đồng lúa ḿ, vườn cây ăn quả và cánh đồng lúa của Kherson sẽ làm giảm giá nguồn cung cấp lương thực chủ yếu được chuyển đến từ vùng Krasnodar phía tây nam của Nga thông qua cây cầu Crimea được xây dựng vội vă.
Và quan trọng nhất, nguồn nước của Kherson đă giải được bài toán hóc búa lớn nhất của Nga ở Crimea, nơi có dân số ngày càng tăng từ lâu đă vượt qua con số hai triệu người.
Kênh đào Bắc Crimea do Liên Xô xây dựng bắt đầu từ phía tây bắc sông Syvash từng đưa 1,5 triệu m3 nước của Dnipro hàng năm đến bán đảo khô cằn, chiếm 85% nhu cầu nước của nó.
Valery Lyashevsky thuộc Ủy ban Nhà nước về Nước của Crimea nói với Al Jazeera vào năm 2014 rằng, Ukraine đă xây dựng đập kênh vào năm 2014 và "nông nghiệp đă bị hủy bỏ".
Một số hồ chứa khổng lồ đă bị thu hẹp và t́nh trạng thiếu hụt trầm trọng đến mức nguồn cung cấp nước có lúc bị giới hạn trong vài giờ một ngày.
Một trong những việc đầu tiên mà Moscow làm sau khi chiếm được Kherson là cho nổ con đập, nhưng phải mất hàng tuần, nước mới lấp đầy con kênh bị hư hỏng nặng và chảy xuống miền nam Crimea.
Thị trưởng Kolykhayev cho biết, ngay sau khi tiếp quản, những người Nga chiếm giữ cơ sở dữ liệu điện tử mà các sĩ quan t́nh báo Ukraine đang bỏ trốn không thể xóa được. Nhiều cựu binh Ukraine bị thẩm vấn và trở về nhà với vết bầm trên cơ thể.
Một loạt các cựu quan chức và nhân vật của công chúng đă trở thành kẻ quay lưng, bao gồm cả cựu Thị trưởng Kherson, Vladimir Saldo, người đă trốn sang Nga vào năm 2014.
"Bộ máy chính quyền rời rạc, không ai có chỉ dẫn rơ ràng về những ǵ phải làm", Igor Girkin, cựu sĩ quan t́nh báo Nga, người dẫn đầu cuộc tiếp quản Donetsk của phiến quân vào năm 2014, cho biết trên Telegram hôm 10/4.
"Ngay cả quân đội cũng không phối hợp. Các chỉ huy liên lạc bằng thẻ SIM Ukraine, không ai hiểu ǵ cả, các quyết định đều mang tính tự phát", ông viết.
VietBF©sưu tập
