Đâu là nguyên nhân các thiết bị công nghệ chậm dần theo thời gian? Bạn thấy laptop hay smartphone không nhanh như trước? Dưới đây là những lý do khiến sản phẩm công nghệ không mượt mà như lúc vừa mở hộp.
Theo trang công nghệ Gizmodo, việc các thiết bị chậm đi thường không phải là hệ quả của một nguyên nhân duy nhất, mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Cả phần cứng và phần mềm của thiết bị đều có thể bị ảnh hưởng, nên việc khởi động lại hay khôi phục cài đặt gốc chưa chắc giải quyết được vấn đề một cách trọn vẹn.
Đâu là nguyên nhân các thiết bị công nghệ chậm dần theo thời gian
Chậm do phần mềm
Mỗi khi Apple, Microsoft hay Google tung ra một bản cập nhật hệ điều hành mới, chúng thường bao gồm các tính năng và ứng dụng mới mẻ, mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, các dòng code cũ và kém hiệu quả không bị bỏ qua. Kết quả, điện thoại hay laptop của bạn phải làm việc nhiều hơn để đem lại kết quả tương tự như trước, khi có nhiều yêu cầu được đặt lên chúng hơn.
Câu chuyện cũng diễn ra tương tự với các ứng dụng của bên thứ ba, khi các nhà phát triển cập nhật code để tận dụng sức mạnh phần cứng và "nhồi nhét" thêm các tính năng nhiều khi không cần thiết vào trong sản phẩm, khiến thiết bị tốn nhiều tài nguyên để xử lý hơn.
iTunes của Apple ngày càng được bổ sung thêm nhiều tính năng mới, nhưng công việc từ trước đến nay phần mềm vẫn làm là chép nhạc ra đĩa CD, nghe nhạc trực tuyến trên web. Không có gì đáng ngạc nhiên khi một ứng dụng như vậy trở nên chậm chạp theo thời gian, ngay cả khi bạn không bổ sung thêm bất kỳ thứ gì vào trong thư viện nhạc.
Khi các smartphone và laptop mới nhất, tốt nhất được trang bị phần cứng mạnh mẽ hơn, các nhà phát triển chắc chắn tận dụng những sức mạnh đó bằng cách giới thiệu nhiều tính năng tiên tiến hơn hay tối ưu code. Nếu như bạn vừa mua một sản phẩm cao cấp trong vòng một năm trở lại, điều này không phải là một vấn đề gì quá lớn, nhưng dần dần các thiết bị cũ hơn phải vật lộn để theo kịp với những sự thay đổi ấy và cuối cùng là bị bỏ lại ở phía sau.
Mọi thứ giờ đây đều được cập nhật tại các thời điểm khác nhau, gây ra một hiệu ứng có tên "software entropy": Một số đoạn code ví dụ các API được tích hợp vào hệ điều hành phải chừa lại các khoảng trống nhất định để có thể tương tác với các ứng dụng theo nhiều cách khác nhau, đồng thời phải chuẩn bị sẵn sàng cho số phần cứng và ứng dụng ngày càng tăng trong hệ thống. Số ứng dụng và nhà phát triển tham gia càng nhiều, sự thiếu hiệu quả càng xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Đây cũng là một trong những lợi thế của việc kiểm soát chặt chẽ hệ điều hành và ứng dụng, giống như Apple làm với iOS và macOS.
Trước khi bạn đổ hết mọi tội lỗi cho các nhà phát triển phần mềm, bạn cũng nên biết rằng chính bạn cũng đã và đang "đóng góp công sức" khiến thiết bị chậm đi. Khi sử dụng ứng dụng trên điện thoại hay trên máy tính, bạn thêm vào rất nhiều thứ, từ dữ liệu người dùng, tùy chọn cài đặt cho tới các tệp tin đã lưu, lịch sử sử dụng... Bất kỳ ứng dụng nào, sau khi được cấu hình và sử dụng, cũng tốn nhiều diện tích và tài nguyên hơn so với lúc vừa được cài đặt.
Ví dụ chúng ta thường cài đặt thêm các tiện ích mở rộng trên trình duyệt web để nâng cao trải nghiệm, hay cài đặt các phần mềm khởi động cùng với Windows hay macOS. Tất cả những điều này đều làm tăng áp lực đặt lên phần cứng thiết bị và việc chúng chậm đi là lẽ đương nhiên.
Số lượng ứng dụng và tập tin cũng gây nên không ít sự khác biệt. Dù là máy tính, máy tính bảng hay điện thoại, không thiết bị nào thích phải vận hành trong tình trạng hết dung lượng lưu trữ. Nói cách khác, hệ điều hành tốn nhiều tài nguyên hơn để xử lý các ứng dụng và tập tin mà bạn lưu trữ, dẫn tới hiệu năng bị suy giảm và "đơ máy, lag máy" khi dung lượng khả dụng trở nên quá hạn chế.
Một lần nữa, cả ứng dụng và người dùng đều là nhân tố dẫn đến hậu quả này. Các ứng dụng đôi khi không xóa các tập tin tạm (temporary files), các tập tin dư thừa như lẽ ra chúng phải làm, trong khi chúng ta thường xuyên thêm rất nhiều ảnh và video vào bộ nhớ trong của thiết bị. Các hệ điều hành hiện tại quản lý tài nguyên tốt hơn trước rất nhiều, nhưng đây vẫn là một vấn đề lớn, đặc biệt là khi bạn vẫn sử dụng thiết bị cũ.
Ví dụ Windows sử dụng ổ cứng để làm bộ nhớ tràn khi lượng RAM của hệ thống sử dụng hết - có thể là khi bạn chơi game hay chỉnh sửa video. Nếu dung lượng có hạn, hệ điều hành mất nhiều thời gian hơn để xử lý toàn bộ dữ liệu và thậm chí hệ thống có thể "sập" nếu bị quá tải.
Một yếu tố nữa không thể không nhắc đến chính là khả năng bảo mật. Nếu bằng cách nào đó, virus hay mã độc đột nhập được vào trong hệ thống của bạn, chúng sẽ sử dụng bộ nhớ trong, RAM và các tài nguyên khác để phục vụ các mục đích khác nhau như thực hiện DDOS, đào coin, phá hoại... Nếu bạn cảm thấy hiệu suất trên thiết bị giảm đi một cách đột ngột, việc quét toàn bộ hệ thống để kiểm tra là một ý tưởng không tồi.
Chậm do phần cứng
Phần lớn thiết bị chậm đi là do phần mềm có ngày càng nhiều tính năng và phức tạp, trong khi các linh kiện phần cứng gần như không đổi. Tuy nhiên, sau thời gian dài sử dụng, chúng cũng có những sự hao mòn về mặt vật lý nhất định và không chỉ dừng lại ở pin.
Pin bên trong laptop và smartphone của bạn xuống cấp theo thời gian. Tuy không ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ của thiết bị, nhưng sự xuống cấp cũng đồng nghĩa với việc bạn được sử dụng thiết bị ít hơn giữa các lần sạc. Đây cũng là lí do khiến các nhà sản xuất phải đưa ra các hướng dẫn về việc chăm sóc pin, như cách sạc, nơi đặt thiết bị...
Một lần nữa, điều này không ảnh hưởng một cách trực tiếp tới hiệu suất của thiết bị, trừ khi các nhà sản xuất điều chỉnh tốc độ CPU để bù đắp cho sự xuống cấp của pin, giống như Apple thừa nhận. Nói cách khác, dù viên pin của bạn có sắp "ra đi", các ứng dụng vẫn hoạt động với tốc độ không đổi.
Tương tự, ổ cứng cũng vậy. Thông thường, các ổ HDD chỉ chậm đi một cách đáng kể ngay trước khi "ra đi", mặc dù việc code chưa tối ưu hay mất điện có thể thỉnh thoảng khiến hệ điều hành phải làm việc nhiều hơn. Nếu ổ cứng được sử dụng một cách thường xuyên và hoạt động ở nhiệt độ cao, chắc chắn chúng nhanh hỏng hơn, nhưng đây không phải là yếu tố chính dẫn đến sự chậm đi của hệ thống.
Với ổ cứng thể rắn SSD và bộ nhớ flash, bạn sẽ chỉ thấy sự suy giảm về hiệu năng khi dung lượng trống còn quá hạn chế. Trong khi đó, các thành phần như CPU hay RAM không chậm đi theo thời gian, hoặc nếu có thì rất ít và bạn không thể nhận thấy trong suốt vòng đời của thiết bị. Các thành phần có thể hỏng, nhưng chừng nào còn hoạt động, chúng vẫn sẽ giữ được hiệu suất, nên nếu thiết bị của bạn chậm đi, gần như chắc chắn không phải do CPU và RAM.
Vậy để hạn chế tối đa sự chậm dần theo thời gian của thiết bị là giữ dung lượng trống trên thiết bị ở mức nhiều nhất có thể, cài đặt càng ít ứng dụng càng tốt, thường xuyên kiểm tra virus và cập nhật ứng dụng, hệ điều hành mới bất cứ khi nào bạn có thể.
Cài đặt lại hệ điều hành hay khởi động lại máy có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể vì loại bỏ hầu như toàn bộ yếu tố nêu trên, nhưng trừ khi bạn khôi phục hệ điều hành gốc, thiết bị không thể "mới như cũ", ngay cả khi bạn chưa thêm ứng dụng của mình vào. Tuy nhiên, những mẹo trên chỉ có tác dụng hạn chế sự chậm đi theo thời gian của thiết bị. Trừ khi bạn để máy tính hay điện thoại của mình ở trạng thái nguyên bản, không cài đặt bất cứ thứ gì, không cập nhật, không sử dụng, việc thiết bị của bạn chậm đi là điều không thể tránh khỏi.
