Theo như thông tin từ tất cả chỉ vì một lý do đầy ích kỷ sau khi cả Mỹ và Úc đã lên kế hoạch phản bội Pháp từ lâu mà cố tình không nói ra sự thật làm phá vỡ hợp đồng quốc phòng lớn nhất của Pháp và khiến Tổng thống Emmanuel Macron tức giận đến mức rút đại sứ ở cả hai quốc gia.
Mỹ và Úc đã lên một kế hoạch đầy tinh vi để bí mật đàm phán công nghệ tàu ngầm hạt nhân trong bóng tối, phá vỡ hợp đồng quốc phòng lớn nhất của Pháp và khiến Tổng thống Emmanuel Macron tức giận đến mức rút đại sứ ở cả hai quốc gia.
Quyết định của ông Macron là một sự leo thang khiến cả thế giới ngỡ ngàng, phơi bày mối quan hệ đồng minh tưởng chừng như rất khăng khít nhưng thực chất lại ê chề giữa Washington và Paris.
Pháp nhận ra rằng hai đồng minh thân cận nhất của họ đã đàm phán bí mật trong nhiều tháng, không khác gì một vụ "ngoại tình" chấn động.
Kế hoạch bóng tối
Tờ New York Times dẫn lời các quan chức Mỹ và Anh giấu tên cho biết, người Úc đã tiếp cận chính quyền mới ngay sau khi Tổng thống Joe Biden nhậm chức và đi đến kết luận rằng họ phải rút khỏi thỏa thuận cung cấp tàu ngầm trị giá 60 tỷ USD với Pháp.
Người Úc lo ngại những chiếc tàu ngầm chạy bằng điện thông thường của Pháp sẽ lỗi thời vào thời điểm chúng được chuyển giao.
Nước này quan tâm đến việc tìm kiếm một hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân dựa trên các thiết kế của Mỹ và Anh, thứ vũ khí có thể tuần tra các vùng biển khu vực khó bị phát hiện hơn.
Nhưng ở thời điểm ấy, Mỹ và Anh thắc mắc không rõ người Úc sẽ làm cách nào để chấm dứt thỏa thuận với Pháp - thương vụ vốn đã vượt quá ngân sách và theo chậm so với kế hoạch.
"Họ nói sẽ tìm cách ứng phó với người Pháp," một quan chức cấp cao của Mỹ nói với New York Times.
Ông Biden không đề cập đến kế hoạch với Úc trong cuộc trò chuyện với Tổng thống Emmanuel Macron tại cuộc gặp thượng đỉnh ở Cornwall.
Xét trên mọi phương diện, Úc chưa hề nói với người Pháp về việc chuẩn bị hủy bỏ thỏa thuận, thứ mà cả hai đã mất nhiều năm để đàm phán.
Tương tự, sau cuộc gặp với những người đồng cấp Pháp – cả ông Biden và Ngoại trưởng Mỹ Antony J. Blinken cũng không thông báo cho Pháp về kế hoạch nói trên, một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ.
Các trợ lý cấp cao của ông Biden chỉ thảo luận vấn đề này với người Pháp vài giờ trước khi liên minh AUKUS được công bố ở Nhà Trắng.
Chuyện sau đó diễn ra như tất cả chúng ta đã biết. Đó được coi như một vụ nổ làm tan nát niềm tin vững chắc của Pháp dành cho một trong những đồng minh lâu đời nhất.
Quyết định của ông Biden là kết quả của một suy tính tàn bạo khi một quốc gia nhẫn tâm trong việc xác định một đồng minh này quan trọng hơn đồng minh khác về mặt chiến lược - điều mà các nhà lãnh đạo quốc gia và các nhà ngoại giao thường hiếm khi công khai.
Vì sao Mỹ không nói sự thật?
Tàu ngầm của Pháp sẽ trở nên lỗi thời vào thời điểm 15 năm sau, khi bắt đầu quá trình chuyển giao. Để đối phó với Trung Quốc, thứ vũ khí này được coi là không khả thi. Tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân do người Mỹ và người Anh triển khai là sự thay thế hiển nhiên.
Nhưng các quan chức Mỹ và Australia đồng tình rằng nếu người Pháp biết được việc hợp đồng lịch sử của mình bị phá hoại, nước này gần như chắc chắn sẽ không bao giờ chấp nhận kế hoạch thay thế.
Ngoại trưởng Mỹ Antony J. Blinken không hé lộ nửa lời với người đồng cấp Pháp, Jean-Yves Le Drian.
Vì vậy, hai nước quyết định giao kế hoạch cho một nhóm rất nhỏ các quan chức xử lý và không đề cập đến nó với người Pháp.
Ông Biden cũng không nhắc đến kế hoạch trong cuộc trò chuyện thân mật với ông Macron tại cuộc gặp thượng đỉnh vào tháng 6 ở Cornwall, nơi cả hai ngồi bên bờ biển và nói về tương lai của liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Theo các quan chức Pháp, ông Blinken cũng giữ im lặng vào ngày 25/6 khi người đồng cấp Pháp, Jean-Yves Le Drian, chào đón ông trở lại Paris - nơi ông Blinken đã trải qua những năm tháng trung học.
Và gần đây nhất là vào ngày 30/8, khi các bộ trưởng quốc phòng và ngoại giao Pháp và Úc tổ chức "tham vấn" hàng năm, họ đã đưa ra một thông cáo chung cho biết hai nước cam kết hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng và "củng cố hơn nữa thỏa thuận tàu ngầm hiện tại".
Trớ trêu thay, vào thời điểm đó, người Úc không chỉ giết chết thỏa thuận, họ gần như đã ký xong bộ khung thảo thuận mới với Washington và London.
Đại sứ Pháp tại Mỹ Philippe Étienne cho biết, lần đầu tiên ông nghe nói về thỏa thuận này trong các bản tin rò rỉ xuất hiện trên các phương tiện truyền thông Úc và trang Politico.
Các quan chức Pháp khác thừa nhận họ đã hoài nghi có gì không ổn xảy ra cách đây một tuần, nhưng không nhận được phản hồi ngay lập tức từ ông Blinken hoặc Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd J. Austin III.
Quan chức Mỹ đầu tiên nói đầy đủ ngọn ngành với Đại sứ Étienne là Jake Sullivan, cố vấn an ninh quốc gia, chỉ vài giờ trước khi thông báo công khai.
Cho đến hiện tại, khi mọi thứ đã trở thành sự hỗn loạn, một số quan chức Mỹ mới nói rằng họ lấy làm tiếc vì đã không thông báo với Pháp. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng hai nước sẽ sớm trở lại quan hệ bình thường, tương tự như những quyết định tranh cãi khác trong quá khứ.
