TQ ráo riết nhập các thiết bị sản xuất chip gần mức kỷ lục để đối phó với lệnh trừng phạt của Mỹ

[trungthuc]

Việc nhập khẩu thiết bị sản xuất chip của TQ đã tăng lên hơn 14% trong năm 2023 lên mức gần 40 tỷ USD, một con số lớn thứ hai về giá trị kể từ khi có các số liệu chính thức vào 2015, theo hãng tin Bloomberg dựa trên thống kê hải quan chính thức.

Sự gia tăng này diễn ra bất chấp tổng cộng doanh số kim ngạch nhập khẩu của TQ giảm bớt 5,5% trong năm 2023, cho thấy tầm mức quan trọng mà Bắc Kinh và ngành kỹ nghệ chip nước này muốn tạo ra việc tự lực sản xuất chip.

Các công ty chip TQ đang nhanh chóng bỏ tiền đầu tư vào xây dựng các nhà máy bán dẫn mới để cố gắng nâng cao năng lực sản xuất của đại lục và cố gắng vượt qua các biện pháp kiểm soát xuất khẩu do Mỹ cùng các quốc gia đồng minh áp đặt lên.

Những sự hạn chế này đã khiến cho các công ty TQ khó tiếp cận máy móc cần thiết để sản xuất ra con chip mạnh nhất, đồng thời kìm hãm sự phát triển ngành kỹ nghệ cao của Bắc Kinh.

Vào năm 2023, việc nhập khẩu thiết bị sản xuất chip từ Hoà Lan vào TQ đã tăng vọt trước khi có các biện pháp kiểm soát về xuất khẩu mới sẽ có hiệu lực, vốn sẽ tiếp tục gới hạn nhiều hơn nữa khả năng của SMIC (hãng sản xuất chip số 1 TQ) và các công ty cùng ngành trong việc mua sắm máy móc tiên tiến nhất.

Hồi tháng 12/2023, việc nhập khẩu các thiết bị quang khắc từ Hoà Lan của TQ đã tăng lên gần 1,000% so với cùng thời kỳ của năm 2022 lên mức 1,1 tỷ USD do các công ty ở đại lục đã đổ xô mua máy móc trước khi chính phủ Hoà Lan bắt đầu sẽ áp dụng các mức hạn chế trong tháng 1/2024.

Theo Bloomberg, ngay cả trước khi những hạn chế đó có hiệu lực, ASML (Hoà Lan) đã cho hủy bỏ việc giao một số máy quang khắc cực tím sâu (DUV) của họ sang TQ theo yêu cầu từ phía chính phủ Mỹ. Việc này diễn ra vài tuần trước khi lệnh cấm xuất khẩu thiết bị sản xuất chip cao cấp sẽ có hiệu lực.

ASML hiện đang dứng đầu thị trường toàn cầu về hệ thống in thạch bản, sử dụng tia laser để giúp chế tạo ra mạch điện tử. Công ty Hoà Lan độc quyền về các hệ thống in thạch bản cực tím (EUV) tiên tiến, vốn không thể thiếu để sản xuất ra những chip cao cấp nhất, đồng thời cung cấp những máy DUV cần thiết để tạo ra chất bán dẫn hoàn thiện hơn.

Đầu năm 2024, ASML cho biết, chính phủ Hoà Lan đã cho thu hồi giấy phép xuất khẩu một số thiết bị của họ sang TQ: "Giấy phép vận chuyển hệ thống in thạch bản NXT:2050i và NXT:2100i vào năm 2023 gần đây đã bị chính phủ Hoà Lan thu hồi một phần, ảnh hưởng đến một số ít khách hàng ở TQ".

Hệ thống NXT:2050i và NXT:2100i có giá hàng chục triệu euro mỗi máy. Khách hàng TQ của ASML đã được thông báo không nên mong đợi nhận được giấy phép cho các hệ thống này kể từ ngày 1/1/2024.

Khách hàng của ASML tại TQ có SMIC và những công ty khác như Hua Hong, Nexchip Semiconductor, Wuhan Xinxin Integration Dianlu Manufacture, United Nova Technology.

Không rõ sẽ có bao nhiêu máy sẽ bị ảnh hưởng bởi việc phía Hoà Lan cho thu hồi giấy phép, dù ASML cho biết việc thay đổi này sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến mức thu nhập của hãng trong năm 2023.

TQ là thị trường lớn nhất của ASML trong quý 3/2023, chiếm đến 46% tổng số doanh thu của công ty. ASML đã đặt mục tiêu đạt doanh thu 6,7-7,1 tỷ euro (7,39-7,83 tỷ USD) vào quý 4/2023, trong đó các khách hàng TQ dự kiến sẽ chiếm gần một nửa số doanh thu của hãng trong nửa cuối năm 2023.

Những cỗ máy sản xuất chip tinh vi nhất của ASML là EUV đã bị Mỹ hạn chế xuất khẩu từ lâu và chưa bao giờ được chuyển đến TQ.

Nhập khẩu thiết bị sản xuất chip của TQ trong năm 2023 lên đến mức gần 40 tỷ USD, con số lớn thứ hai về giá trị kể từ khi có số liệu thống kê chính thức vào 2015 (Ảnh: Bloomberg)

Nhập khẩu chip của TQ đã giảm mạnh trong năm 2023 do khó khăn về kinh tế và nỗ lực nội địa hóa các sản phẩm.

Nhập khẩu các mạch tích hợp (IC) của TQ đã bị giảm mạnh cả về khối lượng và giá trị vào năm 2023, cho dù các chất bán dẫn vẫn là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của nước này trước cả dầu thô, theo số liệu thống kê của hải quan chính thức.

Trong năm 2023, TQ đã nhập khẩu tổng cộng 479,5 tỷ đơn vị IC trị giá 349,4 tỷ USD, giảm 10,8 % theo khối lượng và giảm 15,4 % giá trị so với năm 2022. Để tiện so sánh hơn, TQ đã chi 337,5 tỷ USD để nhập khẩu dầu thô vào năm 2023, giảm 7,7 %, trang của SCMP đưa tin.

Việc giảm mạnh nhập khẩu IC và thiết bị bán dẫn phản ánh tình trạng khó khăn về kinh tế của TQ trong năm 2023, đặc biệt là do doanh số bán hàng smartphone và laptop thấp. Số liệu này cũng bị ảnh hưởng bởi nỗ lực của TQ trong việc tăng cường sản xuất trong nước để giảm sự phụ thuộc vào chip nhập khẩu.

Do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu cứng rắn từ Mỹ, TQ không thể trực tiếp mua loại chip mới nhất, chẳng hạn bộ xử lý đồ họa (GPU) H100 và A100 được thiết kế bởi Nvidia (hãng chế tạo chip có giá trị lớn nhất thế giới). Tuy nhiên, TQ đang đạt được tiến bộ vững chắc về nguồn tăng cường sản xuất chip kế thừa, gồm cả chip được sử dụng trong xe hơi và thiết bị gia đình, để đáp ứng phần nào nhu cầu trong nước.

Số liệu từ hải quan cho thấy việc nhập khẩu điốt và các linh kiện bán dẫn tương tự, đại diện cho chip hàng hóa thông thường, của TQ đã giảm đến 23,8% về số lượng trong năm 2023.

Hoa Kỳ đã tăng cường kiểm soát xuất khẩu với TQ vào tháng 10/2022, gây ra sự gián đoạn rộng rãi cho công cụ bán dẫn toàn cầu và các công ty không có nhà máy sản xuất chip trong các hoạt động kinh doanh liên quan đến đại lục. Tháng 10/2023, Mỹ đã cho thắt chặt thêm "thòng lọng", cắt đứt quyền tiếp cận của TQ với các chip AI mà Nvidia từng chế tạo ra cho nước này.

Trong nỗ lực do chính phủ hậu thuẫn nhằm xây dựng chuỗi cung ứng chip nội địa vững chắc hơn, các nơi sản xuất chip TQ đã tăng cường năng lực tại địa phương và hợp tác với nhau.

TQ hiện có 44 nhà máy sản xuất chip bán dẫn hoạt động và 22 nhà máy khác đang được xây dựng, theo nguồn tin của công ty nghiên cứu Trendforce cho biết gần đây. Đến cuối năm 2024 này, khả năng sản xuất chip kỹ nghệ trưởng thành (được định nghĩa là 28 nanomet trở lên) sẽ được mở rộng tại 32 nhà máy chip của TQ.

Sự mở rộng ồ ạt này đang gây ra lo ngại cho Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), vì dự kiến cho đến năm 2027, phần thị trường sản xuất chip trưởng thành của TQ trên toàn cầu "có thể" sẽ tăng từ 31% lên 39%, và có thể tăng cao hơn nữa nếu việc mua sắm thiết bị diễn ra suôn sẻ.

Chip trưởng thành là những chip được sản xuất trên các quy trình kỹ thuật đã được nghiên cứu sản xuất và hoàn thiện trong nhiều năm qua. Quy trình này thường sử dụng các kỹ thuất mới mẻ đã được chứng minh và ổn định, cho phép tạo ra chip với chi phí thấp và có chất lượng cao.

Chip trưởng thành thường được sử dụng trong các thiết bị điện tử thông dụng, chẳng hạn như smartphone, máy tính, thiết bị gia dụng và xe hơi. Các thiết bị này không yêu cầu hiệu suất hoặc chức năng hoạt động cao nhất, vì vậy chip trưởng thành là lựa chọn phù hợp về mặt chi phí và hiệu suất.

Các ví dụ về chip trưởng thành bao gồm:
- Chip xử lý trung tâm (CPU) cho smartphone và máy tính xách tay.
- Chip đồ họa (GPU) cho máy tính chơi game và thiết bị di động.
- Chip cảm biến hình ảnh (CIS) cho camera.
- Chip vi điều khiển (MCU) cho thiết bị gia dụng và xe hơi.

Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt từ Mỹ, chip trưởng thành là lĩnh vực mà TQ có thể cạnh tranh với các công ty sản xuất chip hàng đầu thế giới như Intel, Samsung và TSMC. Bắc Kinh đã đầu tư mạnh vào việc phát triển ngành kỹ nghệ bán dẫn của mình và chip trưởng thành là một trong những lĩnh vực mà nước này đạt được những tiến bộ đáng kể.