VN Chủ tịch nước Lương Cường ngày “lên đường” đã cận kề?

[Gibbs]

Ngày 29/1/2019, ông Nguyễn Phú Trọng trao quân hàm Đại tướng cho Tô Lâm và Lương Cường. Với Tô Lâm, khi đó đã là Bộ trưởng Bộ Công an, việc phong hàm chỉ mang tính thủ tục, hợp thức hóa vị thế. Với Lương Cường, lúc đó đang giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam và là Ủy viên Trung ương Đảng, ý đồ của ông Trọng rõ ràng hơn: chuẩn bị đưa ông vào ghế Bộ trưởng Quốc phòng. Thế nhưng, chỉ hai năm sau, Lương Cường bất ngờ thua trắng trong cuộc đua với Phan Văn Giang – khi ấy là Thượng tướng, Tổng Tham mưu trưởng. Đây là một thất bại cay đắng, khiến Lương Cường phải ngồi lại ghế Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, tiếp tục chờ thời.


Cơ hội trở lại và cái giá phải trả
Bước ngoặt đến khi Tô Lâm tung đòn loại bỏ một lúc ba nhân vật cấp cao: Võ Văn Thưởng, Vương Đình Huệ và Trương Thị Mai. Khoảng trống quyền lực này mở ra cơ hội để Lương Cường ngồi vào ghế Thường trực Ban Bí thư – vị trí vốn được xem là “cửa ngõ” tiến vào nhóm Tứ trụ. Nhưng vận may ấy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Sau khi Nguyễn Phú Trọng qua đời, Tô Lâm lên làm Tổng Bí thư, cục diện đổi chiều. Lương Cường trở thành “người thừa” trong Ban Bí thư. Giải pháp an toàn là đẩy ông sang ghế Chủ tịch nước – vừa gỡ bỏ một cái gai trong Ban Bí thư cho Tô Lâm, vừa giúp Lương Cường tạm thoát khỏi sự kèm cặp quá sát sao của đối thủ.


Thất bại trong việc xây dựng “hậu phương” ở Bộ Quốc phòng
Nếu Phan Văn Giang khi lên ghế Bộ trưởng Quốc phòng kịp đưa đàn em thân tín Nguyễn Tân Cương vào ghế Tổng Tham mưu trưởng để củng cố quyền lực, thì Lương Cường lại không làm được điều tương tự.

Ông từng chọn Trịnh Văn Quyết làm người kế nhiệm mình ở Tổng cục Chính trị. Nhưng Quyết nhanh chóng “đổi phe”, chọn đứng dưới trướng Tô Lâm – một lựa chọn có triển vọng hơn – thay vì tiếp tục là “cánh tay” của Lương Cường, vốn đã ở thế yếu. Kết quả, Chủ tịch nước Lương Cường mất điểm tựa ở Bộ Quốc phòng, khiến vị trí của ông lung lay hơn bao giờ hết. Giờ đây, nhiều quyết định mang tính chính trị, ông phải nghe theo Tô Lâm. Đó là thất bại lớn thứ hai.

Bước lùi ở thượng tầng quyền lực
Tại Hội nghị Trung ương 11 (tháng 4/2025), Lương Cường là một trong số ít Ủy viên Bộ Chính trị được xác định sẽ rút khỏi chính trường sau Đại hội XIV. Nguyên nhân: cần nhường ghế Tứ trụ cho Phan Văn Giang, nhằm thiết lập thế cân bằng với Tô Lâm. Đến Hội nghị Trung ương 12 (tháng 7/2025), danh sách Bộ Chính trị chưa thay đổi, do các phe chưa thống nhất. Tô Lâm muốn nâng số Ủy viên Bộ Chính trị từ 18 lên 19 để đưa Trịnh Văn Quyết vào. Phe Phan Văn Giang muốn bảo toàn kết quả của Hội nghị 11, giữ nguyên hiện trạng. Dù chưa có quyết định cuối cùng, cửa để Lương Cường ở lại là rất hẹp. Khả năng cao, ông sẽ rời sân khấu chính trị ngay sau Đại hội.

Nguyên nhân của một chuỗi thất bại
Thiếu “hậu phương”: Sau nhiều năm gây dựng đội ngũ kế cận ở Tổng cục Chính trị, khi rời vị trí, ông lại bị đàn em quay lưng.
Phụ thuộc quyền lực bảo trợ: Từng là người được Nguyễn Phú Trọng che chở, ông không kịp xây dựng nền tảng độc lập.
Sai nhịp chính trị: Chậm chạp trong điều chỉnh chiến lược khi Tô Lâm trỗi dậy mạnh mẽ.
Trường hợp của ông rất giống Vương Đình Huệ – người cũng không thể đứng vững khi mất “ô dù” của Nguyễn Phú Trọng.

Nếu Nguyễn Phú Trọng còn sống, thế và lực của Lương Cường chắc chắn khác. Nhưng chính trị không tồn tại giả định. Mỗi bước đi là một nước cờ, và nước cờ sai có thể phải trả giá bằng cả sự nghiệp. Với tình hình hiện tại, khả năng cao Lương Cường chỉ ngồi hết nhiệm kỳ Chủ tịch nước rồi rời chính trường. Câu chuyện của ông là lời nhắc nhở rằng, trong đấu trường quyền lực, không thể chỉ sống nhờ sự bảo trợ – mà phải tự đứng vững trên đôi chân của mình.


Hồ sơ chính trị: LƯƠNG CƯỜNG
Chủ tịch nước đương nhiệm – từ “cánh tay” của Nguyễn Phú Trọng đến quân cờ sắp rời bàn

Tiểu sử & Xuất thân
Sinh năm: 1957, tỉnh Phú Thọ.

Xuất thân: Quân đội, trưởng thành từ hệ thống chính trị – chính trị viên, không phải lính tác chiến hay sĩ quan chỉ huy đơn thuần.

Quá trình nổi bật:

2011: Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam.

2016: Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng.

2019: Được thăng hàm Đại tướng.

2023: Thường trực Ban Bí thư.

2024: Chủ tịch nước.

Ngay từ đầu, Lương Cường không được đánh giá cao về năng lực quân sự thuần túy, nhưng lại nắm chắc hệ thống chính trị – đảng trong quân đội, vốn là “con mắt” và “cái tai” của Đảng trong Quân đội Nhân dân.

Giai đoạn thăng tiến (2016 – 2019) Quân đội đang ở thế cân bằng giữa hai trục quyền lực: Tổng cục Chính trị (do Lương Cường phụ trách) và Bộ Tổng tham mưu (lúc đó dưới quyền Phan Văn Giang). Nguyễn Phú Trọng muốn “siết quân đội” cả về tổ chức lẫn nhân sự, nhằm loại bỏ ảnh hưởng của các tướng lĩnh từng thân với nhóm lợi ích thời Nguyễn Tấn Dũng. Lương Cường là người trung thành tuyệt đối với ông Trọng. Xuất thân từ khối chính trị nên ít vướng lợi ích kinh tế – đây là điểm ông Trọng ưa dùng khi đặt vào vị trí giám sát nội bộ quân đội. 2019: Được phong hàm Đại tướng cùng Tô Lâm, thể hiện ý đồ của ông Trọng đưa Lương Cường vào Bộ trưởng Quốc phòng sau Đại hội XIII.

Tại Đại hội XIII, ông Trọng dự tính đưa Lương Cường thay Ngô Xuân Lịch làm Bộ trưởng Quốc phòng. Tuy nhiên, Phan Văn Giang, với mạng lưới trong Bộ Tổng tham mưu và quan hệ với một số tướng lĩnh chủ chốt, đã giành chiến thắng. Mất liên kết với lực lượng tác chiến: Lương Cường mạnh về chính trị nhưng không nắm quân số thực sự. Phan Văn Giang được sự ủng hộ từ phe quân sự thuần túy và một phần trong Bộ Chính trị muốn có người “thực chiến” hơn ở Bộ Quốc phòng. Lương Cường phải tiếp tục ở lại ghế Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, mất cơ hội “cầm binh quyền” trực tiếp.

Khi chuẩn bị rời Tổng cục Chính trị, Lương Cường muốn đưa Trịnh Văn Quyết lên thay, nhằm duy trì ảnh hưởng ở Bộ Quốc phòng. Quyết ban đầu tỏ ra trung thành, nhưng nhanh chóng ngả sang phe Tô Lâm – người lúc này đã bắt đầu xây dựng ảnh hưởng vào quân đội. Quyết nhìn thấy tương lai sáng hơn dưới Tô Lâm, khi Bộ Công an đang lấn sân mạnh vào các lĩnh vực an ninh – quốc phòng. Lương Cường mất “tai mắt” trong quân đội, trở thành Chủ tịch nước mà không còn hậu phương.


Sau khi ông Trọng qua đời, Tô Lâm lên làm Tổng Bí thư, tái cấu trúc Bộ Chính trị, loại bỏ hoặc vô hiệu hóa các nhân vật không nằm trong tầm kiểm soát. Lương Cường bị đẩy khỏi Ban Bí thư sang làm Chủ tịch nước – chức danh mang tính nghi lễ, ít thực quyền. Chủ tịch nước không nắm tổ chức đảng, không chỉ đạo chính phủ, không kiểm soát quốc phòng. Tô Lâm khống chế tuyệt đối về nhân sự trong Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và cả Văn phòng Chủ tịch nước. Mọi bước đi chính trị của Lương Cường phụ thuộc ý chí của Tô Lâm. Mất khả năng thương lượng độc lập trong các vấn đề nhân sự trước Đại hội XIV.

Dự báo kết cục sau Đại hội XIV
Khả năng ở lại: Rất thấp, trừ khi có biến động lớn làm suy yếu vị thế của Tô Lâm.

Khả năng ra đi: Cao, để nhường ghế cho Phan Văn Giang, nhằm giữ cân bằng giữa quân đội và công an.

Di sản chính trị: Gần như không có dấu ấn nổi bật, ngoại trừ việc là một trong những nhân vật cuối cùng của “thế hệ Nguyễn Phú Trọng” trong quân đội.

Bài học chính trị từ trường hợp Lương Cường
Không tự xây dựng được quyền lực độc lập, sống nhờ vào “ô dù” là một chiến lược rủi ro.

Bộ Quốc phòng trong hệ thống chính trị Việt Nam vẫn bị chi phối mạnh bởi yếu tố quân số – tác chiến hơn là chính trị – tư tưởng.

Trong cuộc chơi thượng tầng, quyền lực mềm không cứu nổi khi mất quyền lực cứng (binh quyền, nhân sự, tài chính).