Trung Quốc bắt giữ tướng lĩnh cấp cao, tại sao cuộc thanh trừng này lại khác biệt?

[kentto]

Ngày 24-25 tháng 1 năm 2026, Trung Quốc tuyên bố mở cuộc điều tra đối với hai lãnh đạo quân sự cấp cao nhất nước: Tướng Trương Diều Hạ, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương và là sĩ quan quân phục cấp cao nhất dưới Tập Cận Bình, và Tướng Lưu Chân Lịch, Tham mưu trưởng Liên quân Quân ủy Trung ương. Tại Trung Quốc, một khi cán bộ bị điều tra, việc bị kết tội gần như là không thể tránh khỏi, với hình phạt từ tù giam dài hạn đến tù chung thân hoặc tử hình trong trường hợp nghiêm trọng.

Động thái này đã giảm số thành viên của Ủy ban Quân sự Trung ương , cơ quan lãnh đạo quân sự tối cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc, từ bảy người xuống chỉ còn ông Tập Cận Bình và tướng Trương Sinh Dân. Điều này thể hiện tỷ lệ ghế trống cao nhất trong Ủy ban Quân sự Trung ương kể từ thời Mao Trạch Đông.

Ông Trương Du Hạ, 75 tuổi, được nhiều người coi là người không thể đụng đến về mặt chính trị. Là một người tâm phúc lâu năm của ông Tập Cận Bình với mối quan hệ gia đình bắt nguồn từ thời cách mạng, ông cũng là một trong số ít các chỉ huy cấp cao của Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) có kinh nghiệm chiến đấu thực tế từ cuộc chiến tranh năm 1979 giữa Trung Quốc và Việt Nam.

Các cuộc thanh trừng trước đây, bao gồm cả những cuộc do Tập Cận Bình thực hiện hồi đầu sự nghiệp, thường nhắm vào các cán bộ trung thành với các phe phái đối lập hoặc với các lãnh đạo tiền nhiệm và được chính thức coi là các vụ tham nhũng. Các cáo buộc thường liên quan đến hối lộ, tham ô hoặc "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật", thuật ngữ hoa mỹ mà Đảng Cộng sản Trung Quốc thường dùng để chỉ tham nhũng.

Trong một số trường hợp, sai phạm tài chính chồng chéo với chính trị thông qua các cáo buộc xây dựng mạng lưới bảo trợ hoặc cơ sở quyền lực độc lập, nhưng lý lẽ biện minh trước công chúng vẫn bắt nguồn từ hành vi sai trái về kinh tế.

Trường hợp này khác. Trương Mỹ Hạ là nhân vật cấp cao nhất bị thanh trừng cho đến nay và được nhiều người coi là người trung thành tuyệt đối với Tập Cận Bình. Làn sóng thanh trừng hiện tại nhắm vào những người do chính Tập Cận Bình bổ nhiệm, những nhân vật từ lâu được coi là bất khả xâm phạm về chính trị. Không giống như các cuộc thanh trừng trước đây, không có cáo buộc công khai trực tiếp nào về tham nhũng tài chính. Thay vào đó, truyền thông nhà nước và các bài xã luận trên báo Quân Giải phóng Nhân dân cáo buộc Trương Mỹ Hạ phản bội chính trị và làm suy yếu quyền lực của Tập Cận Bình đối với lực lượng vũ trang.

Sự lên nắm quyền của Tập Cận Bình gắn liền mật thiết với chiến dịch chống tham nhũng của ông. Ông Tập nhậm chức Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc kiêm Chủ tịch Quân ủy Trung ương vào ngày 15 tháng 11 năm 2012 tại Đại hội Đảng lần thứ 18, và được bầu làm Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc vào ngày 14 tháng 3 năm 2013. Ông kế nhiệm Hồ Cẩm Đào, người đã cảnh báo tại cùng Đại hội Đảng rằng tham nhũng có hệ thống có thể dẫn đến sự sụp đổ của cả Đảng Cộng sản Trung Quốc và nhà nước Trung Quốc.

Ông Tập Cận Bình đã phát động chiến dịch chống tham nhũng ngay sau khi nhậm chức. Trong một trong những bài phát biểu đầu tiên trên cương vị Tổng Bí thư Đảng vào ngày 15 tháng 11 năm 2012, ông đã mô tả tham nhũng là mối đe dọa hiện hữu đối với sự lãnh đạo của Đảng. Chỉ vài ngày sau, ông cam kết sẽ trấn áp cả “hổ và ruồi”, ám chỉ cả các quan chức cấp cao và cán bộ cấp thấp, tuyên bố rằng Đảng phải truy tố những hành vi vi phạm kỷ luật và pháp luật của các quan chức lãnh đạo cũng như các hành vi tham nhũng gây tổn hại trực tiếp đến lợi ích của người dân.

Chiến dịch này đã trở thành nỗ lực chống tham nhũng quy mô và có hệ thống nhất trong lịch sử quản trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Từ năm 2013 đến nay, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương và cơ quan kế nhiệm là Ủy ban Giám sát Quốc gia đã xử phạt hơn 6,27 triệu đảng viên và khoảng 2,3 triệu quan chức chính phủ. Trong số những người bị xử phạt có 65 quan chức cấp cao được xếp vào loại “hổ” và gần chục quan chức cấp thứ trưởng.

Chiến dịch này cũng lan rộng đến tận Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Hơn 200.000 quân nhân, bao gồm ít nhất 17 tướng lĩnh, đã bị điều tra, và hầu hết các trường hợp đều bị kết tội và trừng phạt nghiêm khắc. Cuộc thanh trừng đã vươn tới đỉnh cao của giới quân sự, với ba bộ trưởng quốc phòng liên tiếp bị cách chức hoặc bị điều tra: Tướng Wei Fenghe, bị cách chức vào tháng 6 năm 2024; Tướng Li Shangfu, bị cách chức vào tháng 6 năm 2024 sau khi chỉ tại nhiệm bảy tháng; và bộ trưởng quốc phòng hiện tại, Tướng Dong Jun, người mới đây cũng bị điều tra.

Theo các tuyên bố chính thức, Trương bị cáo buộc đã “nghiêm trọng chà đạp và làm suy yếu hệ thống trách nhiệm tối cao thuộc về chủ tịch Quân ủy Trung ương”, ngôn ngữ này trực tiếp ám chỉ quyền lực cá nhân của Tập Cận Bình. Các cáo buộc khác cho rằng hành động của ông “đã làm trầm trọng thêm các vấn đề chính trị và tham nhũng đe dọa sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản đối với lực lượng vũ trang và làm suy yếu nền tảng quản trị của Đảng”, và rằng ông “đã phản bội nghiêm trọng lòng tin mà Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân ủy Trung ương đặt vào họ”.

Các tuyên bố khác cáo buộc rằng Zhang đã "gây tổn hại nghiêm trọng đến nền tảng chính trị và tư tưởng về sự đoàn kết và tiến bộ giữa toàn thể quân nhân" và "gây thiệt hại nghiêm trọng đến những nỗ lực nhằm củng cố lòng trung thành chính trị trong quân đội".

Những lời lẽ chính trị được sử dụng để biện minh cho các cuộc thanh trừng này cho thấy hai khả năng. Hoặc Tập Cận Bình lo sợ một thách thức nội bộ và đang chủ động loại bỏ các đối thủ tiềm năng, hoặc ông ta đã trở nên quá quyền lực đến mức có thể loại bỏ bất cứ ai mà không sợ bị trả thù. Điều vẫn chưa rõ ràng là liệu ông Tập sẽ bổ nhiệm người thay thế trong thời gian ngắn hay chờ đến năm 2027, khi Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản mới dự kiến ​​được bầu chọn.

Một số nhà phân tích cho rằng hiện không có áp lực cấp bách nào để lấp đầy các vị trí còn trống và Ủy ban Quân sự Trung ương có thể tiếp tục hoạt động dưới sự kiểm soát trực tiếp của ông Tập trong tương lai gần. Bất kể thời điểm nào, việc loại bỏ các lãnh đạo quân sự cấp cao đã củng cố quyền lực của ông Tập bằng cách giảm bớt các cấp bậc chỉ huy giữa ông và các sĩ quan chịu trách nhiệm phóng tên lửa hoặc triển khai tàu chiến .