“Vũ khí lai” của Nga làm mờ ranh giới UAV – tên lửa, khiến phòng không Ukraine kiệt quệ

[Romano]

Nga dường như đã đưa vào sử dụng một loại UAV tấn công chạy động cơ phản lực mới mang tên Geran-5, loại vũ khí làm mờ ranh giới giữa đạn lảng vảng (loitering munition) và tên lửa hành trình.

Geran-5 lần đầu được nhận diện thông qua các mảnh vỡ được thu hồi gần Kiev và Dnipro vào đầu tháng 1. Sự xuất hiện của nó cho thấy một sự thay đổi âm thầm nhưng quan trọng trong tư duy của Moscow về tấn công tầm xa cũng như chiến lược làm quá tải hệ thống phòng không đối phương.

Lai giữa UAV và tên lửa hành trình
Theo các báo cáo, Geran-5 là một dạng lai giữa UAV cảm tử kiểu Shahed/Geran-2 của Iran và một phiên bản rút gọn của tên lửa hành trình. Những vũ khí này được thiết kế cho nhiệm vụ bay một chiều, không người lái và có chi phí sản xuất thấp hơn đáng kể so với các loại tên lửa truyền thống.

Thiết kế của Geran-5 vay mượn khá nhiều từ các mẫu trước đó. Thân hình trụ và cánh xuôi của nó rất giống UAV mục tiêu phản lực HESA Karrar của Iran, vốn lại có nguồn gốc từ UAV MQM-107 Streaker thời Chiến tranh Lạnh của Mỹ.

Tuy nhiên, Geran-5 rõ ràng được thiết kế cho mục đích tấn công chứ không chỉ làm mục tiêu bay. Theo một số nguồn tin, UAV này có tầm hoạt động hiệu quả khoảng 621 dặm (1.000 km).

Dựa trên các phép đo từ mẫu bị bắn hạ, Geran-5 dài khoảng 6 mét, sải cánh 5,5 mét. Không giống các phiên bản Geran trước đây, mẫu mới này dường như sử dụng động cơ phản lực cỡ nhỏ “Telefly” do Trung Quốc sản xuất.

Động cơ phản lực giúp UAV đạt tốc độ cao hơn nhiều so với các mẫu dùng cánh quạt, khiến việc theo dõi và bắn hạ bằng vũ khí bộ binh hoặc hệ thống phòng không không dùng tên lửa trở nên khó khăn hơn đáng kể.

UAV này cũng có thể được trang bị hệ thống dẫn đường vệ tinh cùng modem 3G/4G.

Theo nhiều đánh giá, Geran-5 mang được đầu đạn khoảng 90 kg, đủ để xếp nó vào nhóm đạn bay lảng vảng cỡ nhẹ tương đương tên lửa hành trình, cho thấy khả năng được sử dụng để tấn công các mục tiêu kiên cố hoặc có giá trị cao.

Khó phát hiện, khó bắn hạ
Tốc độ là biến số then chốt. Một số ước tính cho rằng Geran-5 có thể đạt 600 km/h.

Con số này vượt xa Geran-2 (Shahed-136), vốn chỉ đạt khoảng 180 km/h, và cũng cao hơn đáng kể so với Geran-3 với tốc độ khoảng 400 km/h.

Ukraine thời gian qua đã dựa vào một hệ thống phòng không nhiều tầng, kết hợp súng máy, MANPADS và các tổ hợp phòng không tầm ngắn để đối phó với UAV Shahed bay chậm.

Tuy nhiên, UAV chạy động cơ phản lực làm rút ngắn đáng kể “cửa sổ đánh chặn”, khiến súng gắn trên xe tải hay hỏa lực bộ binh trở nên kém hiệu quả. Khi đó, lực lượng phòng thủ buộc phải dùng tên lửa đánh chặn – những loại vũ khí đắt đỏ hơn rất nhiều so với mục tiêu mà chúng tiêu diệt.

Mối đe dọa còn tăng lên bởi khả năng bay thấp của Geran-5, khiến radar khó phát hiện, cùng với đặc tính âm thanh tương đối “êm” của động cơ phản lực nhỏ so với động cơ cánh quạt. Trong các kịch bản tấn công ồ ạt, điều này đồng nghĩa với chi phí đánh chặn cao hơn và nguy cơ lọt lưới phòng không lớn hơn.

Đáng lo ngại nhất là thông tin cho rằng Geran-5 có thể được phóng từ trên không. Nếu UAV này thực sự có thể thả từ các máy bay như Su-25, nó sẽ có thêm cả tầm hoạt động lẫn tính linh hoạt.

Phóng từ trên không cho phép UAV vượt qua các lớp phòng không dày đặc ở tiền tuyến, tiếp cận mục tiêu từ những hướng khó lường và đã sẵn có tốc độ cùng độ cao. Điều này biến các máy bay chiến thuật thành “xe tải phóng” cho những phiên bản tên lửa hành trình giá rẻ dùng một lần, qua đó giảm sự phụ thuộc của Nga vào số lượng hạn chế máy bay ném bom tầm xa và các loại đạn chính xác đắt tiền.

Điều này cho thấy một sự dịch chuyển chiến lược rộng hơn. Thay vì chỉ dựa vào các đợt UAV bay chậm, dễ đoán, Nga có thể đang chuyển sang các gói tấn công hỗn hợp về tốc độ: UAV cánh quạt giá rẻ để làm cạn kiệt phòng không, kết hợp với UAV phản lực nhanh hơn, khó đánh chặn hơn. Đây là chiến lược “áp đặt chi phí” điển hình – và nó đánh trúng điểm yếu lớn nhất của Ukraine: sự thiếu hụt tên lửa đánh chặn.

Lệnh trừng phạt
Các lệnh trừng phạt công nghệ của phương Tây đối với Nga có thể không đạt hiệu quả như mong muốn. Dù chắc chắn đã làm chậm quá trình phát triển, chúng rõ ràng chưa thể ngăn chặn hoàn toàn.

Chẳng hạn, Geran-5 dường như sử dụng các chip thương mại “đủ dùng” cho các nhiệm vụ như dẫn đường, truyền video và dẫn đường giai đoạn cuối.

Nhưng chip chỉ là một phần của bức tranh. Theo The Guardian, một số linh kiện của UAV này có thể được nhập khẩu từ các quốc gia như Đức, Trung Quốc, thậm chí cả Mỹ.

Động cơ phản lực do Trung Quốc sản xuất cũng là yếu tố then chốt, bởi đây thường là loại linh kiện khó bị kiểm soát bằng trừng phạt nhất – một bài toán nan giải thực sự.

Những thông tin về UAV mới này rõ ràng là tín hiệu đáng lo đối với Ukraine và các nước ủng hộ Kiev. Dù Geran-5 khó có thể trở thành “vũ khí quyết định chiến tranh”, nó chắc chắn sẽ tạo thêm áp lực lớn lên hệ thống phòng không vốn đã căng thẳng và ngân sách ngày càng eo hẹp của Ukraine.