Vì sao Donald Trump lại "phóng tên lửa" vào thị trường?

[vuitoichat]

Theo như Thierry Breton, cựu ủy viên châu Âu, phụ trách thị trường nội địa mới đây đã ví các tuyên bố và tin nhắn đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Donald Trump liên quan đến chiến tranh Iran như là những «tên lửa tài chính chiến lược». Kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột Iran, các phát biểu của ông Donald Trump đã có những tác động đáng kể đến thị trường, có uy lực tương đương với một nhà hoạch định chính sách tiền tệ. Để kết luận, tác giả cho rằng, đối với các nhà hoạch định chính sách cũng như các nhà đầu tư, việc theo dõi các bài phát biểu của Trump bằng các công cụ tương tự được sử dụng để theo dõi quyết định của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đang trở nên thiết yếu.

Ảnh tổng thống Mỹ Donald Trump trên màn hình tại phòng giao dịch ngoại hối tại Ngân hàng Hana, Hàn Quốc, ngày 06/04/2026. AP - Ahn Young-joon

Chỉ trong vòng hơn 40 ngày chiến sự, những lời nói của Donald Trump đã định hình lại các kỳ vọng, làm dịch chuyển hàng trăm tỷ đô la trong vài phút và thậm chí đôi khi còn đặt ra những giới hạn mới cho chính Nhà Trắng. Trái với những tuyên bố cho rằng mục tiêu của ông là « rất rõ ràng » và « nhất quán », Donald Trump luôn thay đổi luận điệu, từ biện minh về vấn đề hạt nhân Iran cho đến hứa hẹn một thắng lợi chớp nhoáng, và sau đó là lời đe dọa đưa Iran trở về « thời kỳ đồ đá ».

Chiến tranh : Địa bàn tác chiến tài chính

Theo phân tích của tác giả trên trang Le Grand Continent ngày 02/04/2026, nguyên thủ Mỹ hiện đang chịu nhiều áp lực. Ở trong nước, Donald Trump phải làm hài lòng cử tri MAGA của mình, vốn không ưa những cuộc chiến tranh triền miên, nhưng lại đòi phô trương sức mạnh chống Teheran, đồng thời phải chuẩn bị cho cuộc bầu cử sắp tới, ở đó hình ảnh « chiến thắng » là điều tối quan trọng. Giá nhiên liệu, lạm phát và việc làm quan trọng hơn bất kỳ lời lẽ chiến lược nào : Việc giá xăng tăng vọt và kéo dài sẽ là một thảm họa chính trị.

Nhưng thị trường tài chính còn là trọng tài tối cao khác : Một đợt điều chỉnh kéo dài ở Wall Street có nguy cơ làm suy yếu hình ảnh « tổng thống – doanh nhân » của ông, người bảo đảm cho « nền kinh tế năng động nhất trong lịch sử ». Thêm vào đó là những lợi ích kinh tế của nhóm thân cận với ông ở vùng Vịnh. Tại đây, các mối quan hệ kinh doanh với giới siêu giàu và các quỹ đầu tư quốc gia đã được thắt chặt hơn trong những năm gần đây. Rồi còn có sự phụ thuộc lẫn nhau trên thực tế với Trung Quốc và những nước nhập khẩu lớn ở châu Á, khu vực có mức tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào dầu hỏa được trung chuyển qua eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh này, mỗi phát biểu về Iran đều trở thành một công cụ để ông Trump quản lý đồng thời cử tri của ông và thị trường tài chính. Vấn đề đối với cả các đồng minh lẫn nhà đầu tư không chỉ nằm ở nội dung chiến lược của Mỹ, mà còn ở sự thay đổi liên tục trong diễn ngôn.

Ba giọng điệu diễn ngôn

Vào thời điểm đăng bài viết (02/04/2026), tác giả phân biệt có ba giọng điệu chính trong các phát biểu của ông Trump. Đầu tiên là giai đoạn biện minh chiến lược : Ngăn chặn Iran sở hữu bom hạt nhân, hủy diệt kho tên lửa, hải quân và mạng lưới đồng minh của Iran. Tiếp đến là giai đoạn hòa dịu tương đối, với những lời hứa hẹn lặp đi lặp lại về một hồi kết sắp diễn ra. Cuối cùng, giai đoạn đe dọa tối đa nhắm vào Iran, cũng như là lời lẽ công kích những đồng minh không theo Washington.

Theo ông Thierry Breton, ngoài khía cạnh địa lý, quân sự, ngoại giao hay chính trị, chiến tranh Iran cần phải được xem xét thông qua các tác động từ những thay đổi diễn ngôn của Trump đối với thị trường chứng khoán. Thị trường châu Á – do nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào tuyến hàng hải vịnh Ba Tư – đã trở thành thước đo đặc biệt nhạy cảm đối với những lời lẽ hiếu chiến đó. Các sàn chứng khoán Seoul, Tokyo hay Hồng Kông gần như phản ứng tức thì sau các lời đe dọa liên quan đến eo biển Hormuz và các kịch bản gián đoạn kéo dài nguồn cung dầu lửa.

Các phát biểu của Trump và rủi ro vĩ mô tài chính

Các quan sát ở những thời điểm chính trong tháng 3/2026, cho thấy có một cấu trúc khá đều đặn. Những lời lẽ giống nhau tạo ra các phản ứng giống nhau. Các thuật ngữ có tính leo thang của Trump như « extremely hard » (cực kỳ nặng nề), « obliterate » (xóa sổ), « stone age » (thời kỳ đồ đá), những lời dọa dẫm liên quan đến Hormuz, gần như luôn dẫn đến sự tăng giá dầu, giảm chỉ số chứng khoán và làm gia tăng các biến động. Những lời lẽ hạ nhiệt như « end quicky » (sớm kết thúc), « deal » (thỏa thuận), « two or three weeks » (trong hai hay ba tuần), tạo tác động ngược lại.

Thị trường không nhất thiết tin tưởng Trump về lâu dài, nhưng lại đưa ra quyết định, trong ngắn hạn, dựa trên vốn từ vựng này, điều chỉnh lại dự báo rủi ro tập thể theo thời gian thực. Việc một tổng thống Mỹ coi NATO và các đối tác phụ thuộc vào năng lượng của mình như những biến số cần điều chỉnh đã gieo rắc sự nghi ngờ mang tính cấu trúc về khả năng dự đoán chính sách của Mỹ. Nỗi ngờ vực đó được phản ánh trong chênh lệch lãi suất, phí bảo hiểm rủi ro và biến động của thị trường.

Từ góc độ phân tích đó, người ta có thể xem những phát biểu của ông Trump như một sự kiện thị trường độc lập : ngày, giờ, kiểu thông điệp (leo thang/hạ nhiệt), giọng điệu với các đồng minh và tác động đến một loạt tài sản (dầu lửa, lãi suất, các chỉ số chứng khoán Mỹ, châu Âu và châu Á). Mối tương quan giữa cường độ ngôn từ và quy mô biến động đủ rõ ràng để không ai có thể xem những phát biểu này chỉ là những lời lẽ chính trị ồn ào. Chúng đã trở thành một yếu tố rủi ro tài chính vĩ mô, ngang hàng với quyết định của ngân hàng trung ương hay việc công bố dữ liệu lạm phát.

Mô hình tân chế độ quân chủ và đà tăng đến cực đoan

Từ những quan sát trên, Thierry Breton cho rằng đây chính là điểm mới lạ thực sự của chiến tranh Iran : Tổng tư lệnh của cường quốc quân sự và tài chính hàng đầu thế giới tác động đến thị trường tài chính trong thời gian thực chỉ bằng cách điều chỉnh các ngôn từ của mình. Khi cố tình duy trì sự mơ hồ chiến lược về cường độ và thời gian cuộc xung đột, Donald Trump đang tạo ra các điều kiện cho sự biến động mà phe cánh của ông có thể khai thác, bất kể đó là khả năng đặt cược nhờ vào các thông tin đầy đủ có được từ hôm trước về các biến động lớn của thị trường, thông qua các mối quan hệ kinh doanh được thiết lập với các quỹ đầu tư nhà nước vùng Vịnh hay thông qua việc định giá các tài sản nhạy cảm với chu kỳ rủi ro địa chính trị.

Tổng thống Mỹ không chỉ cho phép phóng tên lửa thông thường trong khuôn khổ chiến dịch quân sự, mà ông còn trở thành người phát hành chính yếu các ngôn từ có sức mạnh như những « tên lửa chiến lược », tạo ra những tác động mạnh mẽ trên thị trường. Những biến đổi khó lường hay những tính toán ngôn từ của ông gây ra những biến động làm ảnh hưởng đến giá xăng dầu mà các hộ gia đình Mỹ phải trả, hóa đơn năng lượng của châu Âu, điều kiện tài trợ của các chính phủ và giá trị các danh mục đầu tư thế giới. Tổng thống Mỹ hiểu rõ giá trị của đòn bẩy này : ông trấn an sau khi gây hoảng loạn, rồi lại leo thang, nên khó có thể coi những cú sốc này là hoàn toàn ngẫu nhiên.

Trong dài hạn, phát ngôn « tên lửa » Trump giảm hiệu lực?

Để kết luận, tác giả cho rằng, đối với các nhà hoạch định chính sách cũng như các nhà đầu tư, việc theo dõi các bài phát biểu của Trump bằng các công cụ tương tự được sử dụng để theo dõi quyết định của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đang trở nên thiết yếu : thời điểm, từ khóa và các kịch bản thị trường liên quan. Đặc biệt đối với các nước châu Á và châu Âu, vấn đề không còn đơn giản là cuộc tấn công tiếp theo vào Iran sẽ là gì, mà là « lời lẽ kích động » tiếp theo được phóng ra từ Washington sẽ là gì, và làm thế nào để chuẩn bị đối phó, bằng cách cuối cùng áp dụng một chiến lược phục hồi năng lượng và tài chính không phụ thuộc vào ý muốn của Nhà Trắng.

Về những gì sẽ xảy ra tiếp theo, một câu hỏi cơ bản hơn vẫn còn đó. Khi các đợt biến động do Trump gây ra được lặp đi lặp lại, thị trường cho thấy có dấu hiệu giảm nhạy cảm : phản ứng ban đầu vẫn còn, nhưng khả năng « làm dịu tình hình » của Trump sau sự hoảng loạn do chính ông tạo ra dường như đang suy yếu. Nếu sự mệt mỏi này kéo dài, hiệu quả của những tuyên bố khoa trương của ông có thể giảm đi, có khả năng khiến Trump phải lớn tiếng hơn nữa để đạt được tác động tương tự. Chính vòng xoáy luẩn quẩn này cần được theo dõi sát sao, không chỉ những gì Trump nói, mà cả cách thị trường bắt đầu phản ứng. Thierry Breton cảnh báo: Một sự thờ ơ lạnh lùng có nguy cơ trở thành một nguồn bất ổn mới !