USA Bão giá nhiên liệu lan rộng: Doanh nghiệp âm thầm “móc túi” người tiêu dùng qua phụ phí và chiêu thức tinh vi

[Gibbs]

Chi phí chiến tranh lan sang túi tiền người dân

Sau nhiều tuần căng thẳng chiến sự đẩy giá nhiên liệu và chuỗi cung ứng lên cao, làn sóng tăng giá đang bắt đầu “ngấm” dần vào đời sống thường nhật. Không phải lúc nào cũng là những cú sốc tăng giá trực diện, mà đôi khi là những thay đổi âm thầm, tinh vi – kiểu “mưa dầm thấm lâu” khiến người tiêu dùng khó nhận ra ngay lập tức.

Theo Rahul Shahani – đối tác của McKinsey phụ trách chuỗi cung ứng Bắc Mỹ – các doanh nghiệp thường không vội vàng tăng giá ngay. Thay vào đó, họ tối ưu hóa những gì sẵn có: nhồi thêm hàng vào mỗi chuyến, gộp đơn vận chuyển, giảm khuyến mãi, tăng ngưỡng miễn phí giao hàng hoặc thậm chí giảm kích thước sản phẩm. Nhưng “cây kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra” – cuối cùng chi phí tăng vẫn sẽ quay lại với người tiêu dùng.

Thực tế đã chứng minh điều đó. Chỉ riêng tháng vừa qua, giá tiêu dùng đã tăng 0,9% – gấp ba lần tốc độ của tháng trước. Trong đó, giá xăng tăng tới 21,2% trong tháng 3, trở thành “đầu tàu” kéo lạm phát đi lên.

Nhiên liệu hàng không tăng sốc: Hãng bay chịu không nổi

Nếu xăng dầu ảnh hưởng đến người dân thì nhiên liệu hàng không lại là “gót chân Achilles” của các hãng bay. Chi phí nhiên liệu chiếm tới khoảng 25% tổng chi phí vận hành – một con số không hề nhỏ.

Tại Mỹ, giá nhiên liệu máy bay đã tăng tới 95% kể từ khi chiến sự bùng phát, theo Argus US Jet Fuel Index. Không chỉ vậy, việc đóng cửa một số sân bay Trung Đông khiến nhiều chuyến bay phải đổi lộ trình, bay vòng xa hơn – đồng nghĩa tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn.

CEO United Airlines – Scott Kirby – thẳng thắn thừa nhận: giá nhiên liệu máy bay đã tăng gấp đôi chỉ trong ba tuần. Nếu duy trì mức này, hãng sẽ phải gánh thêm khoảng 11 tỷ USD chi phí mỗi năm, trong khi năm tốt nhất của họ trước đây cũng chỉ lãi chưa tới 5 tỷ USD. Nói như dân gian: “chưa kịp vui đã phải lo” – lợi nhuận chưa kịp ổn định thì chi phí đã đội lên gấp bội.

Hàng loạt doanh nghiệp bắt đầu thu phụ phí nhiên liệu

Khi chi phí tăng không thể hấp thụ thêm, các doanh nghiệp bắt đầu chuyển gánh nặng sang khách hàng – trực tiếp hoặc gián tiếp.

Amazon
Amazon đã công bố phụ phí tạm thời 3,5% liên quan đến nhiên liệu và logistics đối với các nhà bán hàng bên thứ ba sử dụng dịch vụ vận chuyển của họ. Với hơn 80 tỷ sản phẩm được vận chuyển qua hệ thống này mỗi năm, tác động là không hề nhỏ.
Dù Amazon chưa áp trực tiếp phí này lên người mua, nhưng “nước chảy chỗ trũng” – người bán có thể tăng giá sản phẩm để bù lại.

American Airlines
Hãng này tăng phí hành lý ký gửi thêm 10 USD mỗi kiện, nâng giá lên 50 USD cho kiện đầu và 60 USD cho kiện thứ hai.

Delta Air Lines
Delta cũng tăng 10 USD phí hành lý, lên 45 USD và 55 USD tương ứng. Hãng cho biết đây là phản ánh của “biến động toàn cầu và chi phí vận hành”.

JetBlue
JetBlue tăng phí từ 4–9 USD tùy thời điểm bay. Ví dụ, hành lý ký gửi tăng từ 35 USD lên 39 USD (giờ thấp điểm) và từ 40 USD lên 49 USD (giờ cao điểm).

Southwest Airlines
Từ ngày 9/4, hãng tăng thêm 10 USD mỗi kiện, đưa mức phí lên 45 USD và 55 USD.

United Airlines
Tăng phí tương tự, áp dụng từ đầu tháng 4, với mức 45 USD và 55 USD nếu thanh toán trước 24 giờ.

Bưu điện và hãng vận chuyển: “phụ phí xăng dầu” trở thành bình thường mới

Không chỉ ngành hàng không, lĩnh vực vận chuyển cũng bắt đầu siết giá.

USPS (Bưu điện Mỹ)
Lần đầu tiên trong lịch sử, USPS áp dụng phụ phí nhiên liệu 8% cho các gói hàng, bắt đầu từ 26/4. Phí này sẽ kéo dài ít nhất đến ngày 17/1/2027.

FedEx & UPS
Thực tế, các hãng này đã có cơ chế phụ phí nhiên liệu từ trước. Ví dụ, FedEx áp dụng phụ phí 21,5% khi giá diesel vượt 3,55 USD/gallon. Hiện tại, con số này đã lên tới 26,5%.

Vận tải biển như Maersk
Các hãng tàu biển cũng không đứng ngoài cuộc. Họ bổ sung thêm nhiều loại phí để bù chi phí nhiên liệu và các tuyến đường dài hơn, đặc biệt khi đi qua khu vực Trung Đông bất ổn.

Người tiêu dùng lãnh đủ: tăng giá trực tiếp và “lạm phát ẩn”

Điều đáng nói là không phải lúc nào người tiêu dùng cũng nhận ra mình đang trả thêm tiền. Ngoài việc tăng phí rõ ràng, doanh nghiệp còn sử dụng nhiều “chiêu” tinh vi:

Tăng mức tối thiểu để được miễn phí giao hàng
Giảm khuyến mãi, giảm ưu đãi
Thu nhỏ kích thước sản phẩm (shrinkflation)
Giao hàng chậm hơn nhưng không giảm giá

Đây chính là kiểu “móc túi không tiếng động” – người mua vẫn chi tiền như cũ nhưng nhận lại ít giá trị hơn.



Từ chiến sự ở Trung Đông, giá dầu tăng, kéo theo chi phí vận tải, logistics, hàng không… tất cả tạo thành một chuỗi domino lan rộng ra toàn cầu.

Doanh nghiệp không thể chịu mãi, và người tiêu dùng cuối cùng vẫn là người gánh phần lớn hậu quả.

Như câu nói xưa: “thuyền to sóng lớn” – nền kinh tế càng lớn, cú sốc càng lan xa. Và trong cơn bão giá này, mỗi hóa đơn nhỏ, mỗi khoản phụ phí tưởng chừng không đáng kể lại góp phần tạo nên một gánh nặng lớn. Câu hỏi còn lại là: khi nào cơn sóng này sẽ lắng xuống – hay đây sẽ là “bình thường mới” của nền kinh tế toàn cầu?