USA Trump, Iran và NATO: Khi “liên minh thép” đứng trước nguy cơ rạn nứt vì tham vọng chính trị

[Gibbs]

Trump lại “dọa” NATO: Lần thứ hai trong năm 2026

Chỉ mới bước qua vài tháng đầu năm 2026, nhưng Tổng thống Donald Trump đã hai lần khiến cả thế giới phải giật mình khi “động chạm” đến NATO – liên minh quân sự được xem là trụ cột an ninh của phương Tây suốt nhiều thập kỷ. Lần đầu là câu chuyện gây tranh cãi về Greenland, và giờ đây là cuộc chiến với Iran.

Trong bối cảnh xung đột với Iran leo thang rồi tạm lắng trong một thỏa thuận mong manh, Trump không giấu nổi sự thất vọng đối với các đồng minh NATO. Ông liên tục chỉ trích họ vì không hỗ trợ Mỹ đủ mạnh trong cuộc đối đầu này. Thậm chí, ông còn gọi NATO là “con hổ giấy” và úp mở khả năng rút Mỹ khỏi liên minh – một động thái nếu xảy ra sẽ làm rung chuyển trật tự thế giới.

Trong cuộc gặp với Tổng thư ký NATO Mark Rutte, chính Rutte cũng thừa nhận Trump “rõ ràng thất vọng” với nhiều đồng minh. Và trên mạng xã hội, Trump tiếp tục công kích, nhắc lại chuyện Greenland như một ví dụ về việc NATO “không đứng về phía Mỹ khi cần thiết”.

“Không dễ rút NATO”: Quốc hội Mỹ đã chặn đường

Dù lời lẽ của Trump gây sốc, nhưng thực tế pháp lý lại không đơn giản như vậy. Sau nhiệm kỳ đầu tiên của ông, Quốc hội Mỹ – với sự góp phần của Marco Rubio – đã thông qua quy định buộc tổng thống phải có sự chấp thuận của Quốc hội nếu muốn rút khỏi NATO.

Điều này khiến khả năng Mỹ rời NATO gần như không thể xảy ra trong ngắn hạn. Tuy nhiên, “lời nói chẳng mất tiền mua”, và những phát ngôn kiểu này vẫn có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến lòng tin giữa các đồng minh.

Thực tế đã từng xảy ra. Trong câu chuyện Greenland, dù Mỹ không rút khỏi NATO, nhưng các nước như Canada đã bắt đầu bàn đến khả năng xây dựng một cấu trúc an ninh ít phụ thuộc vào Mỹ hơn. Đó chính là dấu hiệu của một liên minh bắt đầu rạn nứt từ bên trong.

Người Mỹ vẫn ủng hộ NATO – nhưng chia rẽ ngày càng rõ

Một điểm đáng chú ý là, bất chấp những tranh cãi chính trị, người dân Mỹ vẫn đánh giá cao NATO. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy:

70% người Mỹ cho rằng việc tham gia NATO là có lợi cho đất nước
Hơn 75% ủng hộ việc duy trì hoặc tăng cường cam kết với NATO
Ngay cả trong đảng Cộng hòa, khoảng 60% vẫn ủng hộ liên minh

Tuy nhiên, sự ủng hộ này đang dần bị phân cực. Sau khi chiến tranh Iran nổ ra, tỷ lệ người Cộng hòa tin rằng NATO mang lại lợi ích đã giảm đáng kể – từ 49% xuống còn 38%.

Dẫu vậy, tổng thể vẫn có gần 60% người Mỹ nhìn nhận NATO một cách tích cực. Điều này cho thấy: dù chính trị có thể chia rẽ, nhưng lợi ích chiến lược của NATO vẫn được công chúng công nhận.

NATO là liên minh phòng thủ – không phải “công cụ chiến tranh”

Một trong những điểm mấu chốt của tranh cãi nằm ở chỗ: NATO được thành lập như một liên minh phòng thủ, chứ không phải để hỗ trợ mọi cuộc chiến mà một thành viên khởi xướng.

Điều này lý giải vì sao NATO không “nhảy vào” hỗ trợ Mỹ trong cuộc xung đột với Iran. Trên thực tế, điều khoản phòng thủ tập thể (Điều 5) chỉ từng được kích hoạt một lần duy nhất – sau vụ khủng bố 11/9/2001 để hỗ trợ chính nước Mỹ.

Vì vậy, việc so sánh giữa câu chuyện Greenland và chiến tranh Iran là khập khiễng. Một bên là bảo vệ lãnh thổ đồng minh, một bên là một cuộc xung đột mang tính lựa chọn.

Nói theo dân gian: “việc ai nấy làm, phận ai nấy lo” – NATO không có nghĩa vụ tham gia vào mọi cuộc chiến.

Trump có thể không rút NATO – nhưng vẫn có thể làm suy yếu

Dù không thể dễ dàng rút khỏi NATO, nhưng Trump vẫn có nhiều cách để “làm đau” liên minh này.

Theo các nguồn tin, trong nội bộ chính quyền đang có những phương án như:

Rút quân Mỹ khỏi các nước bị coi là “không hỗ trợ đủ”
Đóng cửa một số căn cứ quân sự tại châu Âu
Tái cấu trúc hiện diện quân sự theo hướng có lợi cho Mỹ

Những động thái như vậy, dù không phải “đòn chí mạng”, nhưng vẫn đủ để làm suy yếu cấu trúc NATO.

Ngoài ra, chính sách thuế quan và cách tiếp cận cứng rắn của Trump với đồng minh cũng khiến mối quan hệ trở nên căng thẳng. Thậm chí, ông còn bị cho là đã vô tình “hợp pháp hóa” vị thế của Nga trên trường quốc tế, đẩy thế giới gần hơn đến một trật tự “mạnh được yếu thua”.

Tương lai NATO: Ngã ba đường của lịch sử

Chiến tranh Iran không chỉ là một cuộc xung đột khu vực, mà còn là phép thử lớn đối với hệ thống liên minh toàn cầu. NATO – biểu tượng của sự đoàn kết phương Tây – đang đứng trước một ngã ba đường:

Tiếp tục duy trì vai trò trung tâm với Mỹ
Hay tái cấu trúc để giảm phụ thuộc vào Washington

Hệ quả của những gì đang diễn ra có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Và như lịch sử đã nhiều lần chứng minh: một liên minh không sụp đổ vì một cú sốc lớn, mà thường tan rã từ những vết nứt nhỏ tích tụ theo thời gian.

“Kiến tha lâu cũng đầy tổ” – những bất đồng hôm nay, nếu không được giải quyết, có thể trở thành khủng hoảng ngày mai.

Kết lại, NATO vẫn đang đứng vững – nhưng không còn vững như trước. Những phát biểu và chính sách của Trump, cộng với áp lực từ chiến tranh Iran, đang thử thách sức bền của liên minh này.