Péter Magyar, người lật đổ thủ tướng Orban là ai?

[vuitoichat]

Theo như sau khi có cuộc bầu cử Quốc Hội Hungary 12/04/2026 vừa qua khép lại thì chỉ hơn hai tiếng đồng hồ sau chiến thắng áp đảo của đảng Tisza, có khả năng giành được đến hai phần ba số ghế trong Quốc Hội, đủ để sửa đổi Hiến Pháp, khiến thủ tướng mãn nhiệm Viktor Orban, cầm quyền liên tục từ 16 năm, đã phải thừa nhận thất bại và chúc mừng đối thủ Péter Magyar.

Thủ lĩnh đối lập Peter Magyar (T) trong một lần gặp thủ tướng Viktor Orban (P) tại Nghị Viện Châu Âu. © ảnh Nghị Viện Châu Âu

Cách nay hơn hai năm, tên tuổi của Péter Magyar, lãnh đạo đảng Tisza, gần như không được mấy ai biết đến ở Hungary. Chính trị gia này là ai ? Bằng cách nào ông trở thành người có thể sang trang thời kỳ trị vì của thủ tướng Orban và đảng Fidesz, vốn được nhiều nhà quan sát xem như đã có được vị thế vững chắc trong xã hội Hungary.

Con nhà gia thế, nhiều gắn bó với chính quyền Orban

Điều được nhiều nhà quan sát ghi nhận là Péter Magyar, 45 tuổi, là một thành viên trong bộ máy chính quyền của thủ tướng Orban ngay từ ngày đầu chế độ, khi Orban trở lại nắm quyền năm 2010 ( xem bài « Peter Magya, từ mắt xích của hệ thống trở thành thủ lĩnh đối lập, người chấm dứt giai đoạn « trị vì » của thủ tướng Orban », Les Echos, ngày 12/04/2026). Péter Magyar sinh trưởng trong một gia đình có thế lực. Thân phụ là một luật gia nổi tiếng, và người bác - cũng là cha đỡ đầu - là cựu tổng thống Ferenc Madl (2000-2005). Péter Magyar, được đào tạo ngành luật, đã từng tham gia đảng Fidesz của Orban, khi đảng này còn là đối lập.

Sau khi Fidesz thắng cử, Péter Magyr trở thành công chức bộ Ngoại Giao Hungary ngay từ năm 2010, rồi trở thành đại diện thường trực của Hungary tại Liên Hiệp Châu Âu ở Bruxelles. Lãnh đạo đối lập tương lai từng là bạn thân của chánh văn phòng của thủ tướng Orban, Gergely Gulyás, người đảm nhiệm chức vụ từ năm 2018 cho đến nay. Năm 2015, Péter Magyar được tham gia vào Văn phòng thủ tướng, tiếp theo đó được bổ nhiệm là giám đốc pháp lý châu Âu của MFB, một doanh nghiệp Nhà nước, trước khi được phân công phụ trách trung tâm cấp tín dụng cho sinh viên, từ năm 2019 đến năm 2022.

Le Nouvel Obs - trong bài « 10 điều cần biết về Péter Magyar, người lật đổ Orban » - ghi nhận, trong thời gian này, Péter Magyar cho dù đã bắt đầu đưa ra những phát biểu chỉ trích bộ máy Orban, nhưng vẫn sẵn lòng vỗ tay hoan nghênh diễn văn của thủ tướng Orban, khi dự khán bên cạnh nữ bộ trưởng Tư Pháp Judit Varga, trong giai đoạn hai bên chưa ly hôn.

Thăng tiến chính trị thần tốc

Trong thời gian trước khi trở thành thủ lĩnh đối lập, Péter Magyar được biết đến chủ yếu như phu quân của bộ trưởng Tư Pháp Judit Varga, 45 tuổi, một ngôi sao đang lên của chế độ Orban. Giới quan sát ghi nhận « ngôi sao » chính trị Pétar Magyar vụt sáng đúng vào lúc người vợ, bộ trưởng Tư Pháp của chế độ Orban phải từ chức do liên quan đến quyết định ân xá của tổng thống Hungary cho một người phụ trách cô nhi viện bị kết tội bao che cho một thủ phạm ấu dâm. Vào thời điểm đó, công luận Hungary phẫn nộ với vụ ân xá. Nữ tổng thống Novak Katalin, hơn 40 tuổi, mang hình ảnh của một chính khách trẻ trung, ham thể thao, gần gũi người dân, và thiên về các giá trị gia đình, được thủ tướng Orban dựng lên, buộc phải từ chức. Nữ bộ trưởng Tư Pháp cũng phải ra đi và giã từ hoạt động chính trị kể từ tháng 2/2024.

Cũng chính vào thời điểm này, lãnh đạo đối lập tương lai mở chiến dịch công khai lên án nạn tham nhũng của chế độ Orban. Cuộc phỏng vấn đầu tiên, được phát trên kênh YouTube của mạng truyền thông độc lập Partizán của Hungary, thú hút gần 3 triệu lượt người xem, tại một quốc gia gần 10 triệu dân (theo France Info).

Tại Hungary nơi đảng Fidesz ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, việc cựu thành viên trong chính quyền tố cáo « Nhà nước Mafia », tiết lộ các trải nghiệm cá nhân của ông về tham nhũng và việc chính quyền thao túng truyền thông đã gây chấn động cả nước. Péter Magyar tập trung nhấn mạnh đến việc Hungary, dưới thời Orban đã trở thành quốc gia nghèo thứ hai ở châu Âu và là chế độ « tham nhũng nhất ».

Nhà lãnh đạo theo « chủ nghĩa bảo thủ tự do »…

Chỉ vài tuần sau, Péter Magyar nắm quyền lãnh đạo một đảng trung hữu gần như không ai biết đến vào thời điểm đó, mang tên Tisza, tên viết tắt của hai từ « Tôn trọng và Tự do / Tisztelet és Szabadság » trong tiếng Hungary, và cũng là tên một con sông lớn tại Trung và Đông Âu.

Ít tháng sau, trong cuộc bầu cử Nghị Viện Châu Âu, tháng 6/2024, đảng Tisza, dưới sự lãnh đạo của Péter Magyar đã giành được gần 30% phiếu, và trở thành lực lượng chính trị lớn thứ hai trong nước, sau đảng cầm quyền Fidesz. Ngay vào mùa thu 2024, đảng Tisza vươn lên thành đảng được nhiều người ủng hộ nhất, và liên tục từ đó đến nay.

… nhưng thân thiện hơn với Liên Âu và Ukraina

Lãnh đạo đảng Tisza một mặt khẳng định quan điểm thân Liên Hiệp Châu Âu, mặt khác không xa rời truyền thống bảo thủ trung hữu. Péter Magyar trung thành với các nguyên tắc chính trị của cánh hữu truyền thống của Hungary, đặc biệt là về các vấn đề chủ quyền và kiểm soát biên giới, đồng thời tránh đưa ra các phát biểu rõ ràng về vấn đề quyền của người đồng tính, chuyển giới để không bị giới cử tri cánh hữu và cực hữu xa lánh.

Về đối ngoại, lãnh đạo đối lập ủng hộ Ukraina, quyền tự vệ của Ukraina, chỉ trích Nga, nhưng không đồng ý việc tham gia viện trợ quân sự cho chính quyền Kiev. Trong lúc phe của thủ tướng Orban đặt trọng tâm tranh cử vào vấn đề Ukraina, quan hệ với Nga, chuyện chiến tranh – hòa bình, và lên án Liên Hiệp Châu Âu, Péter Magyar tập trung chống lại chính quyền của thủ tướng Orban, mà ông gọi là « Nhà nước Mafia ». Lãnh đạo đối lập hứa hẹn sẽ khôi phục nhà nước pháp quyền, và nhờ vậy cho phép Hungary nhận được các khoản tiền hàng tỉ euro bị Liên Âu đóng băng, để trừng phạt Budapest, đồng thời triển khai nhiều biện pháp xã hội, như tăng lương hưu và đầu tư cho hệ thống y tế.

Hiểu hệ thống từ bên trong, thu hút được sự phẫn nộ của cử tri

Vì sao chính trị gia mới nhập cuộc, một người mới trở thành nghị viên Nghị Viện Châu Âu từ hai năm nay lại nhanh chóng thành công ? Theo bà Ilona Gizinska, chuyên theo dõi tình hình Hungary tại Trung tâm Nghiên cứu Phương Đông (OSW) ở Varsava, thế mạnh của lãnh đạo đối lập là việc ông vừa « hiểu rõ hoạt động nội bộ của đảng cầm quyền Fidesz », vừa có khả năng « vượt qua những chia rẽ truyền thống » trong xã hội Hungary. Theo Andrzej Sadecki, một nhà phân tích cũng tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu (OSW) ở Varsava, được France 24 dẫn lại, thì chính vị thế của « người trong cuộc », thành viên của hệ thống đã góp phần vào ảnh hưởng nhanh chóng của Peter Magyar, giúp « thuyết phục hơn đối với một số cử tri cũ của đảng Fidesz », khi phơi bày « sự mục nát của hệ thống từ bên trong ».

Nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu đưa ra hình ảnh so sánh : Về một cách nào đó, Magyar giống như Orbán của 20 năm trước, là người muốn thay đổi triệt để nền chính trị đương thời, và khác hẳn với Orban hiện nay là không phải mang theo những gánh nặng tham nhũng, và những sai lầm chồng chất sau 16 năm cầm quyền.