USA "Cơn lốc" Hủy diệt nhu cầu: Khi bóng đen năng lượng bao trùm túi tiền và tương lai

[Gibbs]

Trong vòng xoáy của cuộc chiến Mỹ - Iran và sự bế tắc tại eo biển Hormuz, một khái niệm kinh tế vốn dĩ khô khan đang trở thành nỗi ám ảnh hiện hữu trong từng bữa cơm, giấc ngủ của hàng triệu người: "Hủy diệt nhu cầu" (Demand Destruction).

Nghe qua, cụm từ này mang sắc thái bạo lực và tàn khốc. Về mặt thực tiễn, nó không hề cường điệu: đây là quá trình mà mức giá cao kỷ lục hoặc sự khan hiếm nguồn cung kéo dài khiến khả năng và ý chí mua sắm của con người bị suy giảm vĩnh viễn. Cú sốc giá này đau đớn đến mức nó làm thay đổi hoàn toàn hành vi chi tiêu, thậm chí tái cấu trúc lại cả một nền kinh tế. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng khi sự khan hiếm và giá cao vẫn tiếp diễn, sự "hủy diệt" này sẽ lan rộng như một vết dầu loang sau cú sốc cung dầu mỏ nghiêm trọng nhất lịch sử.

Phản ứng dây chuyền: Nỗi lo từ yết hầu Hormuz

Kinh tế học có câu "Nước chảy chỗ trũng", nhưng dòng tiền của người dân hiện nay lại đang chảy hết vào các cột bơm xăng và hóa đơn năng lượng. Tại Mỹ, sự hủy diệt này đã bắt đầu hiển hiện. Giá xăng tăng vọt nhanh chóng nuốt chửng những đồng lương khó nhọc và khoản hoàn thuế của người dân, giáng đòn nặng nề nhất vào những người yếu thế. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng thời gian không phải là đồng minh; cuộc chiến Iran càng kéo dài, eo biển Hormuz càng bị phong tỏa thì hậu quả sẽ càng thảm khốc. Một chuỗi phản ứng dây chuyền đã được dự báo:

Thứ nhất: Giá dầu tăng tạo ra một loại "thuế bổ sung" lên mọi hộ gia đình, khiến tiền chi cho các hoạt động khác bị cắt giảm.

Thứ hai: Niềm tin sụp đổ khiến người dân ngừng các khoản chi tiêu không thiết yếu.

Thứ ba: Các giao dịch lớn như mua xe hay ký hợp đồng vay mua nhà bị đóng băng.

Tiếp theo: Các doanh nghiệp bị siết chặt lợi nhuận, dẫn đến ngừng tuyển dụng và sa thải nhân viên.

Cuối cùng: Cục Dự trữ Liên bang (Fed) có thể phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, vô tình làm trầm trọng thêm sự suy thoái.

Khi "Cái khó ló cái khôn" hay sự thích nghi đau đớn?

Trong cơn bão giá, mỗi người lại có một cách chống chọi riêng. Anh Bryan, một kỹ sư ngành ô tô 30 tuổi, đã phải từ bỏ kế hoạch sửa sang nhà bếp và mua chiếc xe mơ ước để chuyển sang làm việc tại nhà, cắt bớt tụ tập bạn bè và mua sắm tại các kho sỉ như Costco. Nếu giá xăng vẫn cao, anh sẽ phải tính đến việc mua xe hybrid hoặc làm việc từ xa vĩnh viễn. Ngược lại, những người như Will, một chuyên gia tư vấn công nghệ phải đi lái Uber để trang trải cuộc sống, đang đứng trước bờ vực tài chính khi mọi chi phí y tế khẩn cấp đều có thể buộc anh phải rút tiền hưu bổng. Sự "hủy diệt nhu cầu" ở phân khúc thấp của thị trường – những người không có tiền tiết kiệm khẩn cấp – là điều không thể đảo ngược. Bà Sian, 59 tuổi, đã phải hủy lịch hẹn khám bệnh và ngừng đóng quỹ hưu trí chỉ để có tiền đổ xăng đi làm qua vùng sa mạc Phoenix.

Hệ lụy lâu dài và "Bình thường mới"

Dầu mỏ không phải là tất cả. Việc tắc nghẽn eo biển Hormuz còn gây ra sự thiếu hụt phân bón, dẫn đến giá thực phẩm tăng cao vào mùa thu tới. Khí heli thiếu hụt làm chậm sản xuất chip và đẩy chi phí y tế lên cao, trong khi gián đoạn khí đốt làm tăng chi phí công nghiệp. Ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay lập tức, việc khôi phục sản xuất dầu không giống như bật một chiếc công tắc điện; có thể mất nhiều năm để sản lượng hồi phục hoàn toàn. Một thế hệ mới đang phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã: không phải là nỗ lực để vươn lên, mà là nỗ lực để không bị tụt lại phía sau. Như lời một người dân tại Detroit chia sẻ: "Hy vọng tốt nhất là giữ vững phong độ, nhưng thực tế là chẳng ai giữ vững được cả". Chúng ta đang bước vào một thời kỳ "bình thường mới", nơi tiêu chuẩn sống bị hạ thấp và sự tiết kiệm không còn là lựa chọn, mà là bản năng sinh tồn.