Lượng dầu tồn kho tăng mạnh do bị Mỹ phong tỏa, Iran sắp phải làm ‘điều cực chẳng đã’

[goodidea]

Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran và eo biển Hormuz, có hiệu lực từ ngày 13/4, đã làm dấy lên lo ngại rằng Iran có thể sắp cạn dung lượng lưu trữ dầu thô và buộc phải hạn chế sản xuất.


Cơ sở khai thác dầu trên đảo Khark, ngoài khơi bờ biển Iran. Ảnh: Getty Images/ TTXVN

Hãng tin Bloomberg dẫn phân tích từ công ty dữ liệu hàng hải Kpler cho thấy Iran có thể hết chỗ chứa dầu thô trong vòng 12 đến 22 ngày nếu lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp diễn. Vậy Iran có thể hết chỗ chứa nhanh đến mức nào, và điều đó quan trọng ra sao?

Điều gì đang xảy ra tại Eo biển Hormuz?

Eo biển Hormuz là một tuyến đường hẹp nối Vịnh Ba Tư với đại dương. Nó nằm trong vùng lãnh hải của Iran ở phía Bắc và Oman ở phía Nam, không phải vùng biển quốc tế.

Trong thời bình, theo kênh Al Jazeera của Qatar, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường này.

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích đầu tiên trong cuộc chiến với Iran vào ngày 28/2, Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố rằng eo biển Hormuz đã “đóng cửa”.

Ông Jabari nhấn mạnh nếu bất kỳ tàu thuyền nào cố gắng đi qua, IRGC và lực lượng hải quân sẽ “thiêu rụi những con tàu đó”.

Khi cuộc chiến kéo dài và các cuộc đàm phán không đạt được thỏa thuận, trong hai tháng qua Iran đôi khi cho phép một số tàu “thân thiện” và các tàu trả phí đi qua.

Tuy nhiên hiện nay Tehran từ chối cho tất cả các tàu mang cờ nước ngoài, kể cả những tàu trước đây được coi là thân thiện, đi qua eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng và tàu thuyền của Iran

Phó Tổng thống thứ nhất của Iran, Mohammad Reza Aref, ngày 19/4 cho biết “an ninh của eo biển Hormuz không phải là miễn phí”, đồng thời viết trên nền tảng mạng xã hội X rằng: “Không thể vừa hạn chế xuất khẩu dầu của Iran vừa kỳ vọng có an ninh miễn phí cho các nước khác”.

Phó Tổng thống thứ nhất của Iran nói thêm: “Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc là thị trường dầu tự do cho tất cả, hoặc là rủi ro chi phí lớn cho mọi bên. Sự ổn định của giá nhiên liệu toàn cầu phụ thuộc vào việc chấm dứt có đảm bảo và lâu dài các sức ép kinh tế và quân sự đối với Iran và các đồng minh của Iran”.

Kể từ khi bắt đầu phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz, Mỹ đã nổ súng và kiểm soát một tàu chở dầu mang cờ Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu chở hàng đến hoặc đi từ Iran.

Lực lượng vũ trang Iran đã lên án những hành động này là “phi pháp” và “tương đương với cướp biển”.

Lệnh phong tỏa của Mỹ đồng nghĩa với việc Iran có thể phải lưu trữ phần lớn lượng dầu mà họ sản xuất.

Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), sau Saudi Arabia và Iraq, và xuất khẩu 90% dầu thô từ đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư để vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Mỹ tuyên bố gì?

Mỹ muốn hạn chế nguồn thu từ dầu của Iran, vốn đã tăng lên kể từ khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz với các tàu khác. Đây là động cơ chính đằng sau lệnh phong tỏa hải quân của Washington đối với các cảng của Iran.

Theo Kpler, Iran đã xuất khẩu 1,84 triệu thùng/ngày (bpd) dầu thô trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng/ngày trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Tuy nhiên, lệnh phong tỏa của Mỹ từ giữa tháng 4 đồng nghĩa với việc phần lớn lượng dầu xuất khẩu hiện phải được lưu trữ thay vì vận chuyển đi.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent viết trên mạng X ngày 22/4: “Chỉ trong vài ngày, kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu mong manh của Iran sẽ phải đóng lại”.

Theo ông Bessent, “việc hạn chế thương mại hàng hải của Iran trực tiếp đánh vào nguồn thu chủ yếu của chính quyền này”.

Iran có thể lưu trữ bao nhiêu dầu?

Theo công ty tư vấn năng lượng Facts Global Energy, các nhà máy lọc dầu trong nước của Iran có công suất 2,6 triệu thùng/ngày.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy lượng dầu dự trữ của Iran đã tăng mạnh kể từ khi Mỹ phong tỏa, đặc biệt sau khi Washington siết chặt lệnh này thì Iran gần như không thể xuất khẩu dầu, gây áp lực càng lớn tới kho dự trữ.

Theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia (CGEP), từ ngày 13/4 đến 21/4, tồn kho tăng hơn 6 triệu thùng, Riêng từ 17 - 21/4, mức tăng rất nhanh, đạt 1,7 triệu thùng/ngày.

Tính đến ngày 20/4, theo CGEP, các bể chứa tại đảo Kharg đã đầy khoảng 74% sau khi riêng hòn đảo này tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu thùng dầu.

Thông thường, các công ty dầu khí tránh lấp đầy kho chứa quá 80% công suất để đảm bảo an toàn, kiểm soát khí thải và duy trì tính linh hoạt.

Tuy nhiên, Iran và các nước sản xuất dầu khác từng vượt ngưỡng này, chẳng hạn trong đại dịch COVID-19. Vào tháng 4/2020, tồn kho tại đảo Kharg đã đạt gần 90% công suất - mức cao kỷ lục.

Iran cũng có một phần năng lực lưu trữ dưới dạng “kho nổi”, tức là các tàu chở dầu neo đậu. Theo chuyên gia cao cấp không thường trú Frederic Schneider tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, Iran có thể lưu trữ khoảng 127 triệu thùng theo cách này.

Iran có phải cắt giảm sản lượng dầu?

Chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao Muyu Xu tại Kpler cho biết lệnh phong tỏa cuối cùng có thể buộc Iran phải cắt giảm sản lượng.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Xu, “do vẫn còn dung lượng lưu trữ trên bờ (ước tính đủ chứa khoảng 20 ngày sản lượng hiện tại của Iran), chúng tôi dự đoán việc cắt giảm sẽ diễn ra dần dần trong tuần tới, với khả năng tăng tốc vào tháng 5”.

Chuyên gia không thường trú Antoine Halff tại CGEP, cũng đồng tình với nhận định này và cho rằng có thể cần thêm thời gian trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ buộc Iran phải đóng cửa sản xuất “trên quy mô lớn”.

Tuy vậy, theo ông Halff, Iran vẫn có thể chọn dừng sản xuất “khá quyết liệt”, nhưng điều này “mang tính chủ động hơn là bắt buộc”.

Ông Halff giải thích: “Làm như vậy sẽ giúp Iran có thêm dung lượng lưu trữ sau khi ngừng khai thác và cho phép khởi động lại hoạt động một cách suôn sẻ hơn khi điều kiện cho phép, qua đó giảm thiểu tác động tiêu cực lâu dài của lệnh phong tỏa đối với nguồn cung”.

Tại sao điều này quan trọng?

Việc dừng sản xuất dầu có nguy cơ làm hư hại các mỏ dưới lòng đất do giảm áp suất vỉa, khiến nước hoặc khí xâm nhập vào các lớp đang khai thác và làm thay đổi dòng chảy dầu. Điều này, theo các chuyên gia, có thể khiến việc khai thác dầu trong tương lai trở nên khó khăn hoặc tốn kém hơn.

Việc khởi động lại quá trình khai thác cũng có thể chậm và tốn kém, đòi hỏi sửa chữa thiết bị bị ăn mòn hoặc làm sạch các đường ống bị tắc.

Dừng sản xuất cũng sẽ khiến doanh thu xuất khẩu của Iran giảm. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết trong vài tháng, Iran vẫn có thể tiếp tục thu tiền từ lượng dầu đã được vận chuyển trên biển.

Kenneth Katzman, cựu chuyên gia phân tích Iran tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C., cho biết Iran hiện không xuất khẩu dầu mới trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng, nhưng Tehran đang có khoảng 160 đến 170 triệu thùng dầu trên các tàu ngoài khơi trên toàn thế giới.

VietBF@sưu tập