USA Cơn "trọng bệnh" của thị trường dầu mỏ: Tại sao chiến tranh Trung Đông lại khiến túi tiền người Mỹ thủng lỗ chỗ?

[Gibbs]

Guồng quay khổng lồ và vết nứt từ "túi dầu" thế giới

Thị trường dầu mỏ toàn cầu vốn dĩ là một thực thể cực kỳ phức tạp với hàng ngàn mắt xích kết nối tinh vi, vận hành âm thầm để giữ cho con tim của nền kinh tế thế giới không ngừng đập. Bình thường, chẳng ai mảy may để mắt đến sự hiện diện của nó, tựa như hơi thở ta hít thở mỗi ngày. Thế nhưng, đúng như câu tục ngữ "Lúc có không biết giữ, lúc mất mới biết thương", chúng ta chỉ thực sự hoảng loạn khi cỗ máy ấy bắt đầu rệu rã.

Đã hơn hai tháng rưỡi trôi qua kể từ khi ngọn lửa chiến tranh với Iran bùng phát, làm rách toạc thị trường dầu thô thế giới. Những dư chấn của nó đang dội lại theo những cách không ai ngờ tới. Có một nghịch lý đang diễn ra: Châu Âu thiếu nhiên liệu bay, nhưng chính người dân Mỹ lại là những kẻ đang phải "trả hóa đơn" thông qua giá xăng tại các trụ bơm.

Từ ngày 23/2 đến 27/4, tốc độ tăng giá xăng tại Mỹ đã nhanh hơn hầu hết mọi quốc gia trên hành trình này, chỉ xếp sau Myanmar, Malaysia, Pakistan và Philippines. Đứng thứ 5 toàn cầu về tốc độ tăng trưởng giá, người Mỹ hiện đang phải móc túi trả 4,48 USD cho mỗi gallon xăng không chì – một mức giá "cắt cổ", tăng tới 50% so với thời điểm trước khi tiếng súng vang lên. Đúng là "Họa vô đơn chí", cuộc chiến cách xa hàng vạn dặm lại đang trực tiếp đánh vào bữa cơm của từng gia đình Mỹ.

Nghịch lý nhiên liệu bay và sự hy sinh của xăng dầu

Cách đây bốn tuần, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đưa ra một lời cảnh báo lạnh sống lưng: Châu Âu chỉ còn khoảng sáu tuần dự trữ nhiên liệu phản lực. Nếu Eo biển Hormuz không sớm mở cửa trở lại, các hãng hàng không sẽ phải "đắp chiếu" máy bay hàng loạt.

"Chim khôn chọn cành mà đậu", nhưng các hãng hàng không thì không thể chờ đợi phép màu. Lufthansa đã lập tức cắt giảm 20.000 chuyến bay, Turkish Airlines dừng bay đến 23 thành phố. Các hãng hàng không Mỹ cũng không đứng ngoài cuộc khi United Airlines buộc phải "trảm" 5% lịch trình bay mùa hè.

Để bù đắp cho sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông – "bầu sữa" nhiên liệu bay chính của châu Âu – các nhà máy lọc dầu tại Mỹ đã phải gồng mình sản xuất thêm. Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), trong tuần cuối của tháng 4, sản lượng nhiên liệu bay đã tăng thêm 26.000 thùng mỗi ngày. Thế nhưng, "Lực bất tòng tâm", các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện đã chạy hết công suất của nhiều thập kỷ. Muốn làm thêm cái này, buộc phải bớt cái kia.

Hệ quả là, họ quyết định cắt giảm sản lượng xăng khoảng 53.000 thùng mỗi ngày để ưu tiên cho bầu trời. Để bù vào khoảng trống đó, nước Mỹ đã phải "ăn vào vốn", rút 6,1 triệu thùng từ kho dự trữ xăng trong tuần cuối tháng 4, khiến mức tồn kho thấp hơn 2% so với trung bình 5 năm. Tệ hơn nữa, lượng dầu diesel dự trữ đã tụt sâu tới 11%. Khi "Cung không đủ cầu", giá bán buôn xăng đã vọt tăng 74 cent, còn giá bán lẻ cũng tăng thêm 30 cent mỗi gallon chỉ trong một tuần – tốc độ phi mã nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Dầu thô cũng có "năm bảy đường" và cái khó của công nghệ cũ

Chúng ta thường lầm tưởng dầu mỏ ở đâu cũng giống nhau, nhưng thực tế "Mỗi cây mỗi hoa, mỗi dầu mỗi loại". Dầu từ Venezuela hay Trung Đông thường đặc quánh, sền sệt như bùn, được gọi là dầu thô nặng, chứa nhiều lưu huỳnh. Loại này cực kỳ lý tưởng để luyện thành nhựa đường, diesel hay nhiên liệu bay.

Ngược lại, dầu thô của Mỹ lại "ngọt" và "nhẹ" hơn, rất tốt để làm xăng. Oái oăm thay, nhà máy lọc dầu lớn cuối cùng của Mỹ được xây dựng tận năm 1977 – thời điểm mà Mỹ chủ yếu nhập dầu từ Trung Đông và Mỹ Latinh. Do đó, hệ thống máy móc tại đây được thiết kế để "tiêu hóa" loại dầu nặng từ Venezuela. Việc bắt các cỗ máy cũ kỹ này xử lý dầu nhẹ nội địa chẳng khác nào "Râu ông nọ chắp cằm bà kia", làm giảm hiệu suất và đẩy chi phí lên cao.

Dù các nhà sản xuất Mỹ đã đẩy sản lượng dầu thô lên mức cao lịch sử để tự cứu mình, nhưng chi phí tinh chế đắt đỏ do sự khác biệt về đặc tính dầu đã khiến cái giá phải trả không hề rẻ. Sự bế tắc trong đàm phán chấm dứt chiến tranh tại Iran càng khiến giới đầu cơ lo ngại, đẩy giá dầu thô tiếp tục leo thang.

Sau tất cả, câu chuyện về giá xăng không chỉ là những con số trên bảng điện tử. Đó là minh chứng cho một thế giới phẳng, nơi một biến động tại Eo biển Hormuz có thể tạo ra cơn sóng thần tài chính tại các trạm xăng ở California hay Texas. Đúng là "Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ", sự đứt gãy của chuỗi cung ứng dầu mỏ đang khiến cả thế giới phải oằn mình gánh chịu, và người tiêu dùng Mỹ, dù không trực tiếp cầm súng, vẫn đang phải chịu những tổn thương sâu sắc về kinh tế.