USA Thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh: Điểm số "9.99" hoàn hảo hay ván cờ năng lượng và công nghệ đầy hoài nghi?

[Gibbs]

Khi chuyên cơ Air Force One chính thức rời đường băng Sân bay Quốc tế Thủ đô Bắc Kinh vào chiều thứ Sáu, khép lại ba ngày công du dồn dập của Tổng thống Donald Trump, thế giới lại bắt đầu một cuộc cân não mới để giải mã những gì thực sự diễn ra sau bức màn nhung ngoại giao. Người xưa có câu "Được lòng ta, vừa lòng người", và xét trên khía cạnh trình diễn, cuộc gặp thượng đỉnh lần này đã đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật sắp đặt.

Giới học giả Trung Quốc, tiêu biểu là Giáo sư Cao Chí Khải (Victor Gao) – cựu thông dịch viên tiếng Anh của cố Lãnh đạo Đặng Tiểu Bình – đã không ngần ngại chấm điểm cuộc gặp này đạt "9.99 trên 10". Ông ca ngợi đây là một cột mốc mang tính lịch sử, được lên kịch bản vô cùng chặt chẽ nhưng vẫn đầy ắp sự tự nhiên và phấn khích. Việc ông Trump khôi phục lại truyền thống thăm Trung Quốc của các đời Tổng thống Mỹ – điều đã bị gián đoạn hoàn toàn dưới thời ông Joe Biden (từ tháng 1/2021 đến tháng 1/2025) – được xem là một bước đi quan trọng đúng hướng. Đặc biệt, việc hai nhà lãnh đạo chọn Đàn Tế Trời (Temple of Heaven), nơi các hoàng đế xưa cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mang một tầng ý nghĩa sâu sắc với kỳ vọng thế giới sẽ tìm thấy bến đỗ bình yên giữa giông bão địa chính trị.

Cuộc khủng hoảng năng lượng và "thời cơ vàng" của Washington

Thế nhưng, đằng sau những lời chúc tụng duy mỹ tại Đàn Tế Trời là những toan tính rất thực tế về dòng chảy năng lượng. Đúng như câu tục ngữ "Đục nước béo cò", cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran tại Trung Đông đã vô tình tạo ra một đòn bẩy kinh tế khổng lồ cho ông Donald Trump. Việc Iran phong tỏa giao thương hàng hải tại Eo biển Hormuz đã làm tê liệt nguồn cung hóa thạch toàn cầu, đẩy Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới từ năm 2021 – vào thế kẹt khi 1/3 nguồn cung khí đốt bị gián đoạn.

Để giảm bớt sự phụ thuộc vào chảo lửa Trung Đông, Bắc Kinh buộc phải hướng mắt sang Mỹ – nhà sản xuất dầu thô và khí đốt tự nhiên lớn nhất hành tinh. Dù Trung Quốc đã thiết lập các kho dự trữ chiến lược và tăng cường mua từ Nga hay "hạm đội bóng tối" của Iran để giảm sốc, họ vẫn không thể ngó lơ nguồn năng lượng dồi dào từ Mỹ. Thực tế chứng minh, dù Trung Quốc từng dừng gần như toàn bộ việc nhập khẩu LNG của Mỹ vào năm 2025 do đòn áp thuế của Trump, thì ngay trong tuần này, ba tàu chở LNG lớn đã rời cảng Mỹ hướng về đại lục, dự kiến cập bến vào cuối tháng 6. Số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy xuất khẩu LNG của nước này đã đạt kỷ lục hơn 567 tỷ bộ khối vào tháng 12 trước đó, trong khi xuất khẩu dầu thô cũng duy trì ở mức đỉnh lịch sử từ năm 2024. Đây là những con số biết nói, minh chứng cho một thỏa thuận năng lượng nghìn tỷ đang dần lộ diện.

Biểu dương lực lượng công nghệ và canh bạc AI cân não

Không chỉ có dầu mỏ, chuyến đi này còn là một màn biểu dương lực lượng của giới tư bản Mỹ với sự tháp tùng của gần 20 CEO sừng sỏ thuộc các lĩnh vực hàng không, AI và công nghệ. Như cựu nhà báo Michelle Toh nhận định, sự hiện diện của phái đoàn này là lời nhắc nhở đanh thép rằng mối quan hệ Mỹ - Trung suy cho cùng vẫn là mối quan hệ dựa trên lợi ích kinh doanh: "Có qua có lại mới toại lòng nhau". Các CEO đến Bắc Kinh với mục tiêu tối thượng là mở khóa các phân khúc thị trường Trung Quốc vốn đã đóng sập trước mắt họ thời gian qua. Dù chưa có một bước đột phá toàn diện nào được công bố, và các lĩnh vực nhạy cảm như xe điện (EV) Trung Quốc vẫn bị cấm cửa tại Mỹ, thì việc ông Trump chốt được thỏa thuận mua 200 máy bay Boeing hay cam kết mua nông sản trị giá "hàng chục tỷ USD" từ Đại diện Thương mại Jamieson Greer đã được coi là những "món quà" dễ bàn giao nhất.

Tuy nhiên, "vũ điệu công nghệ" lại chứng kiến những bước hụt chân đau đớn. Jensen Huang – CEO của gã khổng lồ chip Nvidia, "biểu tượng sống" của cuộc đua AI – dù là người gia nhập phái đoàn vào phút chót nhưng vẫn phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã. Cho dù ông Trump có tuyên bố dỡ bỏ quyền kiểm soát xuất khẩu đối với dòng chip H200 sang Trung Quốc, Nvidia vẫn vấp phải những rào cản vô hình từ phía chính quyền Bắc Kinh khi họ đang ưu tiên dùng hàng nội địa. Rõ ràng, bản chất của các cuộc thượng đỉnh giờ đây đã thay đổi: Nó không còn đơn thuần là câu chuyện về thuế quan, mà là cuộc chiến giành giật tương lai của AI, của ngành hàng không và dòng vốn toàn cầu, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Mỹ và các thương vụ IPO trên Wall Street đang sụt giảm nghiêm trọng.

Bài học lịch sử 250 tỷ USD và sự hoài nghi của giới quan sát

Nhìn lại những cam kết hoành tráng của hai ngày nghị sự, giới phân tích quốc tế lại nghiêng về sự thận trọng. Chuyên gia kinh tế cao cấp Leah Fahy từ Capital Economics đã dội một gáo nước lạnh vào sự lạc quan khi nhắc lại bài học lịch sử từ chuyến thăm đầu tiên của ông Trump vào năm 2017. Thời điểm đó, hai bên từng công bố các thỏa thuận trị giá hơn 250 tỷ USD, bao gồm dự án đầu tư 84 tỷ USD vào hóa chất tại West Virginia và 43 tỷ USD vào hạ tầng LNG ở Alaska. Thế nhưng, "Nói lời mà giữ lấy lời, đừng như con bướm đậu rồi lại bay", tất cả những siêu dự án đó đều đã tan thành mây khói khi quan hệ hai nước lao dốc không phanh trong những năm sau đó.

Lần này cũng vậy, việc thực hiện các thỏa thuận mua máy bay Boeing hay nông sản sẽ phải mất nhiều năm, tạo ra một khoảng trống thời gian quá đủ để các căng thẳng mới bùng phát, dù là vô tình hay hữu ý. Một lệnh đình chiến thương mại đạt được tại Nam Hàn năm ngoái cũng sẽ hết hạn vào cuối năm nay, và lịch sử đầy biến động giữa hai siêu cường cho thấy bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết ngày hôm nay đều có thể bị xé bỏ vào ngày mai nếu các tranh chấp về Đài Loan hay kiểm soát xuất khẩu công nghệ bị đẩy lên cao trào. Do đó, cái giơ nắm đấm đầy tự tin của ông Trump khi bước lên thảm đỏ để tiến vào khoang máy báy Air Force One, giữa vòng vây của những người vẫy cờ hai nước, có lẽ chỉ là một nốt nhạc vui ngắn ngủi trong một bản giao hưởng còn đầy rẫy những thanh âm lạc điệu.

Thượng đỉnh Bắc Kinh đã khép lại với những con số đầy hứa hẹn về dầu mỏ, máy bay và nông sản, nhưng những hoài nghi về một tương lai bền vững vẫn còn bỏ ngỏ. Đúng là "Đường dài mới biết ngựa hay", chúng ta sẽ phải chờ đợi xem những cam kết này sẽ biến thành hành động thực tế hay lại đi vào vết xe đổ của năm 2017.