Thảm họa dây chuyền tại Nhật đòi hỏi một kiểu ứng phó mới

Thảm họa dây chuyền tại Nhật đòi hỏi một kiểu ứng phó mới

Bức ảnh còn lại sau thảm họa tại thị trấn Higashimatsushima, miền đông bắc Nhật Bản, 14/03/2011. REUTERS/Kyodo

Nhật báo Pháp sáng hôm nay chia sẻ nỗi đau buồn với xã hội Nhật Bản trước thảm họa động đất và sóng thần vừa diễn ra, và nỗi lo ngại trước khả năng một thảm họa mới, đặc biệt là nguy cơ của tai biến phóng xạ hạt nhân. «Nhật Bản, thảm kịch dây chuyền» là ghi nhận của La Croix. «Tsunami : báo động hạt nhân tại Nhật», tựa của Le Monde. «Hạt nhân, động đất mới, Nhật Bản đang lo ngại điều tồi tệ nhất. Một tai biến kiểu ‘‘Tchernobyl’’, bên cạnh một cơn động đất thứ hai» là hàng tít trên Le Figaro.

« Kinh hoàng », Libération dùng một từ duy nhất để mô tả. Còn l’Humanité khẳng định : « Sự cố hạt nhân nghiêm trọng. Nước Nhật bị đánh trúng tim ». Nhật báo Les Echos dành bảy trang đặc biệt về Nhật Bản với tựa đề « Thảm kịch của một quốc gia », trên nền bức hình một người lính mang trên lưng một ông già, phía sau là đống nhà cửa đổ nát.

Quần đảo Nhật Bản có hệ thống cảnh báo động đất - sóng thần rất tốt …

Về khả năng đối phó của Nhật Bản với các thảm họa khủng khiếp với qua, Le Monde ghi nhận : « Quần đảo Nhật Bản được bảo vệ hết sức tốt nhờ một hệ thống cảnh báo vô cùng tân tiến ».

« Ba phút, đó là thời gian mà giới chức Nhật cần để đưa ra các cảnh báo đầu tiên về trận tsunami, sau khi trận động đất vô cùng khủng khiếp vừa kết thúc vào lúc 14h 46 phút, chiều thứ Sáu 11/03. Như vậy, các cư dân đã biết ngay sẽ có những đợt sóng thần cao 10 mét tràn vào ven bờ phía Thái Bình Dương ». Các lệnh di tản cũng được đưa ra ngay lập tức. Các chuyến tàu, trong đó có các tàu cao tốc cũng đã được dừng lại tức thì. Nhiều thiệt hại đã tránh được. Vài phút sau khi trận động đất xảy ra, trên truyền hình, cũng như trên Internet, một tấm bản đồ hiện ra thường trực, với các dấu hiệu chỉ rõ những vùng bị sóng thần đe dọa.

Theo Le Monde, hệ thống cảnh báo động đất mới của Nhật đã được xây dựng từ năm 2006, cho phép có được các thông tin về cơn động đất, một phút trước khi nó xảy ra. Cơ quan khí tượng Nhật sở hữu trực tiếp 600 máy đó cường độ động đất, và nhận được thông tin từ 3.600 máy đo do các chính quyền địa phương và Viện địa cầu học và dự báo thảm họa quốc gia phụ trách.

Hệ thống đo đạc này cho phép Cơ quan khí tượng Nhật có thể đưa ra các báo động kịp thời và liên tục về diễn biến của cơn động đất. Tùy theo mức độ của chấn động mà các bộ phận ngưng tự động sẽ được khởi động để làm dừng các thang máy, các dây chuyền sản xuất hay các phương tiện giao thông. Được truyền qua các đài phát thanh và truyền hình, các báo động này có thể giúp cho các cư dân của khu vực liên quan có các hành động tự bảo vệ cần thiết, như : tìm các nơi trú ẩn tạm thời (dưới bàn, dưới khung cửa…), đóng vòi khí đốt, mở cửa sổ,…

Tuy nhiên, trên thực tế, đối với các trận động đất cường độ lớn, các thông tin cảnh báo có tác động rất ít. Phần lớn các cư dân tại Sendai, nơi vừa bị thảm họa, đã không có thời gian để tìm nơi trú ẩn.

… nhưng Nhật Bản không sẵn sàng trước một loạt thảm họa tổng hợp

Mặc dù sẵn sàng đối phó với động đất và sóng thần, nhưng Nhật Bản đã không chuẩn bị đối phó trước sự ập đến dồn dập của nhiều thảm họa, đặc biệt là thảm họa phóng xạ hạt nhân. Trả lời phỏng vấn Les Echos, ông Patrick Lagadec, giám đốc nghiên cứu tại Đại học Bách Khoa Pháp, chuyên gia về các thảm họa từ hai mươi năm nay, đã cho biết, đây là lần đầu tiên một đất nước phải đối phó với một loạt thảm họa như vậy, tiếp theo động đất, sóng thần, là nguy cơ phóng xạ hạt nhân, rồi đến các tác động về mặt kinh tế và xã hội. Ông Patrick Lagadec nhận xét với hình ảnh ví von « Chúng ta đang ở trong một cơn bão với các đợt rung chuyển tán ra mọi hướng. Và tất cả các hiện tượng này đều ở mức độ vô cùng nghiêm trọng ».

Theo chuyên gia người Pháp, « chúng ta đã không còn ở trong lô gíc các thảm họa quen thuộc, với cách xử trí phân lập từng mặt một để xử lý riêng rẽ. Thực tế này vượt ra ngoài cách quan niệm vốn có của chúng ta. Các tai biến mang tính hệ thống, và truyền rất nhanh từ qui mô địa phương đến tầm quốc gia và toàn cầu. (…) Điều này đòi hỏi các nghiên cứu liên ngành và sự liên kết, cũng như sự tham gia trực tiếp của các chính phủ, các doanh nghiệp. »

Người dân Tokyo vét hết nhu yếu phẩm trong siêu thị để dự trữ

Tiếp theo vụ động đất 8,9 độ Richters và cơn sóng thần cao 10 mét, nước Nhật đang phải đối mặt với một tai biến ít được tính đến : phóng xạ hạt nhân. Xin nhắc lại là, cho đến nay, phản ứng của xã hội Nhật trước các thảm họa kinh hoàng kể trên là hết sức bình tĩnh và kỷ luật. Để đối phó với tình trạng thiếu điện, ngay từ sáng hôm qua, Les Echos ghi nhận, trên mặt phố, các máy điện tử công nghệ cao quảng cáo dùng nhiều điện đã được thay thế bằng các máy móc nhỏ bé dùng pin và điện nạp. Khách hàng xếp hàng dài để mua rađiô cỡ nhỏ và những đèn bỏ túi có công suất lớn để sử dụng trong trường hợp xảy ra động đất lần nữa.

Les Echos ghi nhận một chút lo ngại bắt đầu thấy được tại Tokyo, khi các nhu yếu phẩm, như sữa, trứng, rau quả, … tại nhiều cửa hàng đã được mua hết sạch.

Trận động đất giúp cho chính phủ Naoto Kan không bị đổ ngay lập tức

Trận động đất – sóng thần rung chuyển miền đông bắc nước Nhật. Chỉ vài phút trước khi thảm họa xảy ra, chính phủ của thủ tướng Naoto Kan còn đang đứng trước nguy cơ phải giải tán, với những chỉ trích hết sức quyết liệt của đối lập và sự phẫn nộ trong nội bộ đảng cầm quyền. Tuy nhiên « vào lúc 14h 46, trận động đất dường như đã mang đến cho ông Naoto Kan một khoảng khắc ngơi nghỉ. Các chỉ trích ngưng lại, - Les Echos nhận xét - « Một tình cảm thống nhất quốc gia đã xuất hiện trở lại » (…), một người nước ngoài sống lâu năm tại Nhật cho biết như vậy ».

Chính phủ Naoto Kan bị chỉ trích, vì đã thông báo quá chậm về vụ nổ lò phản ứng hạt nhân

Thủ tướng Naoto Kan đã sử dụng thời gian « hưu chiến » ngắn ngủi này để kêu gọi sự tham gia của phe đối lập vào công cuộc cứu nạn. Bản thân ông cũng lên trực thăng để có mặt ngay tại nhà máy hạt nhân Fukushima-Daiichi. Theo Les Echos, thủ tướng Nhật hy vọng rằng, việc phản ứng nhanh chóng và huy động cứu nạn hiệu quả sẽ giúp cho ông, không chỉ kéo dài khoảng khắc hưu chiến, mà còn mang lại cho ông một vầng hào quang, giúp ông có thể thực hiện được các kế hoạch cải cách lớn đối với chế độ thuế, nhằm khắc phục tỷ lệ nợ quá lớn hiện nay, vốn bị các lực lượng đối lập phản đối quyết liệt.

Tờ báo kinh tế Pháp ghi nhận, bên cạnh sự kiềm chế của nhiều đảng phái đối lập, trang xã luận của nhiều tờ báo thuộc xu hướng bảo thủ đã chỉ trích rất nặng chính phủ. Tờ « Yomiuri », nhật báo có ấn bản lớn nhất, đã đặt câu hỏi, tại sao chính phủ phải mất đến 5 tiếng đồng hồ trước khi giải thích với dân chúng về sự thật của vụ nổ tại lò phản ứng số 1 của nhà máy Fukushima-Daiichi.

« Truyền thông chỉ trích việc chính phủ không đưa đầy đủ thông tin về nguy cơ hạt nhân. Chính phủ Nhật đã bị kẹt, bởi mục tiêu không làm cho công chúng hoảng loạn » là hàng tựa của Libération. Theo nhật báo này, ngay cả các tờ báo cấp tiến hơn, như tờ Asahi Shimbun (thuộc cánh trung tả) và Mainichi (tả), cũng không khoan nhượng với ông Naoto Kan và ê-kíp, đặc biệt là các lệnh di tản được đưa ra rất chẫm trễ. Mặc dù, ngày hôm qua, thủ tướng Nhật đã lên truyền hình giải thích với dân chúng, về việc Nhật Bản đang phải đối mặt với một thảm họa nghiêm trọng nhất kể từ Thế chiến II, tuy nhiên cách phản ứng kể trên, bị nhiều báo cho rằng chính phủ đã không hình dung ra được « kịch bản tồi tệ nhất » để tìm cách đối phó.

Đứng từ một góc nhìn khác, Libération dẫn lời một cư dân Tokyo, theo đó, ttrong quan hệ giữa truyền thông và chính giới, giới truyền thông không nên bới lông tìm vết, mà cần phải đoàn kết và giúp đỡ chính quyền vượt qua được thử thách này.

Liệu Trung Quốc có thay đổi chế độ?

Nhìn sang Trung Quốc l’Humanité hôm nay có bài « Liệu Trung Quốc sẽ bùng cháy ? ». Tờ báo ghi nhận « những phản kháng xã hội, trong những năm gần đây, tại Trung Quốc nhắm vào sự mất cân bằng kinh tế của sự phát triển quá nóng hiện nay. Quốc hội Trung Quốc vừa họp, khẳng định con đường phát triển hiện nay tại Trung Quốc phải được điều chỉnh để hướng đến các lợi ích xã hội ».

Kể từ giữa tháng 2 đến nay, « cơn sốt » cách mạng Hoa Nhài từ Bắc Phi lan đến Trung Quốc khiến chính quyền phải đưa ra nhiều biện pháp an ninh đặc biệt. Trong phiên họp Quốc hội Trung Quốc thường niên đầu tháng Ba vừa qua, người đứng đầu chính phủ Trung Quốc phải công nhận các bất bình hiện nay trong xã hội. Theo nhiều chuyên gia, sự chuyển hướng của lãnh đạo Trung Quốc trong việc tái xác định mô hình phát triển sẽ phải mất nhiều năm. Còn theo Thống đốc Ngân hàng Trung Quốc, phải mất ít nhất 10 năm để làm được chuyện này.

Tuy nhiên, l’Humanité đặt câu hỏi, trong thời gian dài như vậy, « liệu quá trình này có thể được thực hiện, mà xung đột xã hội không bùng nổ »?

Trọng Thành
(RFI)