'Vũ khí mới' của Mỹ chống Trung Quốc đáng sợ tới đâu?

Hiệp định thương mại đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trở thành chủ đề chính của Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương APEC 2011.

Đầu tiên là quan điểm của một nhóm các nhà phân tích cho rằng, TPP chỉ mang lại lợi ích cho các tập đoàn đa quốc gia chứ không phải người dân hay Chính phủ tham gia thỏa thuận này.

Một bằng chứng là trong tháng này, các cuộc đàm phán TPP đạt được kết quả bước đầu sẽ cho phép các tập đoàn nước ngoài kiện Chính phủ của một quốc gia để được bồi thường thiệt hại nếu Chính phủ đó có những hành động xâm hại đến lợi ích của họ.

Nhóm các nhà phân tích trên giải thích rằng, cơ chế bảo vệ các nhà đầu tư đặc biệt này chỉ là một cách để TPP “trói” các Chính phủ và bảo vệ lợi ích tối đa cho các tập đoàn đa quốc gia.

Sẽ giống như các quy định tương tự trong các thỏa thuận thương mại trước đó, các tập đoàn đa quốc gia luôn lợi dụng các tòa án nước ngoài để phản đối các chính sách bất lợi cho họ tại một quốc gia mà họ đang đầu tư. Những chính sách này bao gồm chính sách về môi trường và y tế, các vấn đề về quy hoạch và điều kiện đầu tư cũng như các quy định về việc sử dụng các chất độc hại và nhiều vấn đề khác.

Mối quan ngại còn xuất phát từ vụ rò rỉ bản dự thảo do Mỹ đề xuất liên quan đến dược phẩm và các thiết bị y tế gần đây tại các cuộc đàm phán bí mật.

Nếu bản dự thảo này của Mỹ chính thức được thông qua, giá thuốc sẽ bị đẩy lên khá cao. Những người dân nghèo lẫn người có thu nhập trung bình ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương sẽ có ít cơ hội được hưởng các chế độ chăm sóc sức khỏe hơn bởi luật độc quyền vô lý và quy định cấm Chính phủ các quốc gia không được có chính sách hỗ trợ nhằm bình ổn giá. Giới phân tích kết luận dự thảo này của Mỹ sẽ mang lại khoản lợi nhuận vô tận cho các tập đoàn dược phẩm kếch xù.

Trong khi đó, một nhóm các nhà quan sát khác đưa ra giả thuyết rằng TPP thực chất là công cụ giúp Chính phủ Mỹ củng cố quyền lực ở vành đai Thái Bình Dương, tước đi các cơ hội thương mại của Trung Quốc và loại bỏ con rồng châu Á ra khỏi các cuộc chơi kinh tế.

Khó lòng kìm chế sự nổi lên của con rồng châu Á bằng các biện pháp quân sự và một cuộc chiến Trung – Mỹ là điều không tưởng, Washington chuyển chiến thuật, lợi dụng TPP làm đòn bẩy chống Bắc kinh.

Thông qua việc soi thấu tâm lý quan ngại của các quốc gia châu Á – Thái Bình Dương rằng con rồng châu Á đang giành được nhiều lợi thế cạnh tranh hơn trong khu vực và chính sách tiền tệ của họ đang cản trở và khiến các nước này bị lép vế trong các cuộc chơi kinh tế, Mỹ đang thúc đẩy các cuộc đàm phán TPP trong đó, tích cực đưa ra các đề xuất có lợi nhất cho họ.

Một số nhà phân tích cho rằng, Mỹ đang tìm cách "loại" Trung Quốc. Ảnh minh họa: Csmonitor.

Trong khi đó, nhiều nhà phân tích người Trung Quốc lại cho rằng TPP hoàn toàn không phải là một khuôn khổ hợp tác kinh tế đáng ngại và do đó, Trung Quốc không cần thiết phải bận tâm đến nó hay ý đồ của người Mỹ.

Họ đưa ra giải thích rằng sẽ có rất nhiều thách thức và khó khăn chờ đợi các quốc gia tham gia vào TPP bởi việc mở rộng hơn nữa thị trường về phía Mỹ khi nền kinh tế của cường quốc số 1 thế giới đang trên đà lao dốc, chưa kể đến các chính sách bảo hộ thương mại và hàng hóa nội địa của Mỹ luôn là rào cản ngăn hàng hóa nước ngoài xâm nhập quá ồ ạt vào thị trường Mỹ.

Do đó, TPP sẽ cần một quá trình đàm phán kéo dài và chẳng ai dám chắc các nỗ lực đàm phán này sẽ đâm hoa kết trái. Do đó, viễn cảnh của TPP vẫn còn quá mong manh.

Hơn nữa, ngay cả trong lòng nước Mỹ, triển vọng cho sự thành công của TPP cũng không nhiều. Nhiều nhà phân tích nhận định thỏa thuận này thực tế chỉ là một tính toán chiến lược của Bộ Ngoại giao Mỹ, bỏ qua quan ngại rằng việc tiếp tục mở cửa thị trường nội địa sẽ làm nảy sinh nhiều nguy cơ cho nền kinh tế Mỹ.

Những thỏa thuận như TPP sẽ khiến thị trường nội địa của cường quốc số 1 thế giới không còn được bảo hộ và do đó, dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết. Trước đó, kể từ khi bắt đầu rơi vào suy thoái kinh tế hồi năm 2009, bảo hộ thương mại trở thành xu hướng ở các quốc gia phát triển như Mỹ. Tuy nhiên, TPP lại đi ngược lại với những xu hướng này.

Tuy nhiên, cũng có những quan điểm tích cực hơn cho rằng TPP có thể tạo đà cho tự do hóa thương mại ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, thậm chí còn có sức lan tỏa ra phạm vi toàn cầu. Những người này nhấn mạnh TPP không thể bỏ qua hay xem nhẹ vai trò của Trung Quốc bởi nó không thể trở thành cơ chế kinh tế thành công mà không có sự tham gia của con rồng châu Á; đồng thời đề xuất Trung Quốc nên tự do hóa nền kinh tế, chấp nhận các quy luật thương mại quốc tế nhằm duy trì sự tăng trưởng của họ.

Mới đây, việc Nhật Bản quyết định tham gia đàm phán TPP được đánh giá là động thái tích cực để thúc đẩy tiến trình đàm phán TPP. Thủ tướng Nhật Noda biểu lộ niềm tin mạnh mẽ rằng TPP sẽ thúc đẩy tự do hóa nền kinh tế Nhật Bản, mở rộng thị trường và thúc đẩy nền kinh tế nước này tăng trưởng trở lại.

Lê Dung (theo Global Times)