(ĐVO) - "Việc nhận phong b́ là sai dù trong bất kể t́nh huống nào. Nhưng phong b́ là hậu quả từ nhiều năm bắt nguồn từ nhiều cái sai đă được xă hội chấp nhận, và bây giờ là lúc ta nh́n thấy nó quá rơ ràng là quá phản cảm và ta chống lại nó, nôn nóng giải quyết nó" - đó là ư kiến của GS Lê Vũ Anh - Hiệu trưởng trường Đại học Y tế cộng đồng.
PV:- Mới đây, Bộ Y tế khẳng định sẽ thay đổi phong cách ứng xử của nhân viên y tế đối với bệnh nhân theo hướng lịch sự, thân thiện, tận t́nh, mở lớp tập huấn để đạt được nhưng mục tiêu này. Điều này làm người ta nhớ đến những nỗ lực để cải thiện h́nh ảnh người cảnh sát giao thông thời gian gần đây. Ông đánh giá thế nào về những nỗ lực của những công bộc của dân này? Ông có tin tưởng rằng, những nỗ lực đó sẽ đem lại kết quả thật sự chứ không phải "nói vậy mà không phải vậy"?
GS Lê Vũ Anh: Tôi đánh giá đây là một cố gắng mới của bộ Y tế trong việc gắng gượng giải quyết một việc vô cùng khó. Tôi nói vô cùng khó v́ những lư do sau đây:
1. Cơ sở bệnh viện của ta từ khi tiếp quản tới nay hầu như không xây dựng thêm được bao nhiêu, hầu như chỉ là cơi nới thêm trên nền của các bệnh viện cũ tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Trong khi đó dân số của ta lại đang tăng lên với một mức độ mà giao thông, trường học, nhà ở đều không đáp ứng được tương xứng, mặc dù được xây dựng rất nhiều, rất nhanh so với bệnh viện.
Sở dĩ tôi đem so sánh bệnh viện với các cơ sở hạ tầng kể trên v́ tính cấp thiết của bệnh viện, lẽ ra nó phải được đáp ứng sớm hơn nhưng ngược lại nó không được đáp ứng. Chỉ riêng dân số đúng tuyến mà bệnh viện phải phục vụ cũng không đáp ứng được, chứ không kể tới dân số đổ tới từ các tỉnh khác.
GS Lê Vũ Anh - Hiệu trưởng trường Đại học Y tế cộng đồng
2. Mô h́nh bệnh tật luôn thay đổi, khi kinh tế ta kém phát triển, th́ bệnh tật chủ yếu là các bệnh liên quan tới thiếu ăn, các bệnh truyền nhiễm, các bệnh viện sẵn có được xây dựng đáp ứng mô h́nh bệnh tật đó. Nay, những nghiên cứu sâu cho thấy mô h́nh bệnh của ta đă thay đổi theo hướng ta phải đối phó nhiều hơn với các bệnh măn tính như tim mạch, ung thư, tâm thần.... Trong khi đó vẫn phải đối phó với các bệnh truyền nhiễm, mới nổi, các bệnh liên quan tới dinh dưỡng và vệ sinh, an toàn thực phẩm.
Và một nhóm bệnh nữa là chấn thương giao thông và nghề nghiệp. Tóm lại ta đang phải đối mặt với cả 3 nhóm bệnh tật cùng một lúc thay v́ chỉ có một nhóm chính là bệnh truyền nhiễm trước đây. Điều này dễ dàng được kiểm chứng khi các phóng sự quay các cảnh quá tải hay tập trung vào các bệnh viện tim mạch, ung thư. Thậm chí nằm chung tới 6 người/giường bệnh tại những bệnh viện này. Đó là chưa kể việc tuổi thọ người dân tăng lên rất nhiều và đó chính là một trong những nguyên nhân dẫn tới già hoá dân số. Đây cũng là nguyên nhân gây tăng gánh nặng bệnh viện (người già sử dụng bệnh viện nhiều hơn).
3. Hành vi t́m kiếm dịch vụ cũng thay đổi. Quan niệm cho rằng phải được khám chữa bệnh tại các tuyến trên, các bệnh viện lớn v.v... làm một lượng lớn bệnh nhân, lẽ ra hoàn toàn có thể khám và điều trị tại cơ sở rất hiệu quả cũng kiên quyết phải lên các bệnh viện lớn tại Hà Nội, TP.HCM để khám và điều trị. Bên cạnh đó không thể không kể tới các hiện tượng quá tải do các cơ chế gây nên. Ví dụ bảo hiểm chỉ cho phép các bệnh viện tuyến trên điều trị bằng những loại thuốc đắt tiền hơn, và như vậy th́ đồng nghĩa với việc có hiệu quả điều trị tốt hơn. Rồi vượt tuyến vẫn được bảo hiểm chi trả 30% v.v..Đó là chưa kể tới việc các thành phố lớn thu hút các nguồn nhân lực y tế có tŕnh độ cao hơn, và nến phân tích theo quan điểm công bằng th́ có nhiều vấn đề phải đề cập tới.
Những lư do cơ bản như vậy đă đẩy các bệnh viện lớn vào t́nh trạng quá tải trầm trọng và người bị áp lực nặng nhất ở đây chính là những người trực tiếp tham gia vào quá tŕnh này (các bác sỹ, điều dưỡng viên, hộ lư v.v..), và tất nhiên là cả bệnh nhân nữa. Thái độ, dù là nô bộc cũng tuỳ thuộc rất nhiều vào ngưỡng chịu đựng của họ. Ví dụ, một bác sỹ b́nh thường chỉ khám cho 5 bệnh nhân trong 1 giờ, nay phải khám cho 15 bệnh nhân trong 1 giờ th́ liệu có họ c̣n giữa được lịch sự cần thiết không, khi mà áp lực phải giải thích rơ ràng cho người bệnh, khi phải chuẩn đoán chính xác v.v.đều ngày càng được chuẩn hoá?!
Những khoá học này sẽ giúp họ thêm các kỹ năng, nhưng quan trọng hơn là nhắc họ rằng họ đang chưa thực sự kiên nhẫn để ứng sử thực sự đúng mực v.v... Tuy nhiên, nếu t́nh trạng quá tải này cứ tăng lên thay v́ giảm đi th́ tôi cho rằng những khoá học sẽ không c̣n có ích nữa. Ư tôi muốn nói là cần một giải pháp tổng thể chứ chỉ riêng những lớp như thế này th́ không thể đủ.
PV: - Tuy nhiên, Bộ Y tế cũng vừa đồng ư cho bác sĩ nhận phong b́ sau khi điều trị. Phải chăng bất lực trước vấn nạn này nên Bộ trưởng đành phải "mở đường" cho chuyện nhận bồi dưỡng một cách công khai, minh bạch, tránh việc người dân bệnh nhân dúi phong b́ vào túi bác sĩ, bác sĩ quá tải mà khó chịu với bệnh nhân? Và như thế liệu lời thề Hypocrates mà mỗi bác sĩ tuyên thệ "sẽ tránh mọi điều xấu và bất công, suốt đời hành nghề trong sự vô tư và thân thiết" c̣n có ư nghĩa?
GS Lê Vũ Anh: Tôi không cho rằng bất kỳ một bộ trưởng y tế nào lại “đồng ư” hay lại “mở đường” theo kiểu đó. Tôi cho rằng ḿnh phải nh́n sự việc theo nhiều chiều, nếu không th́ sẽ rất giáo điều trong nhận xét người khác.
Bắt đầu từ lời thề Hypocrates:”Sẽ tránh mọi điều xấu và bất công, suốt đời hành nghề trong sự vô tư và thân thiết". Nếu lấy lại ví dụ quá tải như tôi nói ở trên th́ liệu người bác sỹ khám bệnh cho bệnh nhân có c̣n được hành nghề một cách không bất công vô tư và thân thiết không khi lẽ ra họ phải có 15 phút để khám bệnh cho 1 bệnh nhân th́ nay họ chỉ c̣n 4 phút?
Thậm chí có những điều tra cho thấy họ chỉ c̣n hơn 2 phút ở những pḥng khám Bạch Mai? Họ liệu c̣n vô tư không khi mà chuẩn đoán đưa ra là sai lệch hoàn toàn v́ họ không c̣n thời gian để khai thác các triệu chứng để đưa ra một chẩn đoán hợp lư nhất?! Người điều dưỡng đi tiêm cũng như vậy, phát thuốc cũng như vậy. Người hộ lư làm vệ sinh cũng như vậy.
Tôi muốn nói là muốn người nào đó làm việc như những lời người ta đă hứa th́ những điều kiện làm việc tối thiểu của người ta phải được đảm bảo, mà bản thân người ta lại không thể tạo ra các điều kiện làm việc tối thiểu như vậy.
PV:- Vâng, thưa ông, cũng đă có nhiều ư kiến cho rằng việc bác sĩ nhận phong b́ đó là do lương của y bác sĩ quá thấp so với mặt bằng giá cũng như công sức lao động mà mỗi nhân viên y tế bỏ ra. Việc nhận phong b́ cũng chính là một nguồn thu nhập mà người dân cố gắng bù đắp lại cho bác sĩ?
GS Lê Vũ Anh: Tôi cho rằng việc nhận phong b́ là sai dù trong bất kể t́nh huống nào. Nhưng tôi cho rằng phong b́ là hậu quả từ nhiều năm, bắt nguồn từ cái sai về lương, về điều kiện làm việc tối thiểu, về quan niệm đạo đức nghề nghiệp, về phong cách ứng sử đă được xă hội chấp nhận, và bây giờ là lúc ta nh́n thấy nó quá rơ ràng là quá phản cảm và ta chống lại nó, nôn nóng giải quyết nó.
Điều này cũng giống như mọi việc khác, cứ âm thầm diễn ra mà không ai xử lư, khi đă quá rơ ràng rồi th́ nó lớn quá, giải quyết ngay, nhanh th́ không được nữa. Ví dụ như nuôi ốc bươu vàng, như nuôi hải ly, như dạy thêm học thêm, như xây dựng nhà thương mại, như làm thuỷ điện, như chạy chức, quyền, chạy nơi làm việc, như chất lượng yếu kém trong tất cả các lĩnh vực mà ta đương phải đương đầu ở tất cả các ngành, như việc được nêu gần đây về soạn thảo một bức thư trả lời cho bí thư thành uỷ mà mất gần 1 tháng v.v.., ta thấy nó ở mọi lĩnh vực của cuộc sống.
Nhận phong b́ dưới h́nh thức nào cũng không thể chấp nhận được
Quan điểm của tôi là phải có một cách giải quyết tổng thể, lương phải đúng là lương theo định nghĩa. Các hoạt động của bác sỹ phải được giám sát bằng các hội đồng chuyên môn và đảm bảo rằng anh phải chịu trách nhiệm về các quyết định mang tính chuyên môn nghiệp vụ của anh, nếu sai anh phải đền bù xứng đáng.
Khi đă được thoả măn các điều kiện làm việc, lương. v.v.. anh sẽ không được nhận thêm bất cứ khoản nào liên quan tới các hoạt động nghề nghiệp của ḿnh (ở đây là khám chữa bệnh). Nếu người nào đó (có thể là người bệnh, v́ t́nh cảm của ḿnh với cá nhân anh, mà t́nh nguyện bướu anh tài sản th́ đó là các quan hệ dân sự).
PV:- Một vấn đề khác cần phải được đặt ra là chất lượng dịch vụ y tế. Người dân luôn nghe tới điệp khúc, tăng viện phí để đảm bảo chất lượng nhưng cho tới thời điểm này, viện phí đă tăng một vài lần mà chuyện bệnh viện bẩn thỉu, giường ghép... Cứ cho rằng người dân sẵn sàng phụ giúp nhà nước đảm bảo đời sống cho bác sĩ, vậy th́ ai sẽ đảm bảo chất lượng khám chữa bệnh cho người dân?
GS Lê Vũ Anh: Tất cả các nhận định như thế này đều là cảm tính hoặc chưa đưa ra một bằng chứng nào xác đáng, thuyết phục. Hoàn toàn có những phương pháp khoa học để đánh giá chất lượng các dịch vụ trước và sau khi tăng giá.
Những phương pháp khoa học này hoàn toàn có thể được dùng để chứng minh các chỉ số nói trên. Tuy nhiên, tôi lại muốn nhấn mạnh rằng các điều kiện tối thiểu cần phải được đảm bảo để duy tŕ t́nh trạng hoạt động chuẩn mực của một bệnh viện dù đó là vệ sinh hay chất lượng khám chữa bệnh.
PV: Lời cảm ơn, thái độ phục vụ tận t́nh th́ cũng tốt đấy nhưng điều kiện khám chữa bệnh như vậy th́ hẳn nhiên "đồng tiền đi trước vẫn là đồng tiền khôn" và sự mở đường của Bộ trưởng chỉ giúp minh bạch hóa nạn phong b́ đang diễn ra, quan điểm của ông như thế nào?
GS Lê Vũ Anh: Tôi không đồng ư với nhận xét này. Tôi không cho rằng bất cứ bộ trưởng nào lại hành xử như vậy.
Tôi cũng không cho rằng một việc lớn, đă trở thành một thói quen rộng lớn như vậy mà chỉ một bộ trưởng có thể giải quyết. Đây là việc của toàn xă hội.
Hiếu Lam (Thực hiện)
Nhận phong b́ là cái sai từng được xă hội chấp nhận
