Trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran từ cuối tháng 2, Không quân Mỹ vẫn phải sử dụng những chiếc Boeing KC-135 Stratotanker đã phục vụ từ thời Chiến tranh Lạnh.Dù đã được đưa vào sử dụng hạn chế, KC-46 vẫn chưa vượt qua giai đoạn Thử nghiệm và Đánh giá Hoạt động Ban đầu (IOT) – một quy trình đã kéo dài từ năm 2019 đến nay. Các báo cáo gần đây của Lầu Năm Góc cho thấy máy bay này "không đáp ứng một số tiêu chí quan trọng", trong đó tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu vẫn thấp hơn mức yêu cầu. Điều này buộc Không quân Mỹ phải trì hoãn kế hoạch mua thêm 75 chiếc và tiếp tục dựa vào các giải pháp tạm thời để duy trì năng lực tiếp nhiên liệu trên không.Vấn đề không chỉ nằm ở tiến độ. Tập đoàn Boeing đã chịu khoản lỗ hàng tỷ USD do ký hợp đồng giá cố định, trong khi chi phí phát sinh vượt xa dự kiến. Với Không quân Mỹ, sự chậm trễ này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai sức mạnh toàn cầu, bởi tiếp nhiên liệu trên không là yếu tố sống còn trong hầu hết các chiến dịch.

Được phát triển từ khung thân máy bay Boeing 767 hiện đại, KC-46 có khả năng đa nhiệm vượt trội so với KC-135. Không chỉ tiếp nhiên liệu, KC-46 còn có thể vận chuyển hàng hóa, chở quân hoặc làm máy bay cứu thương. Máy bay cũng mang được nhiều nhiên liệu hơn, bay xa hơn và hỗ trợ các chiến dịch ở khoảng cách lớn tốt hơn.

Một ưu điểm quan trọng khác là tính linh hoạt: KC-46 có thể tiếp nhiên liệu bằng cả cần cứng lẫn hệ thống ống – phễu, phù hợp với nhiều loại máy bay của Mỹ và đồng minh. Ngoài ra, nó còn được trang bị các hệ thống phòng vệ hiện đại như cảnh báo tên lửa và đối phó hồng ngoại, cùng buồng lái kỹ thuật số giúp giảm tải cho phi hành đoàn và nâng cao nhận thức tình huống.

Tuy nhiên, những lợi thế này đang bị lu mờ bởi các lỗi kỹ thuật kéo dài. Nghiêm trọng nhất là vấn đề với Hệ thống Tầm nhìn Từ xa (RVS) – "mắt" của phi công khi điều khiển cần tiếp nhiên liệu và yêu cầu phải thiết kế lại cơ cấu cần tiếp nhiên liệu. Dù đã thu thập được khoảng 85% dữ liệu bay cần thiết, quá trình thử nghiệm vẫn không thể hoàn thành cho đến khi các nâng cấp này hoàn tất và được kiểm chứng.


Các vấn đề về độ tin cậy cũng khiến tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của KC-46 ở mức thấp, ngay cả khi đây là dòng máy bay mới. Một sự cố gần đây tại căn cứ không quân Morón (Tây Ban Nha), khi một chiếc KC-46 không thể cất cánh và làm tê liệt đường băng trong nhiều ngày, đã làm gián đoạn kế hoạch triển khai lực lượng, ảnh hưởng tới cả các máy bay khác như KC-135 và Boeing C-17 Globemaster III.

Việc KC-46 chậm tiến độ phản ánh một vấn đề rộng hơn của ngành quốc phòng Mỹ trong thời hậu Chiến tranh Lạnh: nhiều chương trình lớn liên tục bị đội vốn và trễ hạn, từ F-35 Lightning II đến tàu sân bay Gerald R. Ford.

Trong khi đó, việc chưa thể thay thế KC-135 đang tạo ra khoảng trống năng lực rõ rệt. Ở một góc nhìn khác, việc chưa triển khai rộng rãi KC-46 trong các khu vực nguy hiểm có thể vô tình giúp Không quân Mỹ tránh được rủi ro mất mát các tài sản giá trị cao, đặc biệt khi một số máy bay tiếp nhiên liệu đã bị tấn công khi đỗ trên mặt đất trong các chiến dịch gần đây.

Syria có cơ hội trở thành một hình mẫu tái thiết sau xung đột của thế giới, nhưng điều này phụ thuộc lớn vào sự hỗ trợ bền vững từ cộng đồng quốc tế – đó là nhận định của Tom Fletcher, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách các vấn đề nhân đạo, tại phiên họp Hội đồng Bảo an ngày 22/4.Báo cáo về tình hình Syria, ông Fletcher cho biết đã ghi nhận những tín hiệu tích cực trong chuyến thăm nước này hồi tháng trước: hàng triệu người dân đang dần trở về quê hương, các hoạt động kinh tế có dấu hiệu phục hồi và cơ sở hạ tầng thiết yếu từng bước được khôi phục.

Tuy nhiên, ông cảnh báo tiến trình phục hồi của Syria vẫn rất mong manh và đang đối mặt với 3 rủi ro lớn: tác động lan tỏa từ các xung đột trong khu vực; nhu cầu nhân đạo khổng lồ trong nước; và tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn tài trợ quốc tế.

Ông Fletcher cho rằng: “Thế giới hiện cần một câu chuyện thành công. Syria có thể là câu chuyện đó, nhưng chỉ khi Hội đồng Bảo an giúp vượt qua những rủi ro này thông qua nỗ lực ngoại giao liên tục, hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp và đầu tư dài hạn”.

Diễn biến khu vực gần đây tiếp tục gây áp lực lớn lên Syria. Các cuộc xung đột leo thang trong tháng 3, liên quan đến căng thẳng giữa Iran và Mỹ, đã làm gián đoạn các tuyến cung ứng quan trọng. Dù lệnh ngừng bắn giữa hai bên hiện vẫn được duy trì, nguy cơ bất ổn tái diễn vẫn hiện hữu, có thể làm chậm tiến trình hồi phục của Syria trong nhiều năm.

Ngoài ra, làn sóng người di cư cũng gia tăng. Tính đến cuối tuần qua, gần 300.000 người đã từ Liban quay trở lại Syria, nâng tổng số người hồi hương từ cuối năm 2024 lên khoảng 1,6 triệu người.Dù có những tín hiệu phục hồi, tình hình nhân đạo tại Syria vẫn ở mức báo động. Khoảng 13 triệu người đang cần hỗ trợ lương thực, 12 triệu người thiếu nước sạch và gần 13 triệu người cần hỗ trợ y tế.

Ông Fletcher kêu gọi cộng đồng quốc tế duy trì nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết các điểm nóng còn tồn tại, tạo điều kiện để người dân trở về một cách an toàn, tự nguyện và có phẩm giá. Đồng thời, ông nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về tài chính khi kế hoạch viện trợ nhân đạo trị giá 2,9 tỷ USD cho Syria hiện mới chỉ được tài trợ hơn 15%.

Trong bối cảnh Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn, Liên hợp quốc cho rằng nếu được hỗ trợ đúng mức, Syria không chỉ phục hồi mà còn có thể trở thành minh chứng cho hiệu quả của hợp tác quốc tế trong tái thiết hậu xung đột.

Chiều 23/4, giá dầu châu Á tiếp tục tăng hơn 1 USD do các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran không ghi nhận tiến triển, trong bối cảnh hai nước vẫn duy trì các biện pháp hạn chế tàu thuyền qua lại eo biển chiến lược Hormuz.Khoảng 13 giờ 30 phút theo giờ Việt Nam, giá dầu Brent Biển Bắc kỳ hạn tăng 1,26 USD (1,2%) lên 103,17 USD/thùng. Đây là lần đầu tiên sau hơn hai tuần, dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng. Cùng lúc, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng tăng 1,20 USD (1,3%) lên 94,16 USD/thùng.

Trước đó, trong phiên ngày 22/4, cả hai mặt hàng chủ chốt này đều tăng hơn 3 USD do lượng dự trữ xăng dầu của Mỹ giảm mạnh và triển vọng hòa bình tại vùng Vịnh ngày càng mờ mịt. Các chuyên gia phân tích từ tập đoàn ING nhận định thị trường đang phải đánh giá lại rủi ro khi hy vọng về một giải pháp ngoại giao mờ dần.

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Iran bắt giữ hai tàu chở hàng qua eo biển Hormuz vào hôm 22/4, siết chặt kiểm soát tại "nút thắt" chiến lược này. Đây vốn là tuyến đường thủy huyết mạch, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày trước khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2.

Trong khi đó, hải quân Mỹ vẫn tiếp tục phong tỏa các tuyến thương mại trên biển của Iran. Các nguồn tin an ninh và hàng hải cho biết quân đội Mỹ đã đánh chặn ít nhất ba tàu chở dầu mang cờ Iran tại vùng biển châu Á, buộc các tàu này chuyển hướng khỏi các khu vực gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka.Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chấp thuận kéo dài lệnh ngừng bắn theo đề xuất của các nhà trung gian hòa giải Pakistan, hai bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Baqer Qalibaf, nhấn mạnh một lệnh ngừng bắn toàn diện chỉ có ý nghĩa nếu Mỹ gỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa. Trong khi đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump hiện chưa ấn định thời điểm kết thúc lệnh ngừng bắn gia hạn này.

Các quốc gia châu Á và châu Âu đang đẩy mạnh thu mua dầu từ Mỹ. Dữ liệu mới nhất cho thấy tổng khối lượng xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng thêm 137.000 thùng/ngày, thiết lập mức kỷ lục 12,88 triệu thùng/ngày.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng vừa công bố báo cáo cho thấy sự sụt giảm mạnh trong kho dự trữ nhiên liệu của nước này. Dù dự trữ dầu thô thương mại tăng 1,9 triệu thùng, cao hơn mức dự báo giảm 1,2 triệu thùng, nhưng dự trữ xăng lại giảm tới 4,6 triệu thùng, vượt xa dự báo giảm 1,5 triệu thùng. Tương tự, dự trữ các sản phẩm dầu chưng cất cũng sụt giảm 3,4 triệu thùng, so với mức dự báo giảm 2,5 triệu thùng của các chuyên gia.

Ba thủy thủ bị thương sau khi hỏa hoạn bùng phát trên tàu USS Zumwalt trong lúc tàu khu trục tàng hình này đang neo đậu tại xưởng đóng tàu HII Ingalls ở Pascagoula, bang Mississippi, Mỹ để trải qua quá trình hiện đại hóa.

Một thủy thủ đã được đưa đến bệnh viện địa phương trong tình trạng ổn định, trong khi 2 người khác được điều trị tại hiện trường sau sự cố hôm 19-4.Hải quân Mỹ đang điều tra nguyên nhân và mức độ thiệt hại đối với tàu chiến này, một phát ngôn viên Hải quân Mỹ nói với trang USNI hôm 22-4.

Con tàu này chưa từng tham gia bất kỳ nhiệm vụ chiến đấu nào. Trong cấu hình ban đầu, tàu khu trục USS Zumwalt được trang bị 2 hệ thống pháo hải quân tiên tiến cỡ nòng 155 mm. Tuy nhiên, chi phí đạn dược quá đắt đỏ đến mức cuối cùng các khẩu pháo đã bị tháo dỡ. USNI cho biết con tàu đang được nâng cấp để lắp đặt các ống phóng cỡ lớn phục vụ cho vũ khí siêu vượt âm.

Tuy nhiên, những tên lửa siêu vượt âm đó vẫn chưa được phát triển và triển khai đầy đủ trên tàu. Chương trình tàu khu trục lớp Zumwalt được cho là đã tiêu tốn tới 24,5 tỷ USD cho một hạm đội chỉ gồm 3 tàu.

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Vòng xoáy khó khăn và “phép thử” sinh tồn

Chưa bao giờ trong lịch sử 80 năm qua, vai trò và tính hiệu quả của LHQ lại bị đặt dấu hỏi lớn như hiện nay. Những thách thức mà tổ chức này đang gánh vác không còn đơn thuần là vấn đề điều phối ngoại giao hay cứu trợ nhân đạo đơn lẻ, mà là sự tồn vong của chính các giá trị cốt lõi được ghi trong Hiến chương năm 1945.

Một trong những vấn đề lớn mà LHQ đối mặt lại chính là quyền phủ quyết của 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an (HĐBA). Cơ quan vốn được coi là “thanh bảo kiếm” duy trì hòa bình thế giới nay thường xuyên rơi vào tình trạng “rút kiếm nhưng không thể vung” do sự khác biệt giữa các cường quốc. Theo số liệu thống kê thực tế từ giai đoạn 2023–2025, HĐBA đã nhiều lần không đi đến thống nhất trong giải quyết các cuộc xung đột tại Ukraine, Gaza và Sudan. Việc sử dụng quyền phủ quyết đã khiến các nghị quyết về ngừng bắn hoặc thiết lập hành lang nhân đạo bị trì hoãn, để lại những tổn thất không thể đong đếm về người và của.

Bên cạnh đó, LHQ còn đang phải vật lộn với khó khăn về tài chính. Áp lực kinh tế toàn cầu cùng việc trì hoãn đóng góp của các quốc gia thành viên đã buộc LHQ phải thực hiện chính sách “thắt lưng buộc bụng”. Ngân sách thường niên cho năm 2026 đã phải cắt giảm từ mức dự kiến 3,72 tỷ USD xuống còn 3,45 tỷ USD. Hệ quả trực tiếp là khoảng 2.900 vị trí nhân sự – chiếm gần 1/5 lực lượng lao động của tổ chức – bị cắt giảm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực vận hành của các cơ quan chuyên môn.

Đáng báo động hơn, ngân sách cho hoạt động gìn giữ hòa bình giai đoạn 2025–2026 đang đối mặt với khoản thâm hụt khổng lồ lên tới 2 tỷ USD. Việc giảm 15% chi tiêu đã buộc khoảng 13.000 đến 14.000 binh sĩ và nhân viên dân sự phải rút khỏi các điểm nóng như CHDC Congo (MONUSCO) hay Nam Sudan (UNMISS).

Yêu cầu cấp thiết về một bộ máy hiện đại cho thế giới 8 tỷ dân

Trước thực trạng đó, việc cải tổ LHQ một cách toàn diện không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu cấp bách. Cấu trúc hiện tại của LHQ được thiết lập từ năm 1945 – thời điểm thế giới chỉ có khoảng 50 quốc gia và dân số 2,5 tỷ người. Sau 80 năm, thế giới đã thay đổi diện mạo hoàn toàn với 193 quốc gia thành viên LHQ và dân số vượt ngưỡng 8 tỷ người. Áp lực cải tổ hiện nay đang tập trung vào ba trụ cột mang tính chiến lược.

Đầu tiên là cải tổ HĐBA. Đây là bài toán khó nhất nhưng cũng quan trọng nhất. Các quốc gia đang phát triển và các cường quốc mới nổi đang quyết liệt đòi hỏi một vị trí thường trực để phản ánh đúng thực lực kinh tế và chính trị đương đại. Đặc biệt, việc châu Phi – châu lục chiếm phần lớn chương trình nghị sự của HĐBA nhưng lại không có ghế thường trực nào – được xem là một “sự bất công lịch sử” cần được sửa chữa ngay lập tức.

Tiếp đến là đổi mới quy trình tài chính. Xây dựng một cơ chế đóng góp bền vững hơn, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nền kinh tế lớn để tránh việc ngân sách bị sử dụng như một công cụ gây áp lực chính trị.

Cuối cùng là tăng cường tính minh bạch và bình đẳng giới. Sau 9 nhiệm kỳ liên tiếp do nam giới đảm nhận vị trí đứng đầu, áp lực bầu chọn một phụ nữ lãnh đạo đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Điều này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là sự khẳng định giá trị bình đẳng mà LHQ luôn thúc đẩy trên toàn cầu.

Những ứng viên tiềm năng

Danh sách các ứng cử viên cho ghế Tổng Thư ký LHQ nhiệm kỳ 2027–2031 đã bắt đầu lộ diện với những hồ sơ ấn tượng và tầm nhìn khác biệt.

Một trong những gương mặt nổi bật nhất là ông Rafael Grossi (65 tuổi), đương kim Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Với 6 năm chèo lái IAEA, ông Grossi được biết đến là một nhà ngoại giao thực dụng, năng động và không ngại tiến vào những vùng nguy hiểm. Thông thạo nhiều ngôn ngữ, ông Grossi đã nâng cao cả uy tín của bản thân và của IAEA bằng hoạt động ngoại giao con thoi của mình trong các cuộc khủng hoảng quốc tế. Nhiều nhà ngoại giao coi ông là ứng cử viên hàng đầu sau nhiều năm cố gắng giữ vững sự ủng hộ của năm thành viên thường trực của HĐBA LHQ - những nước có vai trò rất quan trọng đối với vị trí lãnh đạo cao nhất.

Đối thủ nặng ký khác là bà Rebeca Grynspan (70 tuổi), người đang đứng đầu Hội nghị LHQ về Thương mại và Phát triển (UNCTAD). Bà Grynspan tự nhận mình là một “nhà đa phương chủ nghĩa cải cách”. Là một nhà kinh tế học nổi bật, bà tập trung vào việc biến LHQ thành một tổ chức linh hoạt, lấy phát triển bền vững và nhân quyền làm kim chỉ nam. Nếu đắc cử, bà sẽ đi vào lịch sử với tư cách là nữ Tổng Thư ký đầu tiên. “Tôi không chờ đợi một sự đối xử đặc biệt. Tôi muốn được đối xử bình đẳng”, bà Grynspan nói.

Trong danh sách này còn có bà Michelle Bachelet (74 tuổi), cựu Tổng thống Chile và cựu Cao ủy Nhân quyền LHQ. Với bề dày kinh nghiệm từ chính trường quốc gia đến các diễn đàn quốc tế cao nhất, bà Bachelet sở hữu khả năng thấu cảm và sự ủng hộ mạnh mẽ từ khối Mỹ Latinh. Tuy nhiên, lập trường tiến bộ và một số quyết định trong quá khứ của bà về quyền phụ nữ đang khiến bà vấp phải sự dè chừng từ không ít người.

Đại diện cho tiếng nói của “Nam bán cầu” là ông Macky Sall (64 tuổi), cựu Tổng thống Senegal. Ông Sall mang đến thông điệp về một “chủ nghĩa đa phương được tái định hình”, nơi tiếng nói của châu Phi và các nước đang phát triển phải được đặt ở vị trí trung tâm. Ông tập trung vào vấn đề nợ công và công bằng trong phát triển bền vững – những vấn đề cốt lõi đối với phần lớn các thành viên LHQ hiện nay.

Theo quy định, ứng viên phải được HĐBA giới thiệu và Đại hội đồng thông qua. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ ai muốn đắc cử đều phải đạt được sự đồng thuận (hoặc ít nhất là không bị phủ quyết) từ các nước: Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc và Nga.

Cuộc đua vào vị trí Tổng Thư ký lần này không đơn thuần là sự thay đổi nhân sự cấp cao. Đó là một phép thử đối với tương lai của chủ nghĩa đa phương. Thế giới đang đứng trước những thách thức mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo và nguy cơ xung đột hạt nhân – những vấn đề mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể giải quyết.

Người được lựa chọn vào năm 2027 sẽ gánh vác sứ mệnh chứng minh rằng: LHQ không phải là một di sản lỗi thời của thế kỷ 20, mà vẫn là “ngôi nhà chung” thiết yếu, có đủ khả năng thích ứng và dẫn dắt nhân loại vượt qua những cơn giông bão của thế kỷ 21.

Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết, Cộng hòa Hồi giáo Iran luôn hoan nghênh đối thoại và thỏa thuận, nhưng việc Washington liên tục vi phạm cam kết, phong tỏa hải quân và đe dọa quân sự vẫn là những trở ngại chính trong các cuộc đàm phán thực chất.

Tổng thống Masoud Pezeshkian, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, đã tái khẳng định lập trường cởi mở của Tehran đối với ngoại giao, đồng thời chỉ trích sự mâu thuẫn trong hành động của Washington.

"Cộng hòa Hồi giáo Iran luôn hoan nghênh đối thoại, thỏa thuận ngừng bắn và sẽ tiếp tục ủng hộ điều đó. Tuy nhiên, việc vi phạm cam kết, áp đặt phong tỏa và đe dọa đang là những trở ngại chính đối với các cuộc đàm phán thực chất. Thế giới đang chứng kiến sự mâu thuẫn giữa tuyên bố và hành động Mỹ", ông Pezeshkian viết trên nền tảng X.Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf cho rằng một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện chỉ có ý nghĩa khi không bị phá vỡ bởi các biện pháp như phong tỏa hải quân hay gây sức ép lên nền kinh tế toàn cầu.

Ông Qalibaf lập luận việc mở lại eo biển Hormuz là không thể thực hiện nếu vi phạm thoả thuận ngừng bắn.

Chủ tịch Quốc hội Iran nói thêm rằng, Mỹ và Israel đã không đạt được mục tiêu thông qua các hành động quân sự cũng như những lời đe doạ. Ông nhấn mạnh rằng con đường duy nhất phía trước là công nhận các quyền của người dân Iran.Trong một diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố các bên gây hấn phải hoàn toàn chịu trách nhiệm cho bất kỳ bất ổn nào tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của khu vực.

Phát biểu trong cuộc gặp với đặc phái viên Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Chung Byung-ha tại Tehran, ông Araghchi cho rằng các hành động quân sự của Mỹ và chính quyền Israel nhằm vào Iran là nguyên nhân chính dẫn đến căng thẳng hiện nay tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.

"Iran, với tư cách là một quốc gia ven eo biển Hormuz, đã triển khai các biện pháp phù hợp với luật pháp quốc tế và quy định trong nước nhằm bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia trước các mối đe dọa từ Mỹ và Israel".

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 21/4 đã gia hạn thỏa thuận ngừng bắn trong xung đột với Iran, chỉ một ngày trước khi thỏa thuận hết hạn. Tuy nhiên, Tehran không công nhận động thái này và cảnh báo có thể tiến hành các hành động quân sự nếu tình hình leo thang.

Theo như điều đáng chú ý mới đây lại xuất hiện các giao dịch bán khống 430 triệu USD diễn ra chỉ 15 phút trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran vào ngày 21/3, khiến các nhà giao dịch vừa thực hiện một loạt lệnh đặt cược trị giá 430 triệu USD này vào việc giá dầu thô giảm.
Đây là lần thứ ba trong tháng này và là lần thứ tư tính từ đầu cuộc chiến, những khoản đặt cược lớn với thời điểm chuẩn xác đến mức khó tin xuất hiện ngay trước các thông báo quan trọng.

Một giao dịch kết hợp vào tháng 3 có trị giá lên tới 500 triệu USD. Tính riêng trong tháng 4, tổng các khoản đặt cược giá dầu giảm tương tự nhau đã lên tới 2,1 tỷ USD.

Dữ liệu từ LSEG cho thấy trong khoảng thời gian từ 19h54 phút đến 19h56 phút giờ GMT ngày 21/4, 4.260 lô lệnh bán đã được thực hiện trên thị trường dầu mỏ. Dựa trên giá dầu Brent tương lai tại thời điểm đó, các giao dịch này có tổng giá trị 430 triệu USD. Đến 20h10 phút giờ GMT, ông Trump chính thức tuyên bố sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn.

Thị trường dầu Brent thường chốt phiên vào lúc 18h30 phút giờ GMT. Điều này đồng nghĩa với việc các giao dịch nói trên diễn ra trong khung giờ sau khi chốt phiên. Đây vốn là thời điểm thanh khoản thị trường thường cực kỳ hạn chế.

Ban đầu các lệnh bán này không tác động nhiều đến giá, dầu chỉ giảm nhẹ từ mức 100,91 USD xuống 100,66 USD mỗi thùng. Tuy nhiên ngay sau thông báo của ông Trump, giá dầu Brent tương lai đã lao dốc xuống mức thấp nhất là 96,83 USD chỉ trong vòng 1 phút. Vào lúc 12h trưa ngày 22/4, giá dầu được giao dịch ở mức 99,2 USD/thùng.

Vào ngày 23/3, các nhà giao dịch ẩn danh cũng đã đặt cược 500 triệu USD vào việc giá dầu giảm chỉ 15 phút trước khi ông Trump tuyên bố hoãn các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran.

Tương tự vào ngày 7/4, các lệnh cược trị giá 950 triệu USD cũng xuất hiện vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn hai tuần được công bố. Đến ngày 17/4, khoảng 760 triệu USD khác cũng đổ vào cửa giảm chỉ 20 phút trước khi Ngoại trưởng Iran thông báo mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thương mại.

Một nguồn thạo tin cho biết Mỹ đang điều tra loạt giao dịch dầu tương lai diễn ra ngay trước những thay đổi chính sách lớn của ông Trump liên quan đến cuộc chiến tại Iran.

Người phát ngôn của sàn giao dịch Intercontinental Exchange (ICE) đã từ chối đưa ra bình luận về sự việc này.

Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 22-4 đã kêu gọi công dân Mỹ tại Iran rời khỏi nước này ngay lập tức sau khi quốc gia Trung Đông này mở cửa trở lại một phần không phận.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, Cục Lãnh sự Bộ Ngoại giao Mỹ yêu cầu người dân Mỹ theo dõi sát sao các phương tiện truyền thông địa phương để cập nhật thông tin và liên hệ trực tiếp với các hãng hàng không thương mại để biết lịch các chuyến bay khởi hành.Thông báo cho biết ngoài đường hàng không, công dân Mỹ cũng có thể xuất cảnh bằng đường bộ tới Armenia, Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ và Turkmenistan. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao cảnh báo không nên đi đến Afghanistan, Iraq hoặc khu vực biên giới Pakistan - Iran do tình hình an ninh bất ổn.Iran đã đóng cửa toàn bộ không phận sau khi các cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel bắt đầu ngày 28-2. Lệnh đóng cửa khiến hàng không quốc tế phải đổi đường bay vòng tránh Iran, gây gián đoạn lớn cho các tuyến Á - Âu.

Ngày 19-4, Iran mở lại không phận phía đông cho các chuyến bay quốc tế, tạo điều kiện nối lại một phần hoạt động của các sân bay.

Đài Phát thanh Truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIB) dẫn lời một quan chức cấp cao thuộc Tổ chức Hàng không Dân dụng Iran cho biết không phận nước này sẽ được mở cửa trở lại theo 4 giai đoạn, ưu tiên các hành lang phía đông và đông bắc trước.

Lời kêu gọi sơ tán được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Israel vẫn duy trì chiến dịch quân sự tại Iran. Dù có lệnh ngừng bắn mong manh, giao tranh và các vụ tập kích tên lửa, máy bay không người lái vẫn diễn ra.

Bộ Ngoại giao Mỹ hiện duy trì Cảnh báo đi lại Cấp 4 - “Không đến Iran” với lý do rủi ro bắt giữ tùy tiện, khủng bố và xung đột vũ trang.

Từng thống trị bầu trời, MQ-9 giờ đối mặt môi trường tác chiến hoàn toàn khác, nơi đối phương có khả năng đáp trả mạnh mẽ.
Tổn thất lớn

Trong khuôn khổ chiến dịch “Epic Fury”, lực lượng Mỹ đã chịu tổn thất đáng kể về máy bay không người lái, đặc biệt là dòng MQ-9 Reaper - từng được coi là trụ cột trong năng lực trinh sát và tấn công chính xác. Ít nhất 24 chiếc đã bị bắn hạ tại Trung Đông kể từ khi xung đột leo thang, tương đương tổng thiệt hại khoảng 720 triệu USD khi mỗi chiếc có giá khoảng 30 triệu USD. Con số này thậm chí vượt chi phí tổn thất của một số khí tài có giá trị cao khác trong cùng giai đoạn.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở chi phí mà còn ở tốc độ hao hụt. Tỷ lệ tổn thất cao đã phơi bày những hạn chế của các dòng UAV thế hệ cũ khi hoạt động trong môi trường có hệ thống phòng không hiện đại, ngay cả khi Mỹ vẫn duy trì ưu thế nhất định trên không. Điều này đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình tác chiến dựa nhiều vào UAV tầm trung như MQ-9.Ra mắt từ năm 2007, MQ-9 Reaper được thiết kế cho nhiệm vụ trinh sát, giám sát và tấn công chính xác. Với chiều dài khoảng 11 m, sải cánh hơn 20 m, tải trọng tối đa gần 1,7 tấn và thời gian hoạt động liên tục có thể lên tới 27 giờ, nền tảng này từng phát huy hiệu quả cao trong các môi trường ít bị đe dọa. Tốc độ tối đa khoảng 482 km/h và trần bay hơn 15 km cho phép nó duy trì hiện diện lâu dài trên không, kết hợp hệ thống cảm biến quang điện tử và radar khẩu độ tổng hợp để giám sát mục tiêu.

Môi trường tác chiến thay đổi

Điểm yếu cốt lõi của MQ-9 nằm ở việc nó được thiết kế cho các môi trường “dễ thở”, nơi đối phương không có năng lực phòng không đáng kể. Trong các chiến dịch trước đây nhằm vào các tổ chức vũ trang phi nhà nước, UAV này gần như hoạt động mà không gặp nguy cơ bị đánh chặn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột hiện nay, tình hình đã khác. MQ-9 bay ở tốc độ cận âm thấp, chỉ tương đương một số máy bay cánh quạt dân sự, khiến nó dễ trở thành mục tiêu cho các hệ thống tên lửa đất đối không. Bên cạnh đó, diện tích phản xạ radar lớn và quỹ đạo bay tương đối dễ đoán, thường lượn vòng trên khu vực mục tiêu trong thời gian dài, càng làm tăng nguy cơ bị phát hiện và tiêu diệt.

Phần lớn các tổn thất được cho là do các hệ thống phòng không mặt đất gây ra, tập trung tại những khu vực có mật độ phòng thủ cao như Isfahan, Shiraz hay Qeshm. Ngoài ra, một số UAV còn bị mất do tác chiến điện tử, tấn công căn cứ hoặc các sự cố ngoài ý muốn. Điều này cho thấy môi trường tác chiến nhiều lớp, kết hợp giữa radar, tên lửa và gây nhiễu điện tử, đang tạo ra thách thức lớn đối với các nền tảng UAV truyền thống.Dù bộc lộ nhiều hạn chế, MQ-9 Reaper vẫn chưa hoàn toàn mất giá trị. Trong các môi trường có mức đe dọa thấp, UAV này vẫn là công cụ hiệu quả cho nhiệm vụ giám sát liên tục và tấn công chính xác. Tuy nhiên, trong không phận bị kiểm soát chặt chẽ bởi các hệ thống phòng không hiện đại, khả năng sống sót của nó bị đặt dấu hỏi lớn.

Việc tổn thất số lượng lớn MQ-9 đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực trinh sát và chỉ thị mục tiêu của Mỹ, buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào các nền tảng khác. Trong khi đó, quá trình bổ sung lực lượng không diễn ra nhanh chóng, khi thời gian sản xuất một chiếc MQ-9 có thể kéo dài từ 2 đến 3 năm, chưa kể các ràng buộc về chuỗi cung ứng.

Những diễn biến này cho thấy xu hướng thay đổi trong tư duy phát triển UAV. Thay vì các nền tảng đắt tiền, hoạt động đơn lẻ, tương lai có thể thuộc về các hệ thống giá rẻ hơn, có khả năng triển khai số lượng lớn hoặc được tích hợp công nghệ tàng hình để tăng khả năng sống sót. Trong bối cảnh cạnh tranh quân sự ngày càng phức tạp, MQ-9 - biểu tượng của một giai đoạn tác chiến trước đây, đang dần bộc lộ giới hạn khi bước vào môi trường xung đột hiện đại.

Theo bài viết trên trang web của hãng tin Mỹ Bloomberg, Bộ Chỉ huy Liên hợp của Na Uy tại Reitan, nằm cách thị trấn Bodø ở Bắc Cực khoảng 30 phút lái xe, đang dẫn đầu các nỗ lực tăng cường của NATO trong việc theo dõi các tàu ngầm của Hạm đội phương Bắc của Nga.

“Ông Putin đang nỗ lực hết sức để khôi phục hạm đội tàu ngầm. Nhiều người trong chúng ta sẽ vui mừng nếu nó ở trong tình trạng tồi tệ, nhưng tiếc thay, hiện tại không phải vậy”, Phó Đô đốc Rune Andersen, Tư lệnh Bộ chỉ huy Liên hợp NATO nói với Bloomberg.

Những tàu ngầm hiện đại, công nghệ cao chạy bằng năng lượng hạt nhân này thường di chuyển về phía Nam từ bán đảo Kola vào Bắc Đại Tây Dương hoặc ẩn mình dưới lớp băng ở Bắc Cực, là biểu hiện mạnh mẽ nhất cho sức mạnh hàng hải ngày càng tăng của Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Cơ sở quân sự của liên minh này được thiết kế để chịu được một cuộc tấn công hạt nhân, thu thập dữ liệu từ các cảm biến đặt khắp vùng cực bắc, giám sát mọi thứ từ đáy biển đến không gian, sau đó được phân tích để tìm kiếm các bất thường và mối đe dọa, chẳng hạn như các tàu ngầm của hạm đội bí mật và máy bay không xác định.

Trung tâm điều hành tác chiến liên hợp tại Bắc Cực - Na Uy phối hợp với các đồng minh NATO và giám sát an ninh khu vực cũng như các hoạt động quân sự ở vùng Cực Bắc.

Theo Bộ Chỉ huy NATO, lực lượng tàu ngầm hạt nhân của Hạm đội phương Bắc hiện là lực lượng sẵn sàng chiến đấu nhất trong Quân đội Nga. Nó đang được chuẩn bị để trở thành lực lượng đầu tiên tham chiến trong trường hợp xảy ra đối đầu trực tiếp với liên minh quân sự phương Tây.

Sự phát triển về lực lượng và các cuộc diễn tập của hạm đội tàu ngầm Nga buộc khối này phải phản ứng và giám sát chặt chẽ các hoạt động của nó. Nga đang thử thách khả năng của NATO và khối này đang giám sát chặt chẽ hoạt động dưới đáy biển của đối thủ truyền thống.

Trong bối cảnh sự chú ý của thế giới tập trung vào cuộc xung đột Mỹ - Iran ở Vịnh Ba Tư, NATO và Nga đang đối đầu nhau trong một tình huống gợi nhớ đến cuộc chiến chống tàu ngầm thời Chiến tranh Lạnh ở Bắc Đại Tây Dương, chỉ khác là sử dụng các công nghệ mới và ngày càng tinh vi hơn.

Những tiến bộ công nghệ đang dịch chuyển cuộc săn lùng về phía Bắc, tức là các nỗ lực phát hiện và theo dõi tàu ngầm trước khi chúng rời khỏi các khu vực tương đối nông của Biển Barents và tiến vào vùng biển ngoài khơi Na Uy, nơi độ sâu có thể đạt tới 400m - độ lặn đủ sâu để trốn thoát.

Quân đội Vương quốc Anh đã thừa nhận khả năng phát hiện và ngăn chặn tàu ngầm Nga tiến vào đại dương của họ bị hạn chế nghiêm trọng, nên nếu để tàu ngầm Nga tiến vào Bắc Đại Tây Dương, NATO hoàn toàn có thể mất dấu những quái vật mang theo hàng trăm đầu đạn tên lửa hạt nhân.

Là cường quốc lớn nhất ở Bắc Cực, Nga đang nỗ lực hết sức để tận dụng tốc độ ấm lên của khu vực này, vốn nhanh hơn gấp 3 đến 4 lần so với phần còn lại của hành tinh.

Nga đang chế tạo các tàu ngầm tiên tiến mới, cũng như các căn cứ quân sự và các cơ sở hạ tầng khác, để khẳng định quyền kiểm soát của mình đối với Tuyến đường biển phía Bắc, cũng như các nguồn lợi thủy sản, dầu khí và các mỏ khoáng sản dưới nước khác trong vùng đất băng giá này.

Trong khi đó, mặc dù nhận được thêm một số tàu ngầm mới, Mỹ vẫn phải đối mặt với sự chậm trễ đáng kể trong các chương trình đóng tàu ngầm của mình do tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng, khiến nước này có nguy cơ tụt hậu trước Nga trong cuộc đấu dưới đáy biển.

Theo Bloomberg