Vùng Vịnh bác bỏ việc Iran thu phí ở eo biển Hormuz, phát tín hiệu chuyển hướng chiến lược

[Romano]

Các nhà lãnh đạo Arab ở Vùng Vịnh đã nhất trí bác bỏ việc Iran áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz, tuyên bố hành động này là bất hợp pháp và kêu gọi tự do hàng hải không bị hạn chế qua tuyến đường thủy này, trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao đang tiếp tục nhằm ổn định hành lang đang bị khủng hoảng.Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 28/4 dẫn lời Tổng Thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) Jasem Mohamed Albudaiwi, cho biết tại cuộc họp của GCC ở thành phố Jeddah của Saudi Arabia hôm 28/4, các nhà lãnh đạo của tổ chức này đã lên án cả việc đóng cửa eo biển Hormuz lẫn bất kỳ cơ chế thu phí nào đối với việc đi lại qua đó.

Cuộc họp cũng đưa ra các cam kết an ninh cụ thể, trong đó các nhà lãnh đạo yêu cầu đẩy nhanh xây dựng một đường ống dầu khí chung và phát triển hệ thống cảnh báo sớm chống tên lửa đạn đạo.


Một điểm nghẽn chiến lược trong khủng hoảng

Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp giữa Iran và Oman nối Vịnh với Ấn Độ Dương, là hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trước khi xung đột Trung Đông bùng phát vào cuối tháng Hai, khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đây mỗi ngày.

Tuyến đường này đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ đầu tháng Ba, khi cuộc chiến giữa Iran, Mỹ và Israel khiến hoạt động vận tải thương mại gần như đình trệ. Hiện đang có lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran, với các cuộc đàm phán tiếp diễn nhằm đạt được một giải pháp lâu dài.

Iran kể từ đó đã tìm cách khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng cách áp đặt phí quá cảnh, với một số tàu được cho là phải trả tới 2 triệu USD để được đi qua an toàn. Các nhà lập pháp Iran tuần trước xác nhận rằng khoản thu phí đầu tiên đã được chuyển vào ngân hàng trung ương của nước này, với các khoản thanh toán được cho là chấp nhận bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã thực tế điều hành hành lang này, yêu cầu tàu thuyền đi theo tuyến đường cụ thể có hộ tống gần các đảo của Iran.

Không chỉ là tranh chấp chính trị mà còn là pháp lý

Quyết định của GCC bác bỏ việc Iran áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz, phù hợp với sự đồng thuận quốc tế ngày càng tăng rằng cơ chế thu phí của Tehran không có cơ sở trong luật hàng hải quốc tế.

Công ước Luật biển Liên hợp quốc (UNCLOS) cấm các quốc gia ven biển thu phí đối với tàu thuyền chỉ đơn thuần đi qua các eo biển quốc tế, dù vẫn cho phép các khoản phí hạn chế đối với những dịch vụ cụ thể như hoa tiêu hoặc lai dắt.

Tổng Thư ký của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) trong tuần này nhấn mạnh rằng “không có cơ sở pháp lý” cho bất kỳ loại thuế, thuế quan hay khoản phí nào đối với các eo biển dùng cho hàng hải quốc tế, đồng thời cho rằng việc áp dụng phí dưới bất kỳ hình thức nào cũng sẽ làm phức tạp nỗ lực sơ tán hàng nghìn thủy thủ đang mắc kẹt trên các tàu trong Vịnh.

Washington cũng có lập trường cứng rắn tương tự. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tháng trước tuyên bố rằng Mỹ sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận hậu xung đột nào cho phép Iran hưởng lợi từ eo biển Hormuz.

Tổng thống Donald Trump, người đã ra lệnh phong tỏa hải quân các cảng của Iran từ ngày 13/4, cảnh báo rằng các tàu trả phí cho Tehran có thể bị Hải quân Mỹ bắt giữ.

Các quốc gia Vùng Vịnh thúc đẩy giải pháp thay thế và phòng thủ

Ngoài tranh chấp trước mắt về quyền hàng hải, cuộc họp GCC hôm 28/4 còn cho thấy một sự chuyển hướng chiến lược dài hạn giữa các thành viên.

Quyết định đẩy nhanh xây dựng đường ống dầu khí chung, nếu hoàn thành, sẽ cung cấp cho các nhà sản xuất Vùng Vịnh một tuyến xuất khẩu tránh hoàn toàn eo biển Hormuz, qua đó giảm phụ thuộc vào tuyến đường dễ bị gián đoạn này.

Nỗ lực xây dựng hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo chung phản ánh mức độ dễ tổn thương của khu vực trong bối cảnh xung đột đã chứng kiến các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào các quốc gia Vùng Vịnh kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu.

GCC, gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman, từ lâu đã tìm cách duy trì dòng chảy năng lượng ổn định từ Vùng Vịnh như một ưu tiên kinh tế và địa chính trị chung.

Cuộc họp tại Jeddah hôm 28/4 nhấn mạnh lo ngại của khối rằng sự bất ổn kéo dài quanh eo biển Hormuz, ngay cả trong điều kiện ngừng bắn, vẫn đặt ra một mối đe dọa mang tính cấu trúc đối với sự ổn định đó.