Sự thật về cuộc chiến không có hồi kết trong lòng nước Nga

[S9g*]

Những hình ảnh các học sinh lớp Một ở Nga đang đứng nghiêm, chỉnh dây thắt lưng theo lệnh một cựu binh lính từ mặt trận Ukraine cho thấy mức độ quân sự hóa ngày càng sâu của hệ thống giáo dục dưới thời Putin. Việc biến các lớp học thành nơi tập dượt tác phong quân đội, áp dụng cho những trẻ chỉ mới 6-7 tuổi, không còn là chuyện "giáo dục quân sự" mà là một chiến lược nhằm chuẩn bị nguồn nhân sự cho cuộc chiến không có hồi kết.

Các thiếu niên Nga trong bô quân phục (Ảnh minh họa: Sergei Supinsky/AFP via Getty Images)

Lịch sử được viết lại từ học đường
Những phóng sự từ báo chí phương Tây cho thấy có nhiều người Nga vẫn tin cuộc chiến xâm lược Ukraine là điều đúng đắn và cần thiết. Thậm chí có nhiều người Nga có thân nhân bị tử trận tại Ukraine không hề oán trách Putin và cứ đổ lỗi cho Mỹ. Đây là thành tích to lớn của bộ máy tuyên truyền cùng với chính sách giáo dục nhồi sọ đã được Putin cho thực hiện trong nhiều năm nay.

Suốt một thập niên qua, Kremlin thường xuyên tuyên truyền việc nước Nga ngày càng bị bao vây bởi nhiều kẻ thù, rằng đất nước có thể một lần nữa phải tự vệ như từng chống lại Đức Quốc Xã như thời Đệ Nhị Thế Chiến. Lễ kỷ niệm chiến thắng Liên Xô trước Đức Quốc Xã (được gọi là Chiến Tranh Vệ Quốc Vĩ Đại) đã bị diễn dịch thật méo mó. Thay vì chỉ gợi nhắc và tưởng nhớ chủ nghĩa anh hùng Liên Xô và 27 triệu sinh mạng đã nằm xuống, Kremlin đã biến nó trở thành câu chuyện để định vị nước Nga một lần nữa bị đe dọa bởi vô số kẻ thù rình rập.

Hệ thống tuyên truyền láo khoét của Nga còn đề cập rất nhiều về chiến tranh đến mức đến khi chiến tranh thật sự xảy ra thì người dân không còn thấy ngạc nhiên và mặc nhiên chấp nhận đó là hành động tự vệ mà nước Nga cần phải thi hành. Trên thực tế, học thuyết quân sự Nga nêu rõ sự cần thiết phải cho cải thiện nền giáo dục quân đội-lòng yêu nước của công dân như một phương tiện để xây dựng và phát triển quân đội.

Ít nhất một thập niên trở lại đây, Nga đã đẩy mạnh chiến dịch cho nhồi sọ trẻ em, như được tường thuật lại từ bài báo của CSIS (Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế và Chiến Lược Hoa Kỳ). Ngày 27/7/2020 vài tuần sau khi các điểm sửa đổi Hiến Pháp Nga được ký thành luật, Thượng Viện Nga thông qua loạt điều chỉnh tương ứng đối với luật giáo dục, quy định rằng hệ thống giáo dục phải tập trung nâng cao "ý thức yêu nước và ý thức công dân, tôn trọng ký ức những người bảo vệ tổ quốc và thành tích của những anh hùng tổ quốc".

Khi trở lại ghế tổng thống nhiệm kỳ thứ 3, Vladimir Putin nhấn mạnh việc giáo dục lòng yêu nước và xem đó là ưu tiên hàng đầu (trong các Sắc Lệnh Tổng Thống ban hành vào tháng 5/2012). Khi chương trình giáo dục lòng yêu nước giai đoạn 2016-2020 được thông qua, ngân sách liên bang đã vọt lên 1,68 tỷ rúp (khoảng 23 triệu USD vào thời điểm đó), tăng 100% so với kinh phí được phân bổ cho các chương trình như vậy trong ngân sách liên bang Nga năm 2015.

Chương trình được phối hợp từ trung ương xuống địa phương và được nhiều cơ quan đồng bộ cho thực hiện, từ Bộ Giáo Dục, Bộ Quốc Phòng, Bộ Văn Hóa đến cơ quan phụ trách các vấn đề thanh niên. Đáng chú ý nhất là việc đẩy mạnh mô hình Yunarmiya.

Bất cứ công dân Nga từ 8-17 tuổi hoặc tổ chức thanh thiếu niên nào cũng có thể trở thành thành viên hoặc liên kết với Yunarmiya, tổ chức có cơ cấu hành chính ở tất cả 85 vùng lãnh thổ của Liên Bang Nga cũng như ở Armenia, Kazakhstan, Belarus, Kyrgyzstan, Transnistria và Azerbaijan. Yunarmiya đã phát triển với tốc độ rất nhanh. Từ năm 2021, chương trình giáo dục về lòng ái quốc với kế hoạch bốn năm được chi với ngân sách khổng lồ, trong đó có kế hoạch thu hút ít nhất 600,000 trẻ từ 8 tuổi tham gia vào hàng ngũ Yunarmiya.

Nhà trường biến thành trại huấn luyện quân sự
Đến lớp Tám, như được tường thuật từ bài báo Wall Street Journal vào trung tuần tháng Mười Một ("Putin Is Turning Eighth-Grade Classrooms Into Army Training Grounds"), việc huấn luyện để sử dụng vũ khí đã trở thành chuyện bắt buộc. Thiếu niên được dạy về kỷ luật quân đội, lịch sử quân sự và cách lắp ráp súng Kalashnikov, điều khiển máy bay không người lái. Kremlin nhắc rằng cuộc chiến ở Ukraine có thể sẽ kéo dài trong nhiều năm nữa. Chiến dịch tuyên truyền quân sự nhắm hướng đến việc nuôi dưỡng một thế hệ thanh niên mang tinh thần quân phiệt, xem nhà nước Nga là thẩm quyền tối cao và sẵn sàng đáp lời sông núi khi được tổng động viên ra mặt trận.

"Chiến tranh không phải do tướng lãnh giành chiến thắng mà là do các thầy cô giáo", Tổng Thống Vladimir Putin nói vào tháng Mười Hai, 2023. Với Putin, việc chỉnh sửa chương trình học để thúc đẩy lòng yêu nước và đi lính là tham vọng lâu dài. Sau khi lên nắm quyền năm 2000, ông than phiền sự thiếu thống nhất sau khi Liên Xô bị sụp đổ và nói rằng chính sách lỏng lẻo dành cho thanh niên đã dẫn đến việc đầu độc tâm hồn giới trẻ.

Cá nhân Putin cũng từng là một trong hàng triệu học sinh Liên Xô tham gia các phong trào thanh niên tiền phong, nơi dạy lòng trung thành với lý tưởng Cộng Sản. Trên cương vị tổng thống, ông cho hồi sinh và mở rộng mạng lưới câu lạc bộ thanh niên để đào tạo một thế hệ yêu nước mang tính quân sự.

Trường học Nga bây giờ bắt đầu tuần học bằng lớp "Những cuộc trò chuyện về điều quan trọng", kéo dài một giờ, nhằm tuyên truyền các giá trị bảo thủ cho trẻ em. Tài liệu giảng dạy cho trẻ mầm non, theo bản sao được đăng trên truyền thông độc lập Nga, tuyên bố: "Sống là để phục vụ tổ quốc". Từ năm 2024, một lớp mới mang tên "Nền tảng an ninh và bảo vệ tổ quốc" đã có thêm việc hướng dẫn cách sử dụng về súng trường AK-47, súng máy RPK, súng chống tăng RPG và súng bắn tỉa Dragunov, cũng như bài giảng về chiến tranh tâm lý.

Sách lịch sử được viết do Vladimir Medinsky, trưởng đoàn đàm phán Nga về Ukraine. Phiên bản lớp Mười Một mô tả Ukraine như một quốc gia cực đoan dân tộc và nói rằng Mỹ là một quốc gia tồi tệ, người Mỹ đã mở các phòng thí nghiệm sinh học bí mật trên lãnh thổ Ukraine trước chiến tranh, rằng Kyiv chuẩn bị chế tạo vũ khí hạt nhân để tấn công Nga với sự hậu thuẫn của NATO.

Kinh phí cho "giáo dục yêu nước" này đã tăng từ 3.5 tỷ ruble (42 triệu USD) năm 2021 lên hơn 50 tỷ ruble (gần 600 triệu USD) trong năm 2024. Năm nay, thêm 4 tỷ ruble được phân bổ để trang bị cho 23,000 trường học loại súng Kalashnikov mẫu, lựu đạn và bộ kit máy bay không người lái. Chương trình học mới cũng được giảng dạy tại các khu vực Ukraine bị Nga chiếm đóng. Tại những nơi này, quân đội Nga đã cho tịch thu và tiêu hủy loại sách tiếng Ukraine. Chương trình lịch sử Ukraine bị cho xóa ra khỏi thời khóa biểu. Phụ huynh cho con học trực tuyến từ các thành phố Ukraine khác có thể bị bắt giữ về tội phản quốc.

Ngoài lớp học, hệ thống truyền thông cũng rêu rao tuyên truyền bá thông điệp hi sinh và những tấm giương dấn thân để bảo vệ nước Nga. "Con người sinh ra không phải cho hòa bình mà cho chiến tranh và người Nga được sinh ra là để giành chiến thắng", bình luận gia đài truyền hình Vladimir Solovyov nói với một nhóm thanh niên tại Moscow vào mùa Thu 2024.

Câu chuyện một kẻ "phản quốc"
Nhiều phụ huynh ủng hộ chính sách quân sự hóa học đường nhưng cũng có không ít ý kiến cảnh cáo việc "chính sách cho nhồi sọ từ thuở còn thơ" sẽ tạo ra một thế hệ sô-vanh cực đoan, thiếu khả năng phán đoán, tiếp tục nuôi dưỡng chủ nghĩa hiếu chiến. "Khi một đứa trẻ được phát cho khẩu súng và được bảo rằng 'Putin là niềm tự hào của chúng ta và Ukraine là nơi những kẻ thù muốn tiêu diệt chúng ta đang sống, chúng không có khả năng tnhận thức đầy đủ", theo nhận xét của chuyên gia giáo dục Dima Zicer (hiện đang sống ở nước ngoài).

Một số giáo viên từ chối giảng dạy chương trình quân sự hóa đã bị truy tố về hình sự. Hồi tháng Sáu vừa qua, một tòa án ở Moscow kết án 7 năm tù trong phiên tòa xử vắng mặt nhằm vào cô giáo Natalia Taranushenko vì tội danh nói với học sinh về những tội ác mà quân Nga gây ra. Là một giáo viên được yêu quý ở Protvino, thị trấn nhỏ cách Moscow 50 dặm, Natalia Taranushenko đã dành gần như cả cuộc đời ở ngôi trường này, trước là học sinh rồi sau đó là giáo viên trong suốt 44 năm qua.

Sau khi chiếu cho lớp xem một video về bức tranh kinh hoàng thời Đệ Nhị Thế Chiến, và video về một cô bé Ukraine ở Mariupol có mẹ bị giết trong một cuộc tấn công của Nga, Taranushenko nói với các em rằng, "Đất nước chúng ta đang hành xử như bọn Đức Quốc Xã" và "một cuộc chiến xâm lược rồi sẽ quay lại chính mảnh đất nơi kẻ khởi phát nó". Ban đầu, hậu quả tương đối nhẹ, khi Taranushenko được tay công an khu vực đến trường để nhắc nhở.

Sau đó, một học trò cũ, Dmitry Naavgust, vốn ủng hộ chiến tranh, đã làm ỏm tỏi lên, kêu gọi hãy trừng phạt bà giáo viên Taranushenko này. Không còn sự chọn lựa nào khác, Tbà aranushenko đã trốn ra khỏi nước Nga, với sự giúp đỡ của các học sinh cũ và một số nhà báo. Nhét vài bộ đồ vào vali, bà chạy trốn vào ban đêm. Nếu ở lại, số phận bà sẽ tương tự như bà Nadezhda Rossinskaya, người từng giúp hàng ngàn người Ukraine trốn khỏi vùng bị chiếm đóng. Rossinskaya bị kết án 22 năm tù với tội danh "phản quốc" và "khủng bố".

Cuộc chiến Ukraine đến nay đã vượt quá mức tưởng tượng của nhiều người. Theo thống kê của Ukraine, tính từ ngày 24 tháng Hai, 2022 cho đến ngày 17/11/2025, quân đội Nga đã bị mất 11,355 xe tăng; 23,594 xe thiết giáp; 34,486 khẩu pháo; 428 máy bay… Nói riêng về nhân mạng, trong 1,362 ngày chiến tranh, quân đội Nga đã bị loại ra đến 1,159,420 binh lính, có nghĩa trung bình một ngày Nga 851 người đã tử trận, một con số thực sự quá rùng rợn!

Dù có tuyên truyền nhồi sọ đến đâu, thanh niên Nga trong tuổi đi lính cũng đã tìm cách trốn ra khỏi nước Nga và hàng chục ngàn tên đang sống lây lất tại các quốc gia Đông Nam Á như Indonesia, Thái Lan, VN,... và chờ chiến tranh kết thúc mới dám trở về.
Do đó, Putin phải ráo riệt vận động tuyển mộ lính đánh thuê khắp nơi để đem thân đở đạn cho bọn lính Nga chết nhát, không muốn đánh giặc. May nhờ có hàng chục ngàn tên lính Bắc Hàn chết đói bị tên lùn Ũn Ĩn lùa qua mặt trận Ukraine để xung phong ra tuyến đầu nên cũng giúp giảm thiểu phần nào con số thương vong to lớn của quân Nga. Còn bọn lính đánh thuê, đa số bị lừa sang Nga để làm việc nhẹ lương cao, nào ngờ cũng bị Putin bố thí vài chục ngàn rupee để sau đó lùa ra mặt trận, bị chết mất xác và không hề được bồi thường nhân mạng cho thân nhân. Đau thật với mưu mô xảo quyệt này của Putin và lũ tay sai.