CANADA Đồng minh Mỹ “xoay trục” giữa cơn địa chấn địa chính trị: Canada bắt tay Trung Quốc, Nhật–Philippines siết phòng thủ, Nhật–Hàn “đánh trố

[Gibbs]

Trong một bước ngoặt gây chú ý, Thủ tướng Canada Mark Carney đã ca ngợi một “quan hệ đối tác chiến lược” mới với Trung Quốc trong cuộc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh. Carney nói hai bên có thể “xây lại” mối quan hệ theo “thực tế toàn cầu mới”, tập trung những lĩnh vực có thể tạo “bước tiến lịch sử” như nông nghiệp và năng lượng, đồng thời góp phần “cải thiện” hệ thống đa phương vốn chịu nhiều sức ép những năm gần đây. Ngôn ngữ mềm và mở này được xem là một sự đổi giọng rõ rệt so với giai đoạn Canada – cùng các đối tác G7 – liên tục cảnh báo về hoạt động và ảnh hưởng của Bắc Kinh trên trường quốc tế.

“Đổi xe điện lấy canola”: hạ rào thuế để kéo thương mại thoát bế tắc
Sau cuộc gặp, phía Ottawa cho biết Canada sẽ nới thuế đối với xe điện Trung Quốc, cho phép tối đa 49.000 xe EV vào thị trường Canada theo mức thuế tối huệ quốc 6,1% – một bước lùi đáng kể so với mức 100% áp dụng trước đó. Đổi lại, Canada kỳ vọng Trung Quốc sẽ hạ mạnh thuế đối với hạt cải dầu (canola seed) của Canada xuống khoảng 15% vào đầu năm nay (mốc được nêu là trước/đến 1/3), từ mức khoảng 85% từng khiến nông dân Canada “nghẹt thở” vì mất cửa vào thị trường trị giá hàng tỷ USD. Ottawa cũng nói thêm các mặt hàng như tôm hùm và đậu sẽ được gỡ rào thuế theo lộ trình tương tự. Canada kỳ vọng thỏa thuận mới có thể thúc đẩy đầu tư liên doanh từ Trung Quốc vào ngành xe hơi, và đặt mục tiêu nâng xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 50% vào năm 2030 trong các mảng như năng lượng sạch – công nghệ, nông sản – thực phẩm, gỗ và nhiều lĩnh vực khác.

Bóng Trump phủ lên Ottawa: tìm đường sống giữa chiến tranh thuế và “51st state”
Đằng sau cú “bẻ lái” này là một thực tế lạnh: quan hệ Canada – Mỹ đã trải qua một năm đầy ma sát khi ông Donald Trump siết thuế lên hàng hóa Canada và từng công khai nhắc chuyện biến Canada thành “tiểu bang thứ 51”. Dù giọng điệu ấy có lúc hạ nhiệt, Ottawa vẫn phải tính toán trong một môi trường mà rủi ro chính trị lẫn thương mại đều tăng. Carney – đắc cử hồi tháng 4 – vì vậy thúc đẩy chiến lược “đa cửa”, tăng gắn kết với nhiều đối tác, và Trung Quốc là miếng ghép lớn, dù không hề dễ nuốt.

Vết nứt 2018 chưa lành: từ vụ Huawei đến “hai người Canada” bị bắt
Lần thăm này cũng mang ý nghĩa biểu tượng: Carney là Thủ tướng Canada đầu tiên thăm Trung Quốc từ 2017, trước khi quan hệ hai nước lao dốc mạnh sau vụ Canada bắt giữ một lãnh đạo của Huawei theo yêu cầu của Mỹ vào 2018, và Trung Quốc sau đó giam giữ hai công dân Canada khiến dư luận phương Tây chấn động. Trớ trêu là ngay trong tranh luận bầu cử, Carney từng trả lời “Trung Quốc” khi được hỏi đâu là mối đe dọa an ninh lớn nhất của Canada. Vì vậy, “reset” lần này vừa là bàn tay chìa ra, vừa là bước đi thận trọng trên một sợi dây mỏng.

Nhật – Philippines ký hiệp định hậu cần quân sự: “đưa đạn, xăng, lương thực” vào khung hợp tác
Trong khi Canada tìm cửa thoát kinh tế, châu Á lại chứng kiến một nhịp tăng tốc an ninh. Nhật Bản và Philippines đã ký Acquisition and Cross-Servicing Agreement (ACSA), cho phép hai bên cung cấp miễn thuế các nhu yếu như đạn dược, nhiên liệu, lương thực và các vật tư cần thiết khác khi tổ chức huấn luyện chung. Hai nước nhấn mạnh mục tiêu kép: tăng năng lực răn đe trước hành động ngày càng quyết liệt của Trung Quốc trong khu vực, và nâng khả năng phối hợp ứng phó thiên tai – điều cả hai đều đặc biệt quan tâm. Thỏa thuận này còn cần Quốc hội Nhật phê chuẩn để có hiệu lực, nhưng về thông điệp, nó đã phát ra rất rõ: Tokyo và Manila đang đóng chặt thêm một “khóa liên minh”.

Từ RAA đến ACSA: từng bước ghép mảnh “liên minh thực chiến”
ACSA là lớp tiếp theo sau Reciprocal Access Agreement (RAA) mà hai nước ký trước đó, cho phép triển khai lực lượng qua lại để diễn tập lớn hơn, kể cả bắn đạn thật. Song song, họ còn đàm phán một thỏa thuận khác nhằm bảo vệ việc chia sẻ thông tin quân sự nhạy cảm. Trong lễ ký, hai bên nhấn mạnh nguyên tắc thượng tôn pháp luật, tự do hàng hải và hàng không, đồng thời phản đối mọi hành động đơn phương thay đổi nguyên trạng ở Biển Hoa Đông và Biển Đông. Nhật cũng công bố gói hỗ trợ an ninh – phát triển cho Philippines, gồm hạng mục như nơi trú tàu an ninh và mở rộng internet cho các khu vực nghèo ở miền nam.

Nhật – Hàn “đánh trống” ngoại giao: BTS, K-pop và một kiểu bắt tay khác lạ
Nếu Canada – Trung Quốc mang màu “mặc cả thương mại”, Nhật – Philippines mang sắc “siết chặt phòng thủ”, thì Nhật – Hàn lại chọn một khung hình mềm mại hơn: ngoại giao bằng âm nhạc. Trong cuộc gặp tại Nhật, Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung bất ngờ thay vest bằng bộ đồ thể thao xanh đồng bộ, cùng ngồi vào bộ trống và chơi các bản hit K-pop như “Dynamite” của BTS và “Golden” (một ca khúc nổi bật từ tác phẩm “KPop Demon Hunters” được nhắc đến là vừa đoạt giải ca khúc gốc tại Golden Globes). Lee nói đó là “giấc mơ từ bé”, còn Takaichi được mô tả là người mê trống từ lâu và cố ý chuẩn bị “món quà” này như một cách phá băng, kéo hai bên lại gần bằng nhịp điệu thay vì khẩu khí cứng.

Đằng sau tiếng trống: thực dụng, chuỗi cung ứng, AI và an ninh bán đảo
Đằng sau khoảnh khắc viral ấy vẫn là các chủ đề rất “cứng”: chuỗi cung ứng công nghiệp, trí tuệ nhân tạo, phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên, và phối hợp ba bên với Mỹ. Quan hệ Nhật – Hàn vốn bị bóng quá khứ đè nặng, nhưng thời gian gần đây cho thấy xu hướng “thực dụng hóa” vì môi trường an ninh thay đổi. Một cặp dùi trống khắc tên, vài món quà ngoại giao… có thể chỉ là chi tiết nhỏ, nhưng lại giúp người dân nhìn thấy một thứ ngoại giao ít gai góc hơn: tôn trọng khác biệt, tìm nhịp chung.

Thế giới đang tự sắp xếp lại – và ai cũng chọn cách sinh tồn riêng
Trong cùng một nhịp tin, người ta thấy ba cách “tự cứu”: Canada bẻ lái thương mại để giảm lệ thuộc, Nhật – Philippines siết hợp tác hậu cần để tăng sức răn đe, còn Nhật – Hàn dùng biểu tượng văn hóa để làm mềm không khí cho những cuộc thương lượng khó. Khi địa chính trị biến động, đồng minh cũng phải tự tính đường đi. Và đôi khi, một quyết định thuế quan, một hiệp định hậu cần, hay một bản nhạc trên trống… đều là những mảnh ghép của cùng một bức tranh: thế giới đang được vẽ lại bằng những đường nét mới.