USA Quá đông Dân Chủ tranh ghế Thống đốc California: có nguy cơ “tự bắn vào chân” vì luật bầu cử top-two

[Gibbs]

California đang bước vào cuộc đua kế nhiệm Thống đốc Gavin Newsom (hết nhiệm kỳ theo giới hạn), và điều khiến nội bộ Dân Chủ lo không phải thiếu người tài, mà là… thừa người muốn làm thống đốc. Bà Corrin Rankin, Chủ tịch Đảng Cộng Hòa California, còn mỉa mai: “Tôi nghĩ Dân Chủ nên có thêm vài ứng viên nữa. Hễ là Dân Chủ và muốn ra tranh cử thì cứ nhảy vào!” Lời “khích tướng” nghe như đùa, nhưng lại chạm đúng dây thần kinh của nhiều người Dân Chủ: ở California, đông quá đôi khi không phải phúc, mà là họa.

Cái bẫy top-two: đông quá có thể… mất sạch vé vào chung kết
California áp dụng mô hình “top-two primary”: tất cả ứng viên, bất kể đảng phái, cùng nằm trên một lá phiếu; hai người dẫn đầu sẽ vào vòng tổng tuyển cử. Truyền thống thì nhiều người đoán một Dân Chủ – một Cộng Hòa, hoặc vì California “xanh” lâu năm nên có thể là… hai Dân Chủ. Nhưng khi phe Dân Chủ chia phiếu quá vụn, kịch bản nghe tưởng viễn tưởng lại trở thành nỗi lo thật: hai Cộng Hòa lọt top-two, còn Dân Chủ bị loại cả hai. Một chiến lược gia Dân Chủ ở California thừa nhận: chỉ cần “khả năng ấy tồn tại” thôi là đủ khiến người ta nhíu mày và bất an.

Harris không chạy: “nút chai” bật mở, cả đoàn người ùa vào
Nhiều tháng qua, đường đua Dân Chủ gần như bị “đóng băng” vì câu hỏi lớn: Kamala Harris có ra tranh cử không? Khi bà Harris tuyên bố không chạy đua, nắp vung bật tung: khoảng một tá gương mặt Dân Chủ lao vào, từ Dân biểu Eric Swalwell, cựu Dân biểu Katie Porter, cựu Bộ trưởng Y tế Xavier Becerra, cho tới Thị trưởng San Jose Matt Mahan… và còn nhiều cái tên khác vẫn rình rập phía sau cánh gà.

“Tôi là người giải bài toán”: ai cũng có lý do để… không chịu rút
Vấn đề của Dân Chủ lúc này không chỉ là đông, mà là ai cũng có một câu chuyện để ở lại.

Cựu Thị trưởng Los Angeles Antonio Villaraigosa tự định vị mình là “người giải quyết vấn đề đã được kiểm chứng”, nói cử tri muốn sự năng lực, thường thức và “điều chỉnh hướng lái”, thay vì khẩu hiệu. Ông né chuyện kêu ai rút lui, nhưng liên tục nhấn mạnh hồ sơ điều hành của mình, rằng ông là người có kinh nghiệm lãnh đạo hành pháp ở quy mô thành phố lớn.


Trong khi đó, Betty Yee (cựu Kiểm soát viên tài chính cấp bang) lại đánh vào hình ảnh người “biết vào việc ngay”, có kinh nghiệm toàn tiểu bang và khả năng quản trị tiền bạc, nhất là khi California đối mặt đủ loại bài toán chi phí sinh hoạt, ngân sách, dịch vụ công. Bà cũng nói các ứng viên Dân Chủ “không có đường băng dài” vì trước đó còn bị phân tán bởi các trận chiến chính trị khác và sự chờ đợi quyết định của Harris.

Cộng Hòa ngửi thấy cơ hội: “để họ chia phiếu, chúng tôi sẽ lọt top-two”
Bên phía Cộng Hòa, hai gương mặt nổi bật là Steve Hilton và Chad Bianco tỏ ra khá tự tin rằng ít nhất một trong hai người sẽ chiếm được một suất top-two.


Hilton (doanh nhân, từng là gương mặt truyền hình) đặt cược vào làn sóng bất mãn vì chi phí sinh hoạt và những vấn đề kéo dài dưới thời Dân Chủ kiểm soát cơ quan lập pháp lẫn hành pháp.


Bianco (Cảnh sát trưởng quận Riverside) lại nhìn cuộc đua Dân Chủ như một bức tranh “không có người kế vị” vì Newsom không nuôi một “thái tử”, nên cả chục nhân vật nổi lên tranh ghế, và điều đó — theo ông — “có lợi cho Cộng Hòa”.

Nhưng “đoàn kết phút chót” vẫn là bản năng của California?
Hilton cũng thừa nhận cái lợi từ “top-two” không phải lúc nào cũng chắc thắng: ở California, cuối cùng nghiệp đoàn và các nhà tài trợ lớn có thể sẽ co cụm quanh một cái tên để cứu trận. Tuy nhiên, phía Dân Chủ phản biện: chính vì quá đông nên tiền và hậu thuẫn lại… đứng hình. Nhà tài trợ lưỡng lự, nghiệp đoàn có nhiều “người quen” trong đường đua nên khó chọn phe sớm, thành ra lá phiếu và nguồn lực bị xé nhỏ. Một số người chờ đại hội đảng cấp bang cuối tháng 2 như một “điểm phán quyết”: ai không có lực sẽ tự rút sau đó. Nhưng hiện tại, chưa thấy ứng viên nào đủ ngưỡng để giành sự ủng hộ chính thức của đảng.