Công ty xAI của Musk cho thay đổi đội ngũ sáng lập gốc TQ

[trungthuc]

Ngày 13/3/2026, theo tin tức từ Financial Times (Anh quốc), CEO Tesla kiêm người thành lập ra xAI, Elon Musk lấy lý do "không thấy hài lòng với hiệu suất của bộ phận lập trình viên" để tiến hành một đợt sa thải mới. Tuy nhiên, nếu phân tích về ngôn từ chính thức đó, tâm chấn của cơn thay đổi nhân sự to lớn này lại rơi trúng vào đội ngũ nòng cốt người TQ của xAI.

Tỷ phú Elon Musk

Trong 12 người đồng sáng lập ban đầu mà công ty xAI từng cho công bố ra, có 5 người có nguồn gốc TQ rất sâu, lần lượt là: Greg Yang, Tony Wu, Jimmy Ba, Guodong Zhang, Zihang Dai. Đã có thời, đội hình này được giới truyền thông ở TQ ca ngợi rầm rộ như một "đội hình toàn người TQ", "ánh sáng TQ" rọi chiếu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Thế nhưng, hiện nay, cả 5 người này đã hoàn toàn bị đuổi ra khỏi hoặc bị gạt ra rìa cho đến khi phải tự ý rời bỏ công ty. Niềm kiêu hãnh năm nào giờ đây trông giống một trò đùa đậm chất hài kịch đen.

Đối mặt với cuộc thanh lọc mang tính phi TQ hóa được nhắm thẳng vào họ như vậy, giới truyền thông ở TQ lại phớt lờ, không đề cập đến một chữ. Họ không những né tránh đề cập tới sự thật tàn khốc "tất cả các tài năng TQ đều bị sa thải", mà còn cố tình đưa ra cách lý giải khác, tô vẽ cho rằng đó là "các kỹ sư TQ đã chủ động bỏ đi", "đang tìm kiếm hướng phát triển mới". Vậy thì rốt cuộc, vì sao Musk lại ra tay với chính đội ngũ nòng cốt gốc TQ do chính đích thân đứng ra chiêu mộ? Đằng sau đợt cho điều chỉnh nhân sự quy mô lớn này là gì?

Bài học xương máu: Vụ trộm mã nguồn đã làm sụp đổ niềm tin
Muốn nắm hiểu về cuộc thanh lọc này, trước hết không thể bỏ qua một ngòi nổ trực tiếp. Trước đó, xAI từng xảy ra một sự kiện xảy ra rất nghiêm trọng: một lập trình viên gốc TQ đã đánh cắp mã nguồn cốt lõi. Trong cuộc đua AI, nơi mà bất cứ ai kiểm soát được thuật toán sẽ nắm lợi thế cạnh tranh thì hệ thống mã nguồn nền tảng chính là sinh mạng và gia tài lớn nhất của doanh nghiệp.

Sự kiện này có thể đã khiến cho Musk hết sức ngờ vực. Khi trong một đội ngũ có người lợi dụng chức vụ để đi ăn cắp, cho dù những người khác vẫn vô tội, thì trong mắt của ông chủ và giới đầu tư, uy tín của cả tập thể cũng sẽ bị sụt giảm nghiêm trọng. Nhưng nếu chỉ vì sự phản bội của một lập trình viên, có lẽ vẫn chưa đủ để cho Musk cho hất văng toàn bộ các nhân vật đồng sáng lập gốc TQ ra khỏi cửa. Điều thực sự buộc Musk phải hạ quyết tâm, lại đến từ sức ép ở tầng nấc cao hơn.

Sự can thiệp của Ngũ Giác Đài và cuộc chạy đua vũ trang qua AI
Theo tiết lộ chuyên sâu của bình luận gia độc lập Trần Vi Vũ, nguyên nhân cốt lõi đằng sau sự biến động về nhân sự lần này của xAI nằm ở sự can thiệp mạnh mẽ từ Bộ Chiến Tranh (Lầu Năm Góc).

Trong bhệ thống kỹ nghệ quân sự và quốc phòng của Hoa Kỳ, kỹ thuật AI đã trở thành sự ưu tiên hàng đầu. Trước đó, Bộ này vẫn cho sử dụng các mô hình do một công ty AI hàng đầu khác là mô hình Claude do Anthropic phát minh ra. Thực lực kỹ thuật của Anthropic là điều không cần bàn cãi thêm, nhưng công ty này lại phạm phải điều cấm kỵ trong lĩnh vực hợp tác quân sự: "không chịu nhắm mắt nghe lời". Anthropic không chỉ liên tục dây dưa, né tránh khi cho phối hợp với Bộ Chiến Tranh, mà ban đứng đầu còn công khai bình luận, phê phán chính sách của Tổng thống Trump.

Quân đội phải là đội ngũ tuyệt đối trung thành với Hiến Pháp và bảo vệ Tổ quốc và chịu dưới sự kiểm soát cua tam quyền phân lập, chứ không phải thề thốt trung thành với một "ông lớn" với nhiều định kiến về chính trị. Vì vậy, Ngũ Giác Đài đã quyết định chấm dứt hợp tác với Anthropic. Do đó, về mặt kỹ thuật, xAI vẫn còn khoảng cách nhất định so với Claude, dù lúc ban đầu các giới chức thẩm quyền dự tính sẽ cho một giai đoạn duy trì trong sáu tháng trước khi dứt khoát cho cắt đứt vĩnh viễn. Dù sau đó CEO Anthropic đã lên tiếng xin lỗi, tuy nhiên Ngũ Giác Đài đã quyết định đi tìm một đối tác khác.

Đúng vào lúc này, Musk, người khá nhạy bén về kinh doanh và chính trị, đã lập tức đứng ra gánh vác. Ông cam kết với Bộ Chiến Tranh Mỹ rằng, trong vòng nửa năm, xAI sẽ vượt qua đối thủ, trở thành mô hình AI an toàn mạnh nhất thế giới và toàn diện sẳn sàng tiếp nhận các dự án của Bộ này.

"Đội hình toàn người TQ" chạm vào lằn ranh đỏ về an ninh quốc gia
Trên đời không có "bữa trưa nào miễn phí", khi Ngũ Giác Đài đem các dự án AI quốc phòng hệ trọng đến mức có liên quan đến vận mệnh quốc gia giao cho Musk, họ đương nhiên sẽ đưa ra những điều kiện khắt khe đến cực điểm mà cốt lõi nhất chính là an ninh quốc gia tuyệt đối.

Điều này trở thành trở thành mối rủi ro nghiêm trọng treo trên đầu đội ngũ gốc TQ của xAI. Trước đó, trong đội ngũ R&D cốt lõi của xAI, tỷ lệ kỹ sư gốc TQ ở đây được biết đến là rất cao, trong đó có không ít người còn mang lý lịch xuất thân từ TQ Đại lục. Nếu nhìn từ góc độ của một công ty kỹ nghệ bình thường, đây có lẽ chỉ là sự trọng dụng nhân tài, không phân biệt biên giới, nhưng từ góc nhìn của Ngũ Giác Đài, cấu trúc nhân sự như vậy thuộc loại "không thể phù hợp với quy định", vì đó là một quả bom hẹn giờ khổng lồ.

Trong bối cảnh Hoa Kỳ-TQ đang ở trong cục diện cạnh tranh về chiến lược toàn diện, thậm chí khi bước vào một "Chiến tranh Lạnh kiểu mới", chính quyền Bắc Kinh, thông qua các yếu tố như "Luật Tình báo Quốc gia", có thể buộc bất cứ công dân hay công ty TQ nào phải bằng mọi giá đi thu thập tin tức tình báo cho họ. Điều đó có nghĩa, bất kể các kỹ sư gốc TQ này dù trong thâm tâm muốn giữ tính cách trung lập và chuyên nghiệp đến mức nào, chỉ cần họ còn có người thân ở trong nước, hoặc tương lai có ý định quay trở về, thì bất cứ lúc nào họ cũng sẽ trở thành mục tiêu bị ĐCSTQ cưỡng bức, lôi kéo hoặc mua chuộc.

Một khi tin bí mật chiến tranh, thuật toán AI quân sự hoặc số liệu chiến lược của Ngũ Giác Đài bị rò rỉ đến Bắc Kinh thông qua những "điểm nút" này, đối với Hoa Kỳ mà nói, đó sẽ là đòn gây tổn thất nghiêm trọng quá lớn.

Bi kịch của thời đại: Giới tinh anh Hoa kiều ở hải ngoại bị ĐCSTQ khống chế
Việc Musk cho gạt bỏ ra các kỹ sư TQ nói trên, đặc biệt là những người trong đội ngũ sáng lập, cho ra khỏi công ty xAI, thoạt nhìn là một quyết định lạnh lùng, tàn nhẫn, thậm chí mang kiểu "vơ đũa cả nắm", gây tổn thương cho cả những người hoàn toàn vô can. Nhưng đứng trước bài toán về an ninh quốc gia, đây lại là sự lựa chọn bất đắc dĩ mà các công ty kinh doanh Mỹ khó lòng tránh né nỗi.

Dĩ nhiên, không thể cả tin tuyệt đối và cũng không nên nói rằng tất cả kỹ sư gốc TQ đều sẽ bị ĐCSTQ mua chuộc, không chế, hăm dọa. Đa số họ chỉ là những kỹ thuật gia thuần túy, chuyên tâm làm việc để hiện thực hóa "Giấc mơ Mỹ" của chính mình. Thế nhưng, xét từ góc độ an ninh quốc phòng của Mỹ, việc phòng ngừa điều chẳng may có thể xảy ra luôn quan trọng hơn đặt tin tưởng vào cá nhân. Ở những vị trí then chốt trong lĩnh vực quân sự và kỹ thuật cốt lõi, chỉ cần nhận thức ra có 1% nguy cơ bị rò rỉ, chính phủ và ngành kinh doanh ở Mỹ cũng không dám đánh cược vào 99% lòng trung thành còn lại.

Việc đội ngũ TQ tại xAI bị cho loại ra khỏi cuộc chơi tuyệt đối không chỉ là một cuộc điều chỉnh nhân sự đơn thuần trong một công ty. Đó là một sự kiện mang tính biểu tượng trong tiến trình "tách rời kỹ thuật" giữa Mỹ và TQ. Trong nhiều năm qua, các chương trình như "Kế hoạch Ngàn nhân tài", "Kết hợp quân sự–dân sự" cùng hàng loạt vụ án gián điệp thương mại do ĐCSTQ chủ động thúc đẩy đã bào mòn đến cạn kiệt uy tín tập thể của người TQ trong những lĩnh vực kỹ thuật cao tại phương Tây.

Đây là một bi kịch của thời đại. Giới tinh anh kỹ thuật gốc TQ ở hải ngoại đang bất lực trả giá cho tham vọng và chiến dịch tình báo không giới hạn của ĐCSTQ. Cuộc "đại thanh trừng" của Musk chỉ mới là sự khởi đầu. Trong tương lai, ở các lĩnh vực nhạy cảm như điện toán lượng tử, hàng không vũ trụ, AI quân sự, xu hướng cho giảm thiểu rủi ro từ người TQ và siết chặt kiểm tra lý lịch đối với nhân tài gốc TQ ở phương Tây rất có thể sẽ trở thành một câu chuyện bình thường mới đầy xót xa nhưng khó tránh khỏi được.