Dương Đình Nghệ giành ngôi Tiết độ sứ năm bao nhiêu, vì sao mất mạng?

[PinaColada]

Dương Đình Nghệ (chữ Hán: 22 tháng 11 năm 874 – 937), là một nhà quân sự, chính trị người Việt, người đã cùng 3.000 giả tử hành quân từ Thanh Hóa tiến ra Đại La đánh bại quân Nam Hán đang chiếm đóng ở đó. Dương Đình Nghệ tự mình phong là Tiết độ sứ, trông coi các châu. Đến năm 937, ông bị viên tướng cấp dưới là Kiều Công Tiễn giết hại.

Dương Đình Nghệ là một nhân vật then chốt trong giai đoạn chuyển tiếp từ thời họ Khúc sang thời Ngô, giữ vai trò quyết định trong việc khôi phục quyền tự chủ của người Việt sau khi chính quyền họ Khúc bị nhà Nam Hán lật đổ. Tuy xuất hiện trên vũ đài lịch sử không lâu, nhưng sự nghiệp quân sự, chính trị của ông đã tạo ra bước đệm trực tiếp cho chiến thắng Bạch Đằng năm 938 và sự ra đời của nhà nước độc lập đầu tiên thời trung đại Việt Nam.

Theo các nguồn sử liệu, Dương Đình Nghệ sinh ngày 22 tháng 11 năm 874, quê ở Ái Châu, tức vùng Thanh Hóa ngày nay. Xuất thân và tuổi trẻ của ông không được ghi chép rõ, song có thể khẳng định ông trưởng thành trong bối cảnh nhà Đường suy tàn, Trung Quốc rơi vào thời Ngũ Đại thập quốc, trật tự chính trị cũ tan rã, tạo ra một khoảng trống quyền lực lớn ở Giao Châu. Chính hoàn cảnh ấy đã mở ra cơ hội để các thế lực bản địa người Việt từng bước giành lại quyền tự chủ.

Dương Đình Nghệ.

Dương Đình Nghệ ban đầu là tướng dưới quyền Tiết độ sứ Khúc Hạo. Trong hệ thống cai trị của họ Khúc, ông được giao trấn giữ vùng phía nam, gồm châu Ái và châu Hoan, tức khu vực Thanh Hóa và Nghệ An ngày nay. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược, vừa xa trung tâm Đại La, vừa là hậu phương nhân lực và vật lực quan trọng. Trong thời gian này, Dương Đình Nghệ xây dựng được thế lực quân sự riêng, chiêu mộ hào kiệt, gây dựng uy tín lớn trong dân chúng.

Sau khi Khúc Hạo mất, con là Khúc Thừa Mỹ lên thay. Năm 919, Khúc Thừa Mỹ sai sứ sang nhà Lương xin lĩnh tiết việt, động thái ngoại giao này khiến triều đình Nam Hán tức giận. Đến năm 930 theo sử Trung Quốc, quân Nam Hán do Lý Khắc Chính chỉ huy tiến sang đánh Giao Châu, bắt Khúc Thừa Mỹ đem về Quảng Châu. Giao Châu rơi vào tay Nam Hán, bộ máy tự chủ của họ Khúc tan rã. Trong hoàn cảnh đó, Dương Đình Nghệ tạm thời được Nam Hán phong chức danh nhằm trấn an, nhưng thực chất ông không chấp nhận sự cai trị của phương Bắc.

Năm 931, từ căn cứ Ái Châu, Dương Đình Nghệ công khai khởi binh với mục tiêu khôi phục quyền tự chủ cho người Việt và báo thù cho họ Khúc. Ông nuôi và huấn luyện khoảng 3.000 giả tử, tức con nuôi, coi như lực lượng thân tín tuyệt đối. Việc nuôi giả tử không chỉ là biện pháp quân sự mà còn là cách gắn kết cá nhân, tạo nên một đội quân trung thành, sẵn sàng hy sinh. Dương Đình Nghệ chiêu tập hào kiệt, khuyến khích họ bằng đại nghĩa chống ngoại xâm, từng bước hình thành một lực lượng đủ mạnh để đối đầu với quân Nam Hán.

Cũng trong năm 931, Dương Đình Nghệ đem quân vây đánh thành Đại La, nơi Lý Tiến và Lý Khắc Chính trấn giữ. Quân Nam Hán từ Quảng Châu sai Trần Bảo sang cứu viện, nhưng khi tới nơi thì thành đã bị hạ. Dương Đình Nghệ chủ động xuất quân đánh tiếp, giết chết Trần Bảo, buộc tàn quân Nam Hán phải rút lui. Chiến thắng này có ý nghĩa rất lớn, vì lần đầu tiên kể từ khi Khúc Thừa Mỹ bị bắt, Giao Châu hoàn toàn thoát khỏi sự chiếm đóng trực tiếp của Nam Hán.

Sau khi chiếm lại Đại La, Dương Đình Nghệ tự phong mình làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ vào năm 931. Tính từ thời điểm này đến khi ông qua đời năm 937, Dương Đình Nghệ cai trị Giao Châu trong khoảng 6 năm. Trong thời gian ngắn ngủi ấy, ông giữ được nền tự chủ, không để quân Nam Hán tái chiếm, đồng thời tiếp tục củng cố quyền lực của chính quyền bản địa. Dù sử sách không ghi chép nhiều về cải cách hành chính, nhưng việc duy trì ổn định chính trị và quân sự trong bối cảnh đầy biến động đã là một thành công lớn.

Tuy nhiên, thất bại của Dương Đình Nghệ lại đến từ bên trong, chứ không phải từ ngoại xâm. Tháng 3 năm 937, ông bị nha tướng Kiều Công Tiễn sát hại để đoạt chức Tiết độ sứ. Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ mô hình quyền lực dựa nhiều vào cá nhân và quan hệ thân tín. Việc nuôi tới 3.000 giả tử, như lời Ngô Thì Sĩ từng nhận xét, vừa là sức mạnh, vừa là mầm họa, bởi không thể bảo đảm tuyệt đối lòng trung thành của tất cả những người dưới quyền. Kiều Công Tiễn, vì tham vọng cá nhân, đã phản chủ, khiến sự nghiệp của Dương Đình Nghệ dang dở.

Cái chết của Dương Đình Nghệ lập tức kéo theo biến động lớn. Kiều Công Tiễn lo sợ bị trả thù nên cầu cứu Nam Hán, tạo cớ cho triều đình này đưa quân sang xâm lược lần nữa. Chính hành động phản bội ấy đã dẫn đến cuộc đối đầu quyết định năm 938, khi Ngô Quyền, con rể và cũng là tướng cũ của Dương Đình Nghệ, tiêu diệt Kiều Công Tiễn rồi đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Vì vậy, dù thất bại về mặt cá nhân, Dương Đình Nghệ vẫn là người mở đường trực tiếp cho chiến thắng lịch sử của Ngô Quyền.

Về hậu duệ, gia đình họ Dương tiếp tục giữ vai trò rất quan trọng trong chính trị Việt Nam thế kỷ X. Con trai ông là Dương Tam Kha từng là bộ tướng dưới quyền cha, sau đó theo Ngô Quyền chinh chiến, tham gia cả trận Bạch Đằng. Sau khi Ngô Quyền mất năm 944, Dương Tam Kha cướp ngôi, tự xưng Dương Bình Vương, cai trị trong 6 năm trước khi bị phế truất. Dù hành động cướp ngôi bị sử gia đời sau phê phán, nhưng thực tế cho thấy họ Dương vẫn là một thế lực lớn, đủ sức chi phối cục diện chính trị.

Không chỉ vậy, các cuộc hôn nhân chính trị cho thấy ảnh hưởng sâu rộng của dòng họ này. Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn đều lấy vợ họ Dương, và những người phụ nữ họ Dương ấy đều có vai trò quan trọng trong việc quyết định người kế vị. Nổi bật nhất là Dương Vân Nga, hoàng hậu của cả nhà Đinh và nhà Tiền Lê, người góp phần quyết định vận mệnh triều đại trong bối cảnh đất nước đứng trước nguy cơ xâm lược từ phương Bắc.

Nhìn tổng thể, Dương Đình Nghệ tự phong Tiết độ sứ năm 931, cai trị trong khoảng 6 năm, thất bại vì bị thuộc tướng phản bội, nhưng di sản chính trị và tinh thần mà ông để lại vượt xa thời gian cầm quyền của mình. Ông là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi nhân vật họ Khúc – họ Dương – Ngô Quyền, góp phần biến cơ hội lịch sử do loạn Ngũ Đại thập quốc mang lại thành hiện thực độc lập cho dân tộc Việt Nam.

Vietbf @ Sưu tầm