USA “Đòn” chưa từng có vào Fed: DOJ mở điều tra hình sự Chủ tịch Jerome Powell giữa cuộc chiến lãi suất

[Gibbs]

Washington vừa chứng kiến một cảnh tượng khiến giới tài chính toàn cầu lạnh gáy: các công tố viên liên bang mở điều tra hình sự đối với Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell, xoay quanh lời điều trần hồi tháng 6 trước Quốc hội về dự án trùng tu trụ sở Fed trị giá 2,5 tỷ USD tại thủ đô.

Với một định chế vốn được xem là “tường thành độc lập” của nền kinh tế Mỹ, đây không chỉ là một cuộc điều tra. Nó giống như một cú gõ mạnh vào cánh cửa mà từ lâu người ta vẫn tin là tách biệt với những cơn gió chính trị.

Powell đáp trả bằng video: “Đây là chuyện lãi suất”
Điều khiến câu chuyện bùng nổ hơn cả là phản ứng của Powell. Tối Chủ nhật, ông xuất hiện trong một thông điệp dạng video và nói thẳng: cuộc điều tra này là hệ quả trực tiếp từ cuộc giằng co kéo dài với chính quyền về lãi suất.

Powell cho rằng “đe dọa truy tố hình sự” đang được dùng như một cách gây áp lực để Fed ra quyết định theo “sở thích của Tổng thống”, thay vì dựa trên dữ liệu và điều kiện kinh tế. Ông mô tả bối cảnh rộng hơn là những “đe dọa và sức ép liên tục” nhắm vào tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Ông tóm gọn sự việc bằng một câu nặng như chì: chuyện này không còn là chuyện sửa tòa nhà. Đây là câu hỏi liệu Fed còn được quyền định lãi suất theo bằng chứng, hay chính sách tiền tệ sẽ bị dẫn dắt bởi áp lực và sự hăm dọa.

Bộ Tư pháp nói gì? Nhà Trắng nói gì?
Phía Bộ Tư pháp, người phát ngôn từ chối bình luận chi tiết về cuộc điều tra, nhưng nhấn mạnh ưu tiên của Bộ trưởng Tư pháp là xem xét mọi dấu hiệu “lạm dụng tiền thuế của dân”.

Nhà Trắng hướng truyền thông sang tuyên bố của Bộ Tư pháp. Còn Tổng thống Donald Trump, trả lời phỏng vấn truyền hình cùng ngày, nói ông “không biết gì” về cuộc điều tra, nhưng vẫn không quên chê Powell: “không giỏi điều hành Fed” và “không giỏi xây dựng công trình”.

Trong chính trị Mỹ, đôi khi một câu “tôi không biết” lại đứng ngay cạnh một câu “tôi không ưa”.

Một năm gây sức ép: từ lời công kích đến bóng ma sa thải
Theo chuỗi diễn biến được thuật lại, Trump và đồng minh đã chỉ trích Powell trong suốt gần một năm vì Fed không hạ lãi suất theo mong muốn của Nhà Trắng. Dù Fed đã có giai đoạn cắt giảm lãi suất (nửa sau năm trước giảm ba lần liên tiếp), các quan chức Fed gần đây phát tín hiệu có thể chưa vội giảm thêm.

Không dừng ở tranh luận chính sách, cuộc đấu còn trượt sang vùng tối: lời miệt thị cá nhân, những phát ngôn bóng gió chuyện “đuổi việc”, và những đòn ép pháp lý ngày càng nặng tay. Powell thì vẫn giữ lập trường quen thuộc: Tổng thống không có thẩm quyền dễ dàng “bãi nhiệm” Chủ tịch Fed theo kiểu mệnh lệnh hành chính.

Công trình 2,5 tỷ USD: cái cớ đủ lớn để mở một mặt trận
Dự án trùng tu trụ sở Fed từ lâu đã là mồi lửa tranh cãi. Powell từng điều trần rằng dự án phối hợp với nhiều cơ quan, chi phí thay đổi theo thời gian, và các nâng cấp là cần thiết cho những tòa nhà đã cũ—từ xử lý asbestos đến nâng hệ thống điện, thông gió.

Tuy vậy, đồng minh của Trump cáo buộc dự án bị quản lý tệ và từng nêu khả năng kiện tụng. Căng thẳng bùng ra công khai vào tháng 7, khi Trump và Powell cùng đi thị sát công trình; Powell đã chỉnh lại con số chi phí ngay trước mặt phóng viên, để lại một khoảnh khắc “lạnh” đến mức người ta có thể nghe thấy tiếng máy ảnh bấm.

Người kế nhiệm Powell: chiếc ghế quyền lực nhất, nhưng đang bị phủ bóng
Cuộc điều tra nổ ra đúng lúc Trump chuẩn bị công bố người thay Powell khi nhiệm kỳ Chủ tịch Fed kết thúc vào tháng 5. Trump từng gợi ý một vài cái tên: Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett, cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh, và Rick Rieder (BlackRock) cũng được nhắc đến như ứng viên được phỏng vấn.

Nhưng trong lúc “hồ sơ hình sự” còn lơ lửng, chiếc ghế kế nhiệm bỗng giống một ngai vàng đặt giữa bãi mìn: quyền lực thì có, nhưng áp lực chính trị có thể đi kèm như cái bóng.

Quốc hội phản ứng dữ dội: “Tạm dừng mọi đề cử cho Fed”
Từ Thượng viện, phản ứng đến nhanh và mạnh. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis tuyên bố sẽ phản đối việc phê chuẩn bất kỳ đề cử nào liên quan Fed—kể cả ghế Chủ tịch sắp khuyết—cho đến khi vấn đề pháp lý này được làm rõ.

Phía Dân chủ, Elizabeth Warren cũng kêu gọi Thượng viện không tiến hành với các đề cử Fed của Trump trong bối cảnh hiện tại. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer chỉ trích đây là cuộc tấn công vào tính độc lập của Fed, đe dọa sức mạnh và ổn định của nền kinh tế.

Giới phân tích thị trường thì dùng những từ nặng hiếm thấy. Có người nói họ “sững sờ”, vì diễn biến này đến như sét đánh sau một giai đoạn tưởng như căng thẳng Trump–Fed đã tạm hạ nhiệt.

Và thế là, từ một dự án trùng tu tòa nhà, câu chuyện trượt thẳng vào trung tâm của niềm tin: niềm tin rằng người cầm lái lãi suất có thể đứng ngoài những bàn tay chính trị—để nghĩ cho dài hạn, thay vì sống theo nhịp nóng lạnh của quyền lực.