EU Zelensky ở Davos: Châu Âu “đang ở chế độ Greenland”, còn công lý và chiến tranh thì bị bỏ quên

[Gibbs]

Giữa cái lạnh Davos, nơi người ta nói nhiều về “tương lai”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bước lên diễn đàn với một giọng không còn vòng vo. Ông nhìn thẳng vào châu Âu và nói: quá thường xuyên, ở châu Âu, “có thứ gì đó được xem là cấp bách hơn công lý”.

Tòa án đặc biệt cho tội xâm lược: “Thiếu thời gian hay thiếu ý chí?”
Zelensky chỉ trích việc vẫn chưa có tiến triển thực chất trong nỗ lực lập một tòa án đặc biệt xét xử hành vi xâm lược của Nga. Ông nói đã có nhiều cuộc họp, nhiều bàn thảo, nhưng châu Âu thậm chí còn chưa có nổi “một mái nhà” cho tòa án: chưa bộ máy, chưa nhân sự, chưa hoạt động cụ thể. “Thiếu thời gian hay thiếu ý chí chính trị?” – ông hỏi, và nhấn mạnh rằng châu Âu rất thích thảo luận về tương lai nhưng lại né tránh hành động hôm nay, trong khi chính hành động hôm nay mới quyết định tương lai sẽ ra sao.

Châu Âu đẹp nhưng phân mảnh: “đang lạc lối”
Zelensky mô tả châu Âu như một “kính vạn hoa” đẹp đẽ nhưng rời rạc của những quốc gia nhỏ và trung bình, và chê châu Âu đang “nhìn như bị lạc”. Thay vì dẫn đầu trong việc bảo vệ tự do, nhất là khi Mỹ có thể chuyển trọng tâm sang nơi khác, châu Âu lại loay hoay cố thuyết phục Tổng thống Mỹ thay đổi – nhưng theo Zelensky, ông ấy sẽ không thay đổi.

NATO tồn tại nhờ niềm tin vào Mỹ – nhưng nếu Mỹ không hành động thì sao?
Zelensky đặt ra câu hỏi khiến cả hội trường phải lặng đi: nếu Putin quyết định tấn công Lithuania, hay đánh vào Ba Lan, ai sẽ phản ứng? Ông nói NATO hiện hữu nhờ niềm tin rằng Mỹ sẽ ra tay, rằng Washington sẽ không đứng ngoài. Nhưng “nếu không thì sao?” – Zelensky nhấn mạnh: câu hỏi ấy đang ở trong đầu mọi lãnh đạo châu Âu. Ông kêu gọi châu Âu cần lực lượng vũ trang thống nhất đủ sức tự phòng vệ “ngay hôm nay”, chứ không chỉ dựa vào niềm tin và hy vọng.

“Greenland mode”: châu Âu của sự chờ đợi
Zelensky so sánh sự chần chừ của châu Âu với cách châu Âu phản ứng trước khủng hoảng Greenland mấy ngày qua: bối rối, không biết làm gì, rồi ngồi chờ “Mỹ nguội xuống”, hy vọng câu chuyện tự trôi qua. Nhưng nếu nó không trôi qua thì sao? Ông gọi đó là “Greenland mode” – kiểu tâm thế “có lẽ một ngày nào đó ai đó sẽ làm gì đó”. Ông cảnh báo: hoặc châu Âu tuyên bố rõ ràng và lập căn cứ bảo vệ khu vực khỏi Nga và Trung Quốc, hoặc chấp nhận không còn được coi trọng; và ông mỉa rằng “40 binh sĩ thì không bảo vệ được gì”. Zelensky còn nêu nguy cơ tàu chiến Nga đi lại tự do quanh Greenland và nói Ukraine có kinh nghiệm, có năng lực, có thể hành động nếu được yêu cầu – nhưng Ukraine không ở trong NATO.

Gặp Trump tại Davos: “tích cực” nhưng “chặng cuối rất khó”
Zelensky phát biểu sau cuộc gặp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông nói cuộc gặp “tích cực”, nhưng nhấn mạnh “chặng cuối” của đàm phán luôn là phần khó nhất. Zelensky cho biết các văn kiện nhằm chấm dứt chiến tranh “gần như đã sẵn sàng”, hai bên làm việc gần như mỗi ngày, nhưng Nga cũng phải sẵn sàng kết thúc xâm lược thì mới có thể khép lại. Trump thì nói ông có một cuộc gặp tốt với Zelensky, chiến tranh phải kết thúc, nhưng vẫn còn “một quãng đường” phía trước.

Tín hiệu tăng tốc: Mỹ – Ukraine – Nga dự kiến họp ba bên tại UAE
Zelensky tiết lộ sẽ có cuộc gặp ba bên giữa quan chức Ukraine, Mỹ và Nga tại UAE trong hai ngày sắp tới, cho thấy tiến trình tìm lối ra đang được đẩy nhanh. Ông cảnh báo nếu các bên làm việc nghiêm túc thì có thể kết thúc chiến tranh; còn nếu ai đó “chơi trò”, chiến tranh sẽ tiếp tục kéo dài.

Hành động thay cho khẩu hiệu: chặn tàu dầu Nga và lời kêu gọi tự chủ quân sự châu Âu
Trong cùng ngày, Zelensky ca ngợi việc Pháp chặn một tàu dầu Nga bị nghi thuộc “hạm đội bóng tối”, cho rằng đó là kiểu cứng rắn cần thiết để cắt dòng tiền dầu mỏ tài trợ chiến tranh. Cũng tại Davos, Ngoại trưởng Tây Ban Nha nêu quan điểm châu Âu nên có quân đội của riêng mình, tự chủ răn đe và tích hợp công nghiệp quốc phòng — một tiếng vọng trực tiếp từ thông điệp Zelensky vừa gửi đi.

Kết lại, Zelensky dường như muốn đóng đinh một điều: châu Âu không thể vừa mơ về một tương lai trật tự hơn, vừa trì hoãn công lý và hành động. Nếu cứ ở “Greenland mode”, châu Âu sẽ tự biến mình thành khán giả trong chính vở kịch an ninh của lục địa này.