Tổng thống Trump dọa ném bom, Iran tuyên bố giữ át chủ bài: Đòn găng nghẹt thở bên eo biển Hormuz

[vuitoichat]

Theo như eo biển đã được mở lại, vẫn chưa rõ khi nào các hãng vận tải thương mại có thể lấy lại đủ niềm tin để hoạt động bình thường. Vì hóa ra eo biển Hormuz hoạt động gần như một vũ khí răn đe hạt nhân. Một số hãng nói rằng họ đang chờ những đảm bảo an ninh rõ ràng hơn trước khi khôi phục vận tải như trước xung đột, khi lưu lượng đạt khoảng 135 tàu mỗi ngày.

Mỹ-Iran cảnh báo lẫn nhau

Theo Guardian, hôm 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển Hormuz “hoàn toàn mở cửa” cho vận tải thương mại. Ngay sau đó, giá dầu Brent giảm khoảng 10 USD, xuống còn khoảng 89 USD/thùng chỉ trong vài phút, đồng thời chứng khoán Mỹ lập mức cao kỷ lục mới.

Tổng thống Donald Trump cũng nhanh chóng thông báo rằng, eo biển Hormuz “HOÀN TOÀN MỞ VÀ SẴN SÀNG CHO HOẠT ĐỘNG KINH DOANH”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran sẽ không chấm dứt cho đến khi một thỏa thuận với Iran “HOÀN THÀNH 100%”. Ông cũng cho biết quá trình đàm phán “NÊN DIỄN RA RẤT NHANH CHÓNG” vì phần lớn các điểm đã được thống nhất.

Ông Trump cảnh báo Mỹ có thể “bắt đầu thả bom trở lại” nếu không đạt được thỏa thuận với Iran, đồng thời cho biết ông có thể chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn nếu một thỏa thuận dài hạn nhằm chấm dứt xung đột không được ký kết trước đó.

Ngay lập tức, Iran cảnh báo sẽ đóng cửa eo biển Hormuz nếu lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết việc đi qua tuyến đường thủy này sẽ phụ thuộc vào sự cho phép của Iran.

Một tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Át chủ bài của Iran

Theo Fortune, eo biển đã được mở lại, vẫn chưa rõ khi nào các hãng vận tải thương mại có thể lấy lại đủ niềm tin để hoạt động bình thường. Một số hãng nói rằng họ đang chờ những đảm bảo an ninh rõ ràng hơn trước khi khôi phục vận tải như trước xung đột, khi lưu lượng đạt khoảng 135 tàu mỗi ngày.

Thoạt nhìn, việc mở cửa trở lại là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy xung đột Mỹ - Iran kéo dài hai tháng đang dần kết thúc. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích năng lượng, điều quan trọng hơn là đòn bẩy mới mà Iran nhận ra mình đang nắm giữ tại vùng Vịnh.

“Hóa ra eo biển Hormuz hoạt động gần như một vũ khí răn đe hạt nhân,” Jim Krane, chuyên gia năng lượng vùng Vịnh tại Viện Baker thuộc Đại học Rice, cho biết. “Đó là một con át chủ bài rất mạnh mà họ sử dụng, về cơ bản là giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin để ngăn chặn các cuộc tấn công.”

Khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới và một phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng đi qua eo biển hẹp này. Khi Iran đóng cửa eo biển vào tháng 2, tác động đến kinh tế toàn cầu diễn ra ngay lập tức: châu Á và châu Âu đối mặt với mất điện và hạn chế phân phối, nguồn cung phân bón khan hiếm, đe dọa năng suất cây trồng. Ngay cả Iraq – một đồng minh của Iran – cũng phải ngừng sản xuất dầu do không thể vận chuyển khí đốt, khiến lưới điện nước này rơi vào tình trạng cắt điện luân phiên, theo ông Krane.

Ông Krane cho rằng chính áp lực đó đã buộc Iran phải nhượng bộ. “Iran có thể cầm cự thêm một thời gian nữa,” ông nói, đồng thời lưu ý rằng xuất khẩu dầu của Iran thực tế đã tăng trong thời gian xung đột nhờ các lô hàng đã vận chuyển sẵn trên biển. “Nhưng áp lực lên kinh tế toàn cầu thực sự không thể kéo dài thêm.”

Thị trường năng lượng thế giới chưa thể phục hồi

Việc giá dầu giảm mạnh hôm 17/4 có thể là quá sớm. Ed Morse, cựu trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa của Citigroup, nhận định thị trường đang phản ánh tình hình một cách vội vàng. “Từ góc độ người tiêu dùng, đường cong giá kỳ hạn cho thấy sự lạc quan không phù hợp với dòng chảy thực tế,” ông nói.

Trên thực tế, thị trường không thể nhanh chóng bù đắp lượng thiếu hụt dầu. Ông Morse ước tính khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị gián đoạn trong 45 ngày qua. Sự thiếu hụt này chỉ được bù đắp một phần bằng việc giảm nhu cầu và rút từ dự trữ, vốn hiện đang ở mức “cực kỳ thấp”. Một số ước tính khác còn cao hơn, như Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng con số thực tế có thể lên tới 20 triệu thùng mỗi ngày.

Ngay cả khi eo biển được mở lại hoàn toàn, cũng cần ít nhất bảy tuần để lượng dầu từ Trung Đông trước xung đột đến được thị trường châu Á - Thái Bình Dương. “Sẽ không có dầu đến được các điểm đến thông thường trong gần hai tháng,” ông nói, đồng thời cho rằng giả định sản lượng và dòng chảy phục hồi nhanh là khó xảy ra.

Iran cũng cho biết đã đặt thủy lôi tại eo biển Hormuz và sử dụng thông tin về vị trí của chúng như một đòn bẩy, chỉ dẫn một số tàu đi theo tuyến an toàn, qua đó ngăn các tàu di chuyển nếu không có sự cho phép của Iran.

Theo ông Morse, đây là một trong hai yếu tố khiến tình hình kéo dài. Việc rà phá thủy lôi – mà ông Trump nói trên Truth Social đang được tiến hành với sự hợp tác của Iran – có thể mất gần một tháng, tùy mức độ phối hợp. Ngoài ra, các chủ tàu sẽ rất thận trọng khi quay lại tuyến đường này. Một tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) có giá khoảng 120–130 triệu USD. Ông Morse nhấn mạnh. “Không ai muốn mạo hiểm tài sản sinh lời của mình".