VỆ BINH CÁCH MẠNG IRAN THÂU TÓM QUYỀN LỰC, GẠT TỔNG THỐNG RA BÊN LỀ, CHÍNH QUYỀN DÂN SỰ BỊ TÊ LIỆT

[nguoiduatinabc]

Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo Iran, đơn vị tinh nhuệ của quân đội nước này, đã ngăn chặn các bổ nhiệm của Tổng thống Masoud Pezeshkian và thiết lập một vành đai an ninh chung quanh lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei.

Phúc trình cho biết lực lượng này trên thực tế đã nắm quyền kiểm soát các chức năng then chốt của quốc gia, đánh dấu một bước chuyển quyền lực quan trọng trong nội bộ chế độ Tehran.

Ông Behnam Ben Taleblu, giám đốc chương trình Iran tại tổ chức Foundation for Defense of Democracies, nhận định rằng việc Vệ Binh Cách Mạng gia tăng quyền lực chỉ còn là vấn đề thời gian, khi lực lượng này đã mở rộng ảnh hưởng liên tục trong hơn 3 thập niên qua.

Theo phúc trình, Tổng thống Pezeshkian hiện đang rơi vào tình trạng bế tắc chính trị hoàn toàn khi căng thẳng giữa chính quyền dân sự và giới lãnh đạo quân sự ngày càng gia tăng.

Diễn biến này được cho là sẽ mang hậu quả vượt xa phạm vi Iran. Các nhà phân tích cho rằng một Vệ Binh Cách Mạng mạnh hơn sẽ khiến Iran trở nên đối đầu hơn, ít sẵn sàng thỏa hiệp với Hoa Kỳ và có khuynh hướng tiếp tục leo thang quân sự trong khu vực.

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran đã gặp trở ngại, và sự bất định gia tăng về việc Tehran có tham gia các vòng thương thuyết kế tiếp hay không, sự trỗi dậy của lực lượng này đặt ra câu hỏi về thực quyền tại Iran và liệu bất kỳ viên chức dân sự nào còn có khả năng đại diện cho chế độ hay không.

Tuy nhiên, ông Ben Taleblu cho rằng đây không phải là một cuộc đảo chính theo nghĩa thông thường, mà là một tiến trình đã diễn ra trong nhiều năm, khi chế độ Iran chọn con đường đối đầu thay vì hợp tác, đồng thời liên tục củng cố quyền lực cho các cơ cấu an ninh.

Nỗ lực gần đây của Tổng thống Pezeshkian nhằm bổ nhiệm một bộ trưởng tình báo mới đã thất bại sau áp lực trực tiếp từ Tư lệnh Vệ Binh Cách Mạng Ahmad Vahidi. Các nguồn tin cho biết mọi ứng viên được đề cử, kể cả cựu Bộ trưởng Quốc phòng Hossein Dehghan, đều bị bác bỏ.

Ông Vahidi được tường trình đã nhấn mạnh rằng trong điều kiện chiến tranh, mọi chức vụ trọng yếu và nhạy cảm phải do Vệ Binh Cách Mạng trực tiếp lựa chọn và quản trị cho đến khi có thông báo mới.

Các nhà phân tích nhận định ông Vahidi là một nhân vật cực đoan ngay cả trong giới cứng rắn của chế độ, và sự trỗi dậy của ông là dấu hiệu cho thấy bộ máy chiến tranh tại Tehran đang trực tiếp điều hành quốc gia.

Trong hệ thống chính trị Iran, tổng thống theo thông lệ phải đề cử bộ trưởng tình báo sau khi được lãnh tụ tối cao chấp thuận. Tuy nhiên, trong bối cảnh tình trạng và vị trí của Mojtaba Khamenei không rõ ràng trong những tuần gần đây, Vệ Binh Cách Mạng dường như đang hành động mà không cần sự giám sát của chính quyền dân sự.



Phúc trình cho biết Tổng thống Pezeshkian đã nhiều lần tìm cách gặp khẩn cấp lãnh tụ tối cao nhưng không thể thiết lập liên lạc.

Thay vào đó, một “hội đồng quân sự” gồm các sĩ quan cao cấp của Vệ Binh Cách Mạng hiện đang kiểm soát quyền tiếp cận trung tâm quyền lực, ngăn chặn các phúc trình của chính phủ đến tay Mojtaba Khamenei, đồng thời cô lập ông khỏi chính quyền được bầu cử.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng cuộc tranh chấp quyền lực hiện nay phản ánh một xu hướng dài hạn tại Iran, nơi Vệ Binh Cách Mạng từng bước mở rộng ảnh hưởng đối với chính trị, kinh tế và an ninh quốc gia.

Ông Ben Taleblu lập luận rằng việc Tổng thống Pezeshkian bị gạt ra bên lề không phải là một biến chuyển đột ngột, vì trên thực tế ông chưa từng nắm giữ quyền lực độc lập đáng kể.

Ông Pezeshkian, đắc cử vào năm 2025 với cam kết ôn hòa và cải cách, đã nhiều lần bị giới an ninh và tầng lớp giáo quyền hạn chế trong quyền hành.

Phúc trình mới nhất cho thấy tình trạng này đã gia tăng đáng kể khi Iran phải đối diện với áp lực bên ngoài ngày càng lớn cùng với bất ổn nội bộ.

Một chi tiết đáng chú ý liên quan đến Ali Asghar Hejazi, một nhân vật an ninh có ảnh hưởng trong văn phòng lãnh tụ tối cao. Một số cộng sự của Mojtaba Khamenei hiện đang tìm cách loại bỏ Hejazi vì ông này phản đối việc Mojtaba kế vị cha mình.
Theo phúc trình, Hejazi đã cảnh báo Hội Đồng Chuyên Gia rằng Mojtaba không đủ điều kiện để trở thành lãnh tụ tối cao, và việc kế vị mang tính gia đình sẽ vi phạm các nguyên tắc do Ali Khamenei đặt ra.

Ông cũng cảnh báo rằng việc đưa Mojtaba lên nắm quyền sẽ đồng nghĩa với việc trao toàn bộ đất nước cho Vệ Binh Cách Mạng và vĩnh viễn gạt bỏ các định chế dân sự.
Những cảnh báo này hiện đang phản ánh rõ nét tình hình thực tế.

Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng, được thành lập sau cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979 nhằm bảo vệ chế độ, từ lâu đã phát triển vượt xa vai trò quân sự thuần túy. Lực lượng này hiện kiểm soát nhiều lĩnh vực kinh tế then chốt, giám sát chương trình hỏa tiễn và hạt nhân, đồng thời có ảnh hưởng sâu rộng trên hầu hết các cơ cấu quyền lực của quốc gia.

Các nhà phân tích cho rằng những diễn biến mới nhất cho thấy Vệ Binh Cách Mạng không còn hoạt động phía sau hậu trường, mà đang công khai trở thành lực lượng chi phối tuyệt đối tại Tehran.

Phái bộ Iran tại Liên Hiệp Quốc từ chối bình luận về phúc trình này.