Bị kết án tại Mỹ, cựu giáo sư Harvard sang Trung Quốc mở phòng thí nghiệm

[troopy]

Một cựu giáo sư Đại học Harvard từng bị kết tội khai man với chính phủ Mỹ đã tái xây dựng phòng thí nghiệm nghiên cứu của mình ở Thâm Quyến để theo đuổi công nghệ được chính phủ Trung Quốc xác định là ưu tiên quốc gia.

Cựu giáo sư Đại học Harvard Charles Lieber (67 tuổi) là một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về giao diện não - máy tính, theo Reuters ngày 30.4.


Ông Charles Lieber rời tòa án liên bang tại thành phố Boston (Mỹ) vào ngày 30.1.2020

Ảnh: Reuters

Công nghệ này đã cho thấy nhiều hứa hẹn trong việc điều trị các bệnh như xơ cứng teo cơ một bên ALS và phục hồi khả năng vận động ở bệnh nhân bị liệt, và cũng có tiềm năng ứng dụng trong quân sự.

Các nhà khoa học trong quân đội Trung Quốc đã nghiên cứu giao diện não - máy tính như một cách để tạo ra những siêu chiến binh bằng cách tăng cường sự nhanh nhẹn về tinh thần và nhận thức tình huống.

Ông Lieber bị bồi thẩm đoàn kết tội vào tháng 12.2021 vì khai man với các nhà điều tra liên bang Mỹ về mối liên hệ của ông với một chương trình nhà nước của Trung Quốc nhằm tuyển dụng nhân tài nước ngoài, và các tội danh về thuế liên quan đến các khoản thanh toán ông nhận được từ một trường đại học Trung Quốc.

Đến tháng 4.2023, ông bị tuyên án 2 ngày tù giam và bị quản thúc tại gia 6 tháng, bị phạt 50.000 USD. Ngoài ra, ông còn bị tuyên 2 năm giám sát và phải hoàn trả 33.600 USD cho Sở Thuế vụ Mỹ. Ông đã bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm.

Trong vụ án, luật sư bào chữa của cựu giáo sư nói rằng ông mắc bệnh ung thư hạch bạch huyết không thể chữa khỏi, đang trong giai đoạn thuyên giảm, và đang chiến đấu giành giật sự sống.

Ba năm sau khi bị tuyên án, ông Lieber đang điều hành Viện Nghiên cứu Não bộ, Giao diện Tiên tiến và Công nghệ Thần kinh (i-BRAIN, do nhà nước Trung Quốc tài trợ), có quyền tiếp cận các thiết bị chế tạo nano chuyên dụng và cơ sở hạ tầng nghiên cứu linh trưởng mà ông không có được ở Đại học Harvard. Phòng thí nghiệm này là một bộ phận của Học viện Nghiên cứu và Chuyển giao Y khoa Thâm Quyến (SMART).

"Tôi đến đây vào ngày 28.4.2025 với một giấc mơ và không nhiều hành trang, có lẽ chỉ vài túi quần áo. Mục tiêu của riêng tôi là biến Thâm Quyến thành một trung tâm hàng đầu thế giới", ông Lieber nói về việc chuyển đến Trung Quốc tại một hội nghị của chính quyền Thâm Quyến vào tháng 12.2025.

Ông Lieber, thông qua một trợ lý, đã từ chối yêu cầu trả lời phỏng vấn, với lý do "đang bận việc". Ông cũng không trả lời các câu hỏi bằng văn bản từ Reuters.

SMART vào năm ngoái đã bổ nhiệm ông Lieber làm trưởng nhóm nghiên cứu, theo một bài viết được đăng trên trang web của i-BRAIN vào ngày 1.5.2025. Cùng ngày, i-BRAIN thông báo ông Lieber cũng được bổ nhiệm làm giám đốc sáng lập của viện này.

SMART và i-BRAIN không trả lời yêu cầu bình luận về nghiên cứu của họ và việc tuyển dụng ông Lieber. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như Bộ Quốc phòng Trung Quốc cũng không trả lời các câu hỏi về việc nước này phát triển giao diện não - máy tính.

Trong tháng trước, Trung Quốc đã đưa công nghệ giao diện não - máy tính vào danh sách ưu tiên tăng trưởng quốc gia trong kế hoạch 5 năm mới. Trước đó vào tháng 10.2025, Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia của Trung Quốc Trịnh Sách Khiết nói rằng sự phát triển của giao diện não - máy tính và các công nghệ liên quan "sẽ tương đương với việc tạo ra một ngành công nghệ cao khác của Trung Quốc trong 10 năm tới".

Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA) cũng đang đầu tư vào giao diện não - máy tính cho các ứng dụng máy bay không người lái và phòng thủ mạng, theo mô tả chương trình của DARPA.

Các dự án nghiên cứu do ông Lieber dẫn đầu tại Đại học Harvard đã nhận được hơn 8 triệu USD tiền tài trợ từ Lầu Năm Góc kể từ năm 2009, theo hồ sơ tòa án. Lầu Năm Góc không trả lời các câu hỏi về việc sử dụng công nghệ giao diện não - máy tính trong quân sự và vai trò của ông Lieber tại Thâm Quyến, theo Reuters.

VietBF@sưu tập