Vì sao vitamin nhóm B có B1, B3, B5, B6, B7, B9, B12 nhưng lại không có mặt vitamin B4, B8, B10 hay B11?

[trungthuc]

Kiến thức khoa học luôn vận động và đổi mới, đòi hỏi con người phải liên tục học hỏi để không bị đào thải từ những quan niệm lổi thời, cũ.(Minh họa)
Ngày nay, vitamin nhóm B được xem là một trong những nhóm dưỡng chất quan trọng nhất đối với cơ thể con người, tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng, hoạt động thần kinh, tạo máu và duy trì nhiều chức năng sinh học thiết yếu.

Tuy nhiên, ít có ai biết rằng hệ thống đánh số của nhóm vitamin này từng khác xa so với hiện tại. Trong giai đoạn đầu nghiên cứu về dinh dưỡng, giới khoa học đã liên tục phát hiện ra những hợp chất mới và tạm thời xếp chúng vào "gia đình vitamin B" theo đúng thứ tự đã được tìm thấy.

Điều đó đã dẫn đến sự xuất hiện của hàng loạt cái tên như vitamin B4, B8, B10 hay B11. Nhưng cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học, nhiều chất sau đó đã bị loại bỏ ra khỏi danh sách chính thức vì không còn đáp ứng tiêu chuẩn của một dạng vitamin.

Theo định nghĩa hiện đại, vitamin là những hợp chất hữu cơ thiết yếu mà cơ thể không thể tự cho tổng hợp đủ số lượng cần thiết, buộc phải cho bổ sung từ thực phẩm hoặc nguồn khác ở bên ngoài.

Đây chính là lý do khiến cho một số "vitamin B" cũ dần dần bị gạch tên ra.

Sự vắng mặt của các số hiệu như B4, B8, B10 và B11 trong nhóm vitamin B là kết quả của quá trình cho cập nhật theo tiêu chuẩn nghiên cứu khoa học.
Trong số đó, vitamin B4 là một trường hợp khá nổi tiếng. Chất này thực chất là adenine, một thành phần quan trọng cấu tạo ra tế bào DNA và ARN. Tuy nhiên, cơ thể con người có khả năng tự tổng hợp adenine nên nó không còn được xem là vitamin theo tiêu chuẩn hiện đại.

Dù vậy, trong lĩnh vực dược phẩm, tên gọi "vitamin B4" vẫn còn được cho sử dụng ở một số nơi như một thói quen lịch sử, đặc biệt trong các loại thuốc hỗ trợ gia tăng bạch cầu.

Một trường hợp khác là vitamin B8, tức là inositol. Đây là hợp chất có vai trò trong tín hiệu tế bào và chuyển hóa chất béo. Tuy nhiên, cơ thể người cũng có khả năng tự tạo ra inositol nên giới khoa học không còn xếp nó vào nhóm vitamin thiết yếu.

Dù đã bị loại bỏ ra khỏi danh sách chính thức, inositol vẫn được cho nghiên cứu rộng rãi trong các lĩnh vực có liên quan đến thần kinh, chuyển hóa và sức khỏe về sinh sản. Chính vì vậy, nhiều người làm công tác dinh dưỡng lâu năm vẫn quen miệng gọi nó là vitamin B8.

Trong khi đó, vitamin B10 và B11 lại là những trường hợp gây nhầm lẫn về phân loại. Sau quá trình nghiên cứu sâu hơn, giới khoa học nhận thấy chúng thực chất chỉ là các dạng có liên quan hoặc hỗn hợp của vitamin B9, còn gọi là axit folic hay folate.

Do bị xem là trùng lặp về bản chất hóa học và chức năng, các tên gọi riêng này dần dần đã bị loại bỏ ra khỏi hệ thống cho phân loại chính thức.

Lịch sử của vitamin nhóm B phản ảnh ra rõ cách thức mà hệ thống khoa học đang được vận hành. Những kiến thức từng được xem là đúng ở một thời điểm có thể bị cho điều chỉnh lại hoặc cho thay đổi hoàn toàn khi có xuất hiện ra thêm dữ kiện mới.

Trong lĩnh vực dinh dưỡng, điều này xảy ra khá thường xuyên. Trước đây, từng có quan niệm cho rằng con người chỉ nên bổ sung calcium trước 36 tuổi vì sau độ tuổi này xương sẽ không còn hấp thụ có hiệu quả. Tuy nhiên, các cuộc nghiên cứu hiện đại đã bác bỏ nhận định đó.

Vitamin nhóm B cũng trải qua quá trình cho sàng lọc tương tự. Ban đầu, giới khoa học chủ yếu dựa trên việc quan sát và phát hiện sơ bộ để cho đặt tên. Nhưng khi kỹ thuật sinh học, hóa sinh và y học có nhiều bước phát triển mạnh hơn, họ bắt đầu hiểu rõ bản chất thật sự của từng hợp chất.

Kết quả là danh sách vitamin B ngày nay chỉ còn lại có 8 thành viên chính thức gồm B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12.

Dù vậy, sự biến mất của những cái tên như B4 hay B8 không có nghĩa các chất này là vô dụng. Trái lại, nhiều hợp chất từng bị cho loại bỏ ra khỏi danh sách vitamin vẫn giữ vai trò về sinh học quan trọng trong cơ thể con người.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ cơ thể có thể tự sản xuất ra chúng hoặc chúng không còn đáp ứng đầy đủ định nghĩa nghiêm ngặt của một loại vitamin thiết yếu.

Câu chuyện về những "con số bị mất tích" trong vitamin nhóm B cũng cho thấy khoa học không phải hệ thống cố định và bất biến. Những gì được xem là chân lý hôm nay hoàn toàn có thể được cập nhật hoàn toàn khác trong tương lai.

Với tốc độ phát triển không ngừng của y học hiện đại, không loại trừ khả năng sẽ còn nhiều khái niệm về dinh dưỡng tiếp tục sẽ được cho điều chỉnh lại trong những năm sắp tới.

Và đôi khi, chỉ từ một chi tiết nhỏ như việc thiếu vài con số trong tên vitamin, người ta lại có cơ hội nhìn thấy cả hành trình thay đổi đầy thú vị của khoa học này trong suốt hàng thế kỷ.