Nga chỉ còn khoảng 30 'sát thủ tàu sân bay' Tu-22M3 và không thể sản xuất thêm

[Romano]

Máy bay ném bom tầm xa Tu-22M3 Backfire từng là một trong những trụ cột quan trọng của không quân Liên Xô thời Chiến tranh Lạnh.Tu-22M3 Backfire được thiết kế để tấn công tàu chiến và phóng tên lửa tầm xa, loại máy bay này ngày nay vẫn giữ vai trò đáng kể trong năng lực tấn công của Nga. Tuy nhiên, sau hơn 4 năm xung đột tại Ukraine, lực lượng Tu-22M3 đang suy giảm nhanh chóng và gần như không thể phục hồi.Theo nhiều ước tính, Nga hiện chỉ còn khoảng 27–30 chiếc Tu-22M3 có thể hoạt động. Kể từ năm 2022, nước này đã mất khoảng 10–15% số máy bay do bị bắn hạ, phá hủy trên mặt đất hoặc tai nạn kỹ thuật. Điều đáng lo ngại là mỗi tổn thất đều mang tính "vĩnh viễn", bởi dây chuyền sản xuất loại oanh tạc cơ này đã dừng từ năm 1993.

Tu-22M3 là máy bay ném bom siêu âm với thiết kế cánh cụp cánh xòe, có thể đạt tốc độ hơn Mach 1.8. Máy bay hoạt động với phi hành đoàn 4 người và mang theo các tên lửa hành trình tầm xa như Kh-22 hoặc Kh-32. Ban đầu, nó được phát triển như một "sát thủ tàu sân bay", nhưng sau này trở thành nền tảng phóng tên lửa tấn công tầm xa. Nói cách khác, sức mạnh của Tu-22M3 nằm ở vũ khí nó mang theo, chứ không phải khả năng sống sót.

Trong thực tế chiến trường, điểm yếu này ngày càng lộ rõ. Nga đã mất Tu-22M3 theo nhiều cách khác nhau. Một số bị bắn hạ, đáng chú ý là vụ một chiếc bị phá hủy từ khoảng cách tới 300 km bằng hệ thống S-200 được Ukraine nâng cấp. Nhiều chiếc khác bị phá hủy ngay trên mặt đất trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ như Soltsy-2, Olenya hay Belaya. Ngoài ra, các tai nạn do máy bay đã cũ và phải hoạt động với cường độ cao cũng góp phần làm hao hụt lực lượng.

Đáng chú ý, Ukraine đã tận dụng các hệ thống phòng không cũ theo cách sáng tạo. Những nâng cấp đối với S-200 giúp mở rộng tầm bắn và tăng khả năng tự dẫn, khiến các oanh tạc cơ Nga không còn an toàn ngay cả khi hoạt động sâu trong lãnh thổ của mình. Điều này buộc Nga phải thay đổi cách sử dụng Tu-22M3.


Thay vì bay gần tiền tuyến, các máy bay này giờ đây chủ yếu hoạt động như "xe tải tên lửa", phóng đạn từ khoảng cách xa bên trong không phận Nga. Cách làm này giúp tăng khả năng sống sót, nhưng đồng thời làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả tác chiến, do hạn chế góc tiếp cận và thời gian phản ứng.

Vấn đề lớn nhất của Nga là không thể thay thế những tổn thất này. Động cơ Kuznetsov NK-25, trái tim của Tu-22M3, đã ngừng sản xuất từ lâu. Các nỗ lực nâng cấp và phục hồi đội bay diễn ra chậm chạp, phần lớn phải dựa vào việc "rút ruột" linh kiện từ những máy bay đã ngừng hoạt động. Điều đó đồng nghĩa mỗi chiếc bị mất đi là một phần năng lực bị xóa sổ vĩnh viễn.

Bên cạnh đó, Tu-22M3 ngày càng tỏ ra lỗi thời trong môi trường chiến sự hiện đại. Máy bay không có khả năng tàng hình, tín hiệu radar lớn và đường bay tương đối dễ đoán. Khi đậu trên mặt đất, chúng cũng dễ trở thành mục tiêu cho máy bay không người lái hoặc tên lửa tấn công. Nói cách khác, đây là một thiết kế của thời Chiến tranh Lạnh đang phải vật lộn để tồn tại trong chiến trường thế kỷ 21, nơi cảm biến và vũ khí chính xác cao hiện diện khắp nơi.

Sự suy giảm của lực lượng Tu-22M3 mang ý nghĩa chiến lược rõ rệt. Khi số lượng máy bay giảm, Nga có ít nền tảng hơn để phóng tên lửa tầm xa, dẫn đến quy mô và tần suất các đợt tấn công bị hạn chế. Quan trọng hơn, điều này cũng ảnh hưởng đến một phần năng lực trong bộ ba hạt nhân của Nga, nơi không quân đóng vai trò không thể thay thế.