Khi Mỹ “xa rời” Ukraine, châu Âu học cách ngừng mong đợi

[Romano]

Tổng thống Mỹ Donald Trump phần lớn đã chuyển sự chú ý khỏi cuộc xung đột đang diễn ra tại Ukraine, và châu Âu cũng không còn chờ đợi ông quay lại ưu tiên vấn đề này.Gần hai tháng kể từ khi chiến sự ở Iran bùng phát, các nguồn tin cho biết vấn đề Ukraine ngày càng ít được nhắc tới trong nội bộ Nhà Trắng. Một quan chức cấp cao Mỹ thừa nhận: “Iran chắc chắn đã trở thành trọng tâm chính”, đồng thời cho biết không nhớ lần gần nhất xung đột Nga - Ukraine được thảo luận sâu trong các cuộc họp.

Trong khi đó, những động thái gần đây của Tổng thống Donald Trump cho thấy cách tiếp cận cứng rắn hơn với các đồng minh châu Âu. Chỉ trong vòng 24 giờ, ông công kích Thủ tướng Đức trên mạng xã hội, đe dọa cắt giảm hiện diện quân sự của Mỹ tại một số quốc gia châu Âu và tiến hành điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, đạt được thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn mà không tham vấn Ukraine.

Trong bối cảnh trước đây, những động thái như vậy có thể đã kích hoạt các cuộc họp khẩn tại nhiều thủ đô châu Âu. Tuy nhiên, hiện nay phản ứng được đánh giá là thận trọng hơn. Một quan chức châu Âu nhận định: “Mọi thứ dường như đang bế tắc và cần một động lực mới”.Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales khẳng định chính quyền Mỹ vẫn đồng thời theo đuổi hai mục tiêu: ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và thúc đẩy chấm dứt xung đột Nga - Ukraine. “Tổng thống vẫn lạc quan rằng cuối cùng sẽ đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa Ukraine và Nga để chấm dứt tình trạng đổ máu vô nghĩa”, bà cho biết.

Dù vậy, các quan sát cho thấy mức độ ưu tiên dành cho Ukraine đã suy giảm rõ rệt. Hai đặc phái viên chủ chốt của Mỹ trong các cuộc đối thoại liên quan đến Nga và Ukraine, ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner, hiện chủ yếu tập trung vào hồ sơ Iran, dù các kênh liên lạc với Moscow và Kiev vẫn được duy trì.

Châu Âu thúc đẩy tự chủ, Ukraine gia tăng vai trò

Việc Mỹ chuyển hướng đã khiến các nước châu Âu nhìn nhận rõ hơn về nhu cầu cấp thiết phải tăng cường năng lực tự chủ chiến lược. Đồng thời, xung đột tại Iran cũng gián tiếp làm nổi bật vai trò và năng lực quân sự của Ukraine.

“Tất cả đang cộng hưởng”, một quan chức châu Âu khác nhận định. “Tác động của chiến tranh Iran và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz là rất lớn và tiêu cực đối với Ukraine và châu Âu. Nếu có gì, điều đó đã củng cố quyết tâm của châu Âu trong việc sát cánh cùng Ukraine”.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng mang lại lợi thế nhất định cho Nga, Ukraine lại tìm được nguồn thu mới thông qua các thỏa thuận cung cấp công nghệ phòng thủ máy bay không người lái cho các đối tác châu Âu và khu vực vùng Vịnh.

Liên minh châu Âu (EU) cũng đã thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ euro dành cho Ukraine, sau khi rào cản từ cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán được tháo gỡ. Song song đó, các nhà sản xuất vũ khí châu Âu đang đẩy mạnh mở rộng công suất trong bối cảnh xuất hiện nghi ngại về khả năng Mỹ tiếp tục cung cấp vũ khí như đã cam kết.

Ukraine giảm kỳ vọng vào Mỹ

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, người từng tích cực vận động sự ủng hộ từ Washington, hiện dường như cũng đang điều chỉnh cách tiếp cận. Ông được cho là chuyển dần trọng tâm sang kịch bản vận hành mà không phụ thuộc nhiều vào Mỹ.

Nhà lãnh đạo Ukraine tỏ ra thận trọng hơn về vai trò tương lai của Washington, đồng thời hướng tới Thổ Nhĩ Kỳ như một địa điểm tổ chức vòng đàm phán tiếp theo với Nga. Các khảo sát gần đây cho thấy niềm tin của người dân Ukraine vào sự hỗ trợ của Mỹ đang suy giảm đáng kể.

Trong một cuộc phỏng vấn, ông Zelensky chỉ trích Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sau khi ông Vance bày tỏ tự hào về việc cắt giảm viện trợ quốc phòng cho Ukraine.

Quan hệ xuyên Đại Tây Dương đối mặt thách thức

Trong năm đầu tiên sau khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, nhiều quốc gia châu Âu đã tìm cách duy trì quan hệ bằng các nhượng bộ, từ chấp nhận thuế quan cao hơn đến tăng chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, những khác biệt hiện nay đang trở nên sâu sắc hơn.Từ việc gây sức ép với các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) liên quan đến chiến tranh Iran cho tới các tín hiệu giảm cam kết với Ukraine, chính quyền Mỹ đã khiến nhiều nước châu Âu phải xem xét lại chiến lược an ninh dài hạn.

Một số dấu hiệu khác cũng phản ánh sự chuyển hướng này, như việc Đại sứ Mỹ tại Ukraine Julie Davis dự kiến rời nhiệm sở, hay tranh cãi tại Quốc hội Mỹ về việc chậm giải ngân gói viện trợ quân sự cho Kiev.

Hướng tới cấu trúc an ninh mới

Trong bối cảnh này, các quốc gia châu Âu đang cân nhắc những mô hình hợp tác mới. Ủy viên Quốc phòng EU Andrius Kubilius đề xuất thành lập một Liên minh Phòng thủ châu Âu với sự tham gia của cả các nước ngoài EU như Anh, Na Uy và Ukraine.

Việc mời Thủ tướng Canada Mark Carney tham gia các diễn đàn khu vực, thay vì Tổng thống Mỹ, cũng được xem là dấu hiệu cho thấy châu Âu đang điều chỉnh định hướng chiến lược.

Chuyên gia phân tích chính trị Ian Bremmer nhận định, việc Mỹ ưu tiên Iran đang “khiến châu Âu phải khẩn trương chuẩn bị cho an ninh tập thể mà không dựa vào cam kết của Mỹ”.

Cựu Tổng Thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen cũng nhấn mạnh sự cần thiết của một “trụ cột phòng thủ châu Âu mạnh mẽ”, đồng thời thừa nhận: “Thật đau đớn khi phải đi đến kết luận rằng chúng ta cần giảm phụ thuộc vào Mỹ, nhưng đó là thực tế hiện nay”.

Dù vậy, nhiều quan chức châu Âu vẫn cho rằng vai trò của Mỹ chưa thể thay thế hoàn toàn. “Sự tham gia liên tục của Mỹ là cần thiết vì họ có đòn bẩy đáng kể”, một quan chức nhận định. “Châu Âu có thể đảm nhận vai trò lớn hơn và tạo ra động lực mới cho đàm phán Nga - Ukraine, với điều kiện Mỹ tiếp tục hỗ trợ và bảo đảm cho các thỏa thuận. Sau cùng, ông Donald Trump vẫn là người mong muốn cuộc chiến này kết thúc”.