“Bà ngoại em vẫn chưa già/Chiều chiều bà cưỡi xe ga ra đường/Mắt bà vẫn rất tinh tường/Tóc nhuộm ánh tím soi gương mỗi ngày...”. Đó là những câu thơ đang gây xôn xao cộng đồng mạng những ngày gần đây khi thực tế, học sinh ngay từ bậc tiểu học đă được mặc định theo văn mẫu: đă là ông bà th́ tóc phải trắng như cước, da đồi mồi, bước đi chậm chạp, tả ḍng sông th́ phải trong lành, cánh đồng phải thẳng cánh c̣ bay...
Rập khuôn hay... giả dối?
Không ít phụ huynh tiểu học chia sẻ, sau một thời gian để con tự “đánh vật” với những bài văn ngô nghê đă bị cô giáo nhắc nhở rất thật rằng: “Các con ở lứa tuổi này chưa thể tự làm được một bài văn ngắn, mà phụ huynh phải hướng dẫn chi tiết cho các con theo đúng... chương tŕnh, gợi ư trong sách giáo khoa”. Và đương nhiên như vậy th́ không thể tránh... văn mẫu.
 |
| H́nh chỉ mang tính minh họa |
Một phụ huynh buồn rầu, cô giáo ra đề văn tả về ḍng sông quê hương. Con trai anh đă tả con sông Kim Ngưu ngay gần nhà với những câu như “Ḍng sông trong xanh, nước chảy lững lờ, rồi vắt ngang như một dải lụa…”; trong khi đó, con sông này luôn “đứng đầu” trong những ḍng sông bị ô nhiễm của Hà Nội, nước đen ng̣m, luôn bốc mùi khó chịu. Anh có góp ư th́ cậu con trai hồn nhiên: “Cô nói tả ḍng sông th́ phải như vậy mới hay!”.
Một phụ huynh có con học lớp 2 th́ bức xúc kể rằng, đề bài cô đưa ra là tả ông hoặc bà em. Con trai chị đă tả bà ngoại với những câu từ: “tóc bà bạc phơ, dáng đi chậm chạp, ánh mắt hiền từ”. Trong khi bà ngoại mới ngoài 50 tuổi, tóc c̣n đen, và bà vẫn chưa có dấu hiệu của tuổi già như lời cô nói; thậm chí bà tự lái xe “Mẹc” đi làm, đi chơi, đi shopping, đi du lịch, đi khiêu vũ…, vị phụ huynh này cho biết.
Một học sinh khác tả về ông nội rất thật như người ông béo, lùn, da ông ngăm đen, đầu ông bị hói v́ tóc đă rụng nhiều. Thế nhưng, cháu được 5 điểm với lời phê lạnh lùng của cô rằng “tả về ông ngây ngô quá”.
Một bà mẹ có con học lớp 5 cũng giật ḿnh khi đọc bài văn con tả bố hoàn toàn xa lạ với “bố thật”. Khi yêu cầu cháu viết lại một bài văn khác chân thật hơn th́ cháu nói rằng: “Cô giáo bảo tả như thế mới hay và cả lớp con tả bố như thế, tả thật cô không cho điểm cao”. Chị cho rằng với cách dạy như vậy, chính ngành Giáo dục đang dạy các cháu cách nói dối.
Nhiều phụ huynh đă rất bức xúc trước thực tế học sinh bây giờ tả văn rập theo khuôn mẫu, như kiểu tả ḍng sông th́ phải trong mát, cánh đồng th́ bát ngát, lúa trổ đ̣ng đ̣ng, ông bà th́ tóc phải bạc phơ, dáng đi chậm chạp. C̣n khuôn mẫu để tả con vật là phải so sánh đầu, tai, mũi, đuôi giống cái ǵ, to bằng ǵ. Chính v́ thế nên có chuyện một học sinh lớp 3 khi tả con lợn đă dũng cảm ví von: “Đầu con lợn to bằng đầu bố em, mũi con lợn bẹp gí như mũi bố em, tai con lợn to bằng tai bố em… Và đuôi con lợn giống em v́ bố nói em là cái đuôi của bố”.
Ngay trong chương tŕnh làm văn lớp ba học về viết thư cho bạn để làm quen, bao giờ cũng là kết thúc bằng câu: “Thôi thư ḿnh viết đă dài, ḿnh xin dừng bút ở đây” mặc dù cả thư được vài ḍng ngắn ngủn, sáo rỗng. Chưa kể, bài văn đúng chuẩn mẫu đến cuối mỗi bài phải nói lên cảm nghĩ của ḿnh: “xin hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi để vui ḷng…”. Thế nên mới có chuyện bi hài: sau khi tả xong con ḅ, một HS lớp 4 đă “hào hứng” kết luận: “Em xin hứa sẽ học tập theo... con ḅ để ngày càng học giỏi và chăm ngoan hơn”.
Hàng loạt người giỏi mà không... giỏi
Trước mỗi ḱ kiểm tra, học thuộc ḷng các bài văn mẫu để làm bài thi là t́nh trạng phổ biến ở các trường từ tiểu học đến THPT hiện nay. Mọi thứ đều có “khuôn” nên học sinh cứ thế áp vào và sẽ đạt thành tích như mong muốn của giáo viên, nhà trường. Thế nên mới có chuyện lớp nào cũng đa số là học sinh giỏi. Thế nhưng, cảm xúc thật của các em, tất cả những ǵ ngây ngô, trong trẻo nhất đă bị thui chột ngay từ những năm tháng đầu đời …
Nhóm nghiên cứu báo cáo tại hội thảo văn học quốc gia mới đây đă t́m ra câu trả lời sau khi khảo sát 3.085 bài văn của học sinh 15 trường (THCS, THPT của trường chuyên, dân lập, trên địa bàn nông thôn và thành phố) có đến 75% số bài văn ở bậc THPT, 58,1% số bài ở bậc THCS đạt điểm khá, giỏi. Như vậy, dù chối bỏ môn văn nhưng điểm thi của các em lại không bi quan chút nào chính bởi cách chấm điểm theo ư và… văn mẫu.
Nhà giáo Dương Phương Hồng (Trường THPT Lê Trực - Kiên Giang) đă chỉ ra: Trên thị trường sách có quá nhiều sách học tốt môn ngữ văn, trả lời sẵn các câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài của SGK. Khi được hỏi, các em trả lời đúng y x́ trong sách hướng dẫn. Lớp có 40 em th́ có 40 câu trả lời giống nhau.
Không chỉ ở bậc tiểu học mà tới thi đại học (ĐH) cũng thuộc ḷng văn mẫu. Năm 2006 dư luận đă bất ngờ về bài văn dự thi vào ĐH Đà Nẵng được điểm 10. Khi bài văn được đưa lên phương tiện truyền thông th́ “bí quyết” học giỏi môn văn của thí sinh này đă bị phát hiện giống hệt bài văn mẫu in trong cuốn “Kiến thức cơ bản văn học 12”. Hội đồng tuyển sinh đă bị đặt trong t́nh thế “tiến thoái lưỡng nan”, nhận định thí sinh này không có lỗi, không vi phạm quy chế tuyển sinh nên vẫn phải công nhận điểm cho thí sinh.
Ông Trần Pḥ - giáo viên văn (TP.HCM) nói rằng: “Tôi không trách học sinh làm bài giống y trong sách. Điều tôi bức xúc là cách ra đề thi và chấm thi bao năm nay vẫn như cũ. Đó là cách đánh giá đầy mâu thuẫn và nguy hiểm. Nó đẻ ra hàng loạt người “giỏi mà không giỏi” và ngược lại”.
Nhà giáo Nguyễn Hà ( Đại học Khoa học Xă hội và Nhân văn TP.HCM) th́ chỉ ra một bất cập: Với đáp án chi ly, chính xác từ 15 - 20 cột điểm, người thầy thành những “thợ chấm”, “máy chấm” vô hồn. Thầy không chỉ ngán ngẩm v́ đọc quá nhiều bài na ná nhau rút ra từ bộ đề, sách văn mẫu, mà c̣n vật vă với những phép cộng, phép chia tới hai số lẻ, th́ c̣n đâu hứng thú hay chấm với “con mắt xanh”…
Uyên Na
Dở khóc dở cười văn học sinh tiểu học
