album:
https://photos.app.goo.gl/xbfoRqhp1EjKE7vCA

videos:
https://photos.app.goo.gl/8ny42FF5YBKdQgp16

Hãng Bloomberg ngày 28-4 dẫn phân tích từ công ty dữ liệu và phân tích Kpler rằng Iran có thể hết chỗ chứa dầu thô trong vòng 12 đến 22 ngày nếu việc phong tỏa tiếp diễn.

Vậy Iran có thể hết chỗ chứa dầu nhanh đến mức nào và điều đó quan trọng ra sao?

Điều gì đang diễn ra tại eo biển Hormuz?
Eo biển Hormuz là một tuyến đường hẹp nối vùng Vịnh với đại dương. Phía bắc thuộc lãnh hải Iran, còn phía nam thuộc lãnh hải Oman. Khu vực này không nằm trong vùng biển quốc tế.

Trong thời bình, 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua tuyến này.

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel phát động các cuộc không kích đầu tiên trong cuộc chiến nhằm vào Iran ngày 28-2, ông Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố eo biển đã “bị đóng”.

Ông Jabari nói rằng nếu bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua, IRGC và hải quân sẽ “thiêu rụi những con tàu đó”.

Khi chiến sự kéo dài và các cuộc đàm phán không đạt được thỏa thuận, trong hai tháng qua, Iran đôi lúc cho phép một số tàu “thân thiện” và các tàu trả phí đi qua. Hiện tại, nước này từ chối cho mọi tàu mang cờ nước ngoài, kể cả những tàu từng được coi là thân thiện, đi qua eo biển cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong toả các cảng của Iran.

Phó Tổng thống thứ nhất Iran - ông Mohammad Reza Aref ngày 19-4 cho biết “an ninh tại eo biển Hormuz không phải là miễn phí”. “Không thể hạn chế xuất khẩu dầu của Iran mà lại kỳ vọng có an ninh tự do cho các bên khác” - ông Aref viết trên mạng xã hội X.

“Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc thị trường dầu tự do cho tất cả, hoặc mọi bên phải đối mặt nguy cơ chi phí tăng cao. Sự ổn định của giá nhiên liệu toàn cầu phụ thuộc vào việc chấm dứt một cách chắc chắn và lâu dài các áp lực kinh tế và quân sự nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này” - ông nói thêm.Kể từ khi bắt đầu phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển, Washington đã nổ súng và kiểm soát một tàu chở dầu mang cờ Iran gần eo Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu trên vùng biển quốc tế đang vận chuyển hàng hóa đến hoặc đi từ Iran.

Lực lượng vũ trang Iran đã lên án các hành động này là “phi pháp” và “tương đương hành vi cướp biển”.

Việc Mỹ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển đồng nghĩa Iran buộc phải lưu trữ lượng dầu mà họ sản xuất.

Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), sau Saudi Arabia và Iraq, và xuất khẩu 90% dầu thô qua đảo Kharg để vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Lập trường của Mỹ
Mỹ muốn kiềm chế nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, được cho đã tăng lên kể từ khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz đối với các tàu vận tải khác. Đây là động cơ chính đằng sau việc Washington phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Theo Kpler, Iran đã xuất khẩu 1,84 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng/ngày trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Phần lớn lượng dầu xuất khẩu ghi nhận trong tháng 4 đã được bốc hàng hoặc đang trên đường vận chuyển trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực.

Tuy nhiên, việc phong tỏa của Mỹ từ giữa tháng 4 khiến phần lớn lượng dầu xuất khẩu này phải được lưu trữ thay vì vận chuyển ra ngoài.

“Chỉ trong vài ngày, kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu mong manh của Iran sẽ buộc phải đóng lại. Việc hạn chế hoạt động thương mại hàng hải của Iran trực tiếp nhắm vào nguồn thu chủ yếu của chính quyền này” - Bộ trưởng Thương mại Mỹ Scott Bessent viết trên X ngày 22-4.

Khả năng lưu trữ dầu của Iran
Theo công ty tư vấn năng lượng Facts Global Energy, các nhà máy lọc dầu trong nước của Iran có công suất xử lý 2,6 triệu thùng/ngày.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy lượng dầu dự trữ của Iran đã tăng mạnh kể từ khi Mỹ áp đặt phong tỏa, và trong những ngày sau khi Washington siết chặt biện pháp này, lượng tồn kho tăng nhanh đến mức cho thấy Iran gần như không thể xuất khẩu dầu.

Từ ngày 13 đến 21-4, dữ liệu cho thấy lượng dự trữ tăng hơn 6 triệu thùng, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia (CGEP). Từ ngày 17 đến 21-4, tồn kho tăng rất nhanh, với tốc độ 1,7 triệu thùng/ngày. Tính đến ngày 20-4, các bể chứa tại đảo Kharg đã đầy khoảng 74% sau khi khu vực này tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu thùng dầu.

Thông thường, các công ty dầu khí tránh lấp đầy kho vượt quá 80% công suất để đảm bảo an toàn, kiểm soát khí thải và duy trì tính linh hoạt.

Tuy nhiên, Iran và các nước sản xuất dầu khác từng vượt ngưỡng này, chẳng hạn trong thời kỳ đại dịch COVID-19. Vào tháng 4-2020, lượng dầu dự trữ tại đảo Kharg đã ở mức gần 90% công suất, mức cao nhất từng ghi nhận.

Ngoài ra, Iran còn có khả năng lưu trữ dầu thô bằng các “bể chứa nổi”, tức là các tàu chở dầu neo đậu. Theo ông Frederic Schneider, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, Iran có thể lưu trữ khoảng 127 triệu thùng dầu theo cách này.

Iran có cần cắt giảm sản lượng dầu không?

Bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, nói với Al Jazeera rằng việc phong tỏa cuối cùng có thể buộc Iran phải giảm sản lượng.

“Tuy nhiên, do vẫn còn khả năng lưu trữ trên đất liền (ước tính đủ chứa khoảng 20 ngày sản lượng hiện tại của Iran), chúng tôi dự đoán việc cắt giảm sản lượng sẽ diễn ra dần dần trong tuần tới, với khả năng tăng tốc cao hơn vào tháng 5” - bà nói.

Ông Antoine Halff, nghiên cứu viên không thường trú tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP), cũng đưa ra nhận định tương tự. Trong một bài viết công bố hôm 28-4, ông Halff cho rằng sẽ cần thêm thời gian trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ buộc Iran phải cắt giảm sản lượng “ở quy mô lớn”.

Tuy nhiên, ông Halff cho biết Iran vẫn có thể lựa chọn ngừng sản xuất “khá mạnh tay”, nhưng điều này “mang tính chủ động nhiều hơn là do bắt buộc”.

“Làm như vậy sẽ giúp Iran có lượng dung tích lưu trữ dự phòng tương đối dồi dào sau khi dừng sản xuất, đồng thời cho phép khởi động lại hoạt động một cách suôn sẻ hơn khi điều kiện cho phép và các hạn chế được nới lỏng, từ đó giảm thiểu tác động bất lợi của lệnh phong tỏa đối với nguồn cung trong dài hạn” - chuyên gia này giải thích.

Việc ngừng sản xuất dầu có nguy cơ làm hư hại các mỏ dưới lòng đất do áp suất trong mỏ giảm, khiến nước hoặc khí xâm nhập vào các tầng đang khai thác và làm thay đổi dòng chảy của dầu.

Các chuyên gia cho biết điều này có thể khiến một phần dầu trở nên khó khai thác hơn hoặc tốn kém hơn trong tương lai. Quá trình khởi động lại hoạt động khai thác dầu cũng có thể chậm và tốn kém, đòi hỏi sửa chữa thiết bị bị ăn mòn hoặc thông tắc đường ống.

Việc dừng sản xuất cũng sẽ làm giảm doanh thu xuất khẩu của Iran. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết trong vài tháng, Iran vẫn có thể tiếp tục thu tiền từ lượng dầu đã được vận chuyển trên biển.

Ông Kenneth Katzman, cựu chuyên gia phân tích về Iran tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ ở Washington, nói rằng Iran hiện không xuất khẩu dầu mới trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, nhưng Tehran đang có khoảng 160 đến 170 triệu thùng dầu trên các tàu khắp thế giới.

Lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz từ ngày 13-4 đã khiến Iran thất thu khoảng 4,8 tỉ USD và đứng trước nguy cơ cạn kiệt khả năng lưu trữ dầu mỏ.
Theo báo cáo từ Axios công bố sáng 2-5, Bộ Quốc phòng Mỹ ước tính Iran đã tổn thất gần 5 tỉ USD doanh thu dầu mỏ kể từ khi quân đội Mỹ thiết lập lệnh phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz.

Đây là hệ quả trực tiếp từ chiến dịch kiểm soát hàng hải do Mỹ triển khai nhằm gây áp lực tối đa lên nền kinh tế của Tehran sau những căng thẳng quân sự nổ ra đầu năm 2026.Theo các quan chức Lầu Năm Góc, tính từ ngày 13-4 đến nay, quân đội Mỹ đã chặn và điều hướng hơn 40 tàu chở dầu cùng các phương tiện vận chuyển hàng của Iran.

Hiện có 2 tàu đã bị phía Mỹ thu giữ hoàn toàn. Đặc biệt, 31 tàu chở dầu khác mang theo tổng cộng 53 triệu thùng dầu thô với trị giá hơn 4,8 tỉ USD đang bị mắc kẹt tại vịnh Oman và không thể di chuyển ra thị trường quốc tế.

Một quan chức Mỹ chia sẻ với tờ The Jerusalem Post rằng "lệnh phong tỏa đang hoạt động hoàn hảo" và "không có hoạt động giao thương kinh tế nào có thể ra hoặc vào Iran".

Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở việc thất thu ngân sách, Iran còn đối mặt với cuộc khủng hoảng hậu cần nghiêm trọng - theo The Jerusalem Post. Tờ báo này ngày 30-4 đưa tin Iran đang cạn kiệt năng lực lưu trữ dầu thô sản xuất ra. Các chuyên gia dự báo nước này sẽ đạt mức giới hạn lưu trữ trong khoảng 15 đến 60 ngày tới.

Do không thể xuất khẩu, Tehran buộc phải tận dụng tối đa các kho bãi trên đất liền và sử dụng các tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) làm kho chứa nổi trên biển. Mỗi tàu VLCC có thể chứa khoảng 2 triệu thùng dầu, nhưng nguồn lực này cũng có hạn.Liên quan đến vấn đề này, phát biểu tại bang Florida - Mỹ hôm 1-5, Tổng thống Donald Trump đã mô tả việc thu giữ hàng hóa và dầu mỏ của Iran là một "công việc kinh doanh rất có lợi nhuận".

Tổng thống Mỹ lập luận Iran đã sử dụng eo biển Hormuz như một vũ khí trong nhiều năm, nên ông quyết định "đóng cửa eo biển này với họ".

Về các cuộc đàm phán hạt nhân đang diễn ra, người đứng đầu Nhà Trắng cho biết: "Thành thật mà nói, có lẽ chúng ta tốt hơn hết là không nên đưa ra bất kỳ thỏa thuận nào".

Trong khi đó, theo các báo cáo từ Anadolu, ông Donald Trump đang tìm cách thành lập một liên minh quốc tế nhằm khôi phục lưu thông hàng hải tại eo biển Hormuz.

Xung đột Nga - Ukraine bước sang ngày 1.529 với các đòn tập kích dồn dập, trong khi hệ lụy môi trường tại Biển Đen ngày càng nghiêm trọng.Theo tờ the Guardian (Anh), các máy bay không người lái của Ukraine ngày 1/5 tiếp tục tấn công cảng Tuapse bên bờ Biển Đen của Nga, đánh dấu lần thứ tư trong vòng 16 ngày khu vực này bị tập kích. Đây là một trong những đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Moskva, nơi đặt cảng biển và nhà máy lọc dầu quy mô lớn.

Cơ quan an ninh SBU của Ukraine xác nhận các đòn tấn công nhằm vào cảng và nhà máy lọc dầu, trong khi giới chức địa phương Nga cho biết, lực lượng chức năng đang triển khai chiến dịch quy mô lớn để dập lửa tại hiện trường. Không có thương vong được ghi nhận.Trước đó, nhà máy lọc dầu tại Tuapse đã ít nhất hai lần bị đánh trúng kể từ giữa tháng 4, gây hỏa hoạn và buộc phải ngừng hoạt động. Các vụ cháy tạo ra những cột khói đen dày đặc bao phủ thị trấn, đồng thời làm rò rỉ dầu ra biển, gây ô nhiễm nghiêm trọng dọc bờ biển, vốn là khu nghỉ dưỡng nổi tiếng.

Theo phía Nga, hơn 13.300 m³ dầu nhiên liệu và đất nhiễm bẩn đã được thu dọn. Hình ảnh trên truyền hình nhà nước cho thấy bãi biển bị nhuộm đen, lớp dầu thấm sâu vào cát, cho thấy mức độ ô nhiễm nặng nề.

Cùng thời điểm, Nga tiến hành một đợt tấn công quy mô lớn bằng gần 410 UAV nhằm vào Ukraine. Lực lượng phòng không Ukraine cho biết, đã bắn hạ hoặc vô hiệu hóa 388 thiết bị trên khắp các khu vực từ Bắc đến Nam, trung tâm và phía Tây.

Tại thành phố Ternopil, nằm gần biên giới Ba Lan, khoảng 10 người bị thương khi các cơ sở hạ tầng và công nghiệp bị đánh trúng. Ở miền Trung, khu vực Cherkasy ghi nhận 19 UAV bị bắn hạ, song một số mục tiêu dân sự vẫn bị thiệt hại, bao gồm trường học, nhà trẻ và nhà dân.

Tại vùng Vinnytsia, một phụ nữ bị thương và một tòa nhà bị phá hủy. Trong khi đó, khu vực gần thành phố cảng Odesa tiếp tục hứng chịu các đòn tấn công khiến trung tâm thương mại bị cháy, ít nhất 5 người bị thương, theo Tổng thống Volodymyr Zelenskyy.

Trước bối cảnh chiến sự kéo dài sang năm thứ tư, Ukraine đang chuẩn bị một kế hoạch cải tổ quân đội nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt bộ binh và áp lực luân chuyển quân.

Tổng thống Zelenskyy cho biết các chi tiết cuối cùng của kế hoạch sẽ hoàn tất trong tháng 5, trước khi triển khai từ tháng 6. Ông cam kết tăng lương cho binh sĩ tuyến đầu, nhấn mạnh rằng lực lượng bộ binh cần được ghi nhận và hỗ trợ xứng đáng.

Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov mô tả đây là một cuộc cải tổ mang tính hệ thống, trong bối cảnh tinh thần nhập ngũ suy giảm do lo ngại về điều kiện huấn luyện, hậu cần và cách thức tuyển quân.

Ở một diễn biến khác, các công tố viên Peru đang điều tra một đường dây bị cáo buộc lừa người dân sang Nga làm việc rồi ép tham chiến tại Ukraine.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, các đối tượng, bao gồm cả cựu quân nhân và cảnh sát, đã tuyển mộ người qua mạng xã hội bằng những lời mời làm việc hấp dẫn như nhân viên an ninh. Tuy nhiên, khi đến Nga, họ bị buộc phải tham gia chiến đấu.

Một luật sư đại diện gia đình các nạn nhân cho biết đã có 13 công dân Peru thiệt mạng trong cuộc chiến.

Các diễn biến mới cho thấy chiến sự không chỉ leo thang về quân sự mà còn kéo theo hệ lụy môi trường và xã hội ngày càng nghiêm trọng, trong bối cảnh triển vọng hòa đàm vẫn chưa rõ ràng.

Quốc hội Israel (Knesset) vừa thông qua một trong những dự luật gây tranh cãi nhất thời gian gần đây: áp dụng án tử hình đối với tội giết người do khủng bố. Văn bản này tập trung vào các vụ án được xét xử bởi Tòa án quân sự ở Bờ Tây sông Jordan, đồng nghĩa với việc đối tượng chịu tác động chủ yếu là người Palestine, dù văn bản luật không trực tiếp đề cập đến quốc tịch hay nguồn gốc sắc tộc của bị cáo. Bài viết phân tích những khía cạnh pháp lý và tác động an ninh xung quanh dự luật này.

Các điều khoản chính

Theo dự luật, người thực hiện hành vi giết người cố ý trong một vụ tấn công khủng bố có thể bị tuyên án tử hình bằng hình thức treo cổ.

"Quy định rằng Bộ trưởng Quốc phòng sẽ chỉ đạo Tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tại khu vực sửa đổi Sắc lệnh về các quy tắc an ninh hiện hành tại Bờ Tây. Theo đó, bất kỳ cư dân nào trong khu vực, ngoại trừ công dân Israel hoặc người cư trú tại Israel, nếu cố ý sát hại người khác thông qua hành vi khủng bố, sẽ phải chịu hình phạt duy nhất là án tử hình", văn bản nêu rõ.

Trong bản thuyết minh, các nhà lập pháp bổ sung rằng luật hiện hành từ năm 1977, quy định án chung thân đối với tội giết người, không ngăn cản được các phần tử khủng bố thực hiện các cuộc tấn công tiếp theo do các thỏa thuận thả tù nhân. Ví dụ, những thỏa thuận như vậy đã diễn ra nhiều lần từ sau sự kiện ngày 7/10/2023, khi hàng nghìn tù nhân Palestine được phóng thích để đổi lấy những người Israel bị các phần tử khủng bố Hamas bắt làm con tin.

“Nhiều kẻ khủng bố thậm chí đã trở về nhà và tiếp tục hoạt động khủng bố sau khi được trả tự do. Vì việc bỏ tù không phải là một biện pháp răn đe hiệu quả, nên dự luật đề xuất áp dụng án tử hình đối với những kẻ khủng bố phạm tội giết người. Bản án này sẽ có tác dụng như một yếu tố răn đe và qua đó ngăn chặn các hành vi khủng bố tiếp theo”, - văn bản nêu rõ.

Bản án phải được thi hành trong vòng 90 ngày kể từ khi có hiệu lực, nhưng thủ tướng có thể yêu cầu hoãn thi hành tối đa 180 ngày. Tòa án vẫn giữ quyền thay thế án tử hình bằng tù chung thân, nhưng chỉ trong “những trường hợp đặc biệt”, mà dự luật không nói rõ.

Những người bị kết án tử hình được giam giữ tách biệt với các phạm nhân khác, chỉ có luật sư, bác sĩ, giáo sĩ và một số cá nhân được ủy quyền mới được phép tiếp xúc với họ.

Dự luật sẽ có hiệu lực sau 30 ngày nếu vượt qua các thách thức pháp lý. Tuy nhiên, một số nhà báo, nghị sĩ và chuyên gia ở Israel nhận xét rằng trong phiên bản hiện tại, luật này sẽ bị Tòa án Tối cao Israel (BAGATS) bác bỏ.

Diễn biến các cuộc tranh luận

Người khởi xướng dự luật là nữ nghị sĩ Knesset Limor Son Har-Melech (đảng cánh hữu “Quyền lực Do Thái”), người có chồng bị sát hại trong một vụ tấn công khủng bố năm 2003. Việc thông qua dự luật về hình phạt tử hình đã được đưa vào các thỏa thuận liên minh giữa đảng “Likud” của Netanyahu và đảng “Quyền lực Do Thái” của Bộ trưởng Bộ An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir.

Tháng 3/2023, giữa lúc các cuộc biểu tình rầm rộ phản đối cải cách tư pháp diễn ra, Knesset đã thông qua ở lần đọc sơ bộ dự luật quy định án tử hình đối với các phần tử khủng bố. Sau đó, vào mùa thu, Hamas tấn công Israel, bắt giữ con tin, và việc xem xét dự luật nhiều lần bị trì hoãn do lo ngại về ảnh hưởng của nó đối với các công dân Israel bị giam giữ tại Dải Gaza. Trong khi đó, Itamar Ben-Gvir khẳng định rằng dự luật về án tử hình, ngược lại, sẽ khiến các phần tử khủng bố Hamas sợ hãi và giúp giải cứu con tin. Cuối cùng, việc thảo luận về dự luật bắt đầu vào tháng 9/2025.

Vào tháng Giêng năm 2018, một dự luật tương tự do các nghị sĩ của đảng “Israel là nhà của chúng ta” Robert Ilatov, Oded Forer và Yulia Malinovskaya đệ trình, cũng đã được thông qua ở lần đọc sơ bộ, nhưng không được tiếp tục xem xét.

Đối với Itamar Ben-Gvir, cuộc bỏ phiếu đêm 31/3 là một chiến thắng lớn; ông vội vã mở sâm banh ngay trong phòng họp Quốc hội, nhưng bị lực lượng an ninh ngăn lại. Tuy nhiên, sau đó ông vẫn “ăn mừng” việc thông qua dự luật cùng các thành viên trong đảng.

Dự luật này cũng được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ủng hộ. Trong tuyên bố chung vào cuối tháng 2, Thủ tướng Netanyahu và ông Ben-Gvir nói rằng phiên bản ban đầu của dự luật quy định rằng “các tòa án có thể tuyên án tử hình đối với những kẻ giết hại công dân Israel vì động cơ mang tính dân tộc chủ nghĩa”. Trong phiên bản cuối cùng, tiêu chí được sửa đổi như sau: “Mọi hành vi cố tình gây ra cái chết cho con người đều được coi là khủng bố".

Luật pháp Israel vẫn duy trì án tử hình đối với các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, nhưng trên thực tế, gần như không được áp dụng: bản án tử hình cuối cùng được tuyên cho tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã Adolf Eichmann, kẻ bị xử tử vào năm 1962. Trong toàn bộ lịch sử 78 năm của nhà nước này, chỉ có hai người bị hành quyết.

Những ý kiến trái chiều

"Dự luật do liên minh cánh hữu đề xuất, được thúc đẩy dưới áp lực mạnh mẽ từ phía cánh hữu, và ngôn từ của nó dường như cố tình bị đẩy đến mức cực đoan. Nếu được thực thi, những câu chữ quá cứng nhắc của dự luật sẽ tạo cơ sở cho việc truy tố các thẩm phán tòa án quân sự trên toàn thế giới, họ sẽ bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh. Chính vì vậy, quân đội (IDF), cơ quan an ninh (Shin Bet), Bộ Ngoại giao và Hội đồng An ninh quốc gia đã từ chối ủng hộ đạo luật này", nhà báo Israel Roman Yanushevsky viết. Ông gọi dự luật này "mang tính khiêu khích" và chỉ ra rằng việc thông qua nó có liên quan đến cuộc bầu cử sắp tới tại Israel vào tháng 11.

"Do tính chất mất cân bằng và cứng nhắc, dự luật này chắc chắn sẽ bị hủy bỏ hoặc không được thực hiện, vì nó tạo ra những rủi ro không cần thiết", nhà báo Roman Yanushevsky nhận định.

Theo ý kiến của nhà khoa học chính trị Israel Michael Pellivert, khó có khả năng luật được soạn thảo một cách cố ý để Tòa án Tối cao bác bỏ.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, văn bản này cực kỳ rời rạc, cẩu thả và hời hợt. Trong đó quy định rằng bất kỳ ai cố ý gây ra cái chết cho con người nhằm mục đích tước đi quyền tồn tại của nhà nước Israel sẽ phải chịu án tử hình. Nhưng định nghĩa này quá rộng. Thế nào là “tước đi quyền tồn tại của nhà nước Israel”? Cụ thể là Israel nào: Israel Do Thái hay Israel dân chủ? Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu cuộc tấn công do một nhóm người thực hiện? Trách nhiệm cá nhân được xác định như thế nào? Có rất nhiều câu hỏi đặt ra”, ông Michael Pellivert bình luận.

Bà Ksenia Svetlova, nhà phương Đông học, cựu nghị sĩ Knesset, cũng đồng quan điểm với ông. Theo bà, các tác giả dự luật không thể ghi trực tiếp rằng án tử hình chỉ áp dụng cho các phần tử khủng bố không phải người Do Thái, vì như vậy sẽ bị bác bỏ ngay lập tức. Do đó, văn bản được điều chỉnh khéo léo để phù hợp với hệ thống pháp luật của Israel. Dù câu chữ mang tính trung lập, thực chất nó được thiết kế để dễ dàng áp dụng đối với các phần tử khủng bố Palestine hơn là Do Thái.

Trong khi đó, chuyên gia Michael Pellivert cho rằng lý do chủ yếu của việc thông qua dự luật này mang tính chính trị. Cụ thể, Bộ trưởng An ninh quốc gia kiêm lãnh đạo đảng “Sức mạnh Do Thái” từ lâu đã hứa với cử tri sẽ thúc đẩy luật này và gây áp lực lên Thủ tướng Netanyahu để thực hiện cam kết liên minh. Việc dự luật được thông qua hiện nay cho thấy ông đã phần nào giữ lời hứa đó.

Pellivert lưu ý rằng dự luật không nêu trực tiếp “Palestine” hay “Do Thái”, mà chỉ quy định áp dụng án tử hình với những người phủ nhận quyền tồn tại của Israel. Tuy nhiên, theo ông, có thể hiểu ngầm rằng dự luật được xây dựng để dễ áp dụng hơn đối với các phần tử khủng bố người Palestine so với người Israel. Đây sẽ là vấn đề quan trọng được Tòa án Tối cao xem xét, và ông cũng nhận định dự luật hiện còn nhiều điểm chưa hoàn thiện, khó có khả năng áp dụng trong thực tế.

Không có tác dụng răn đe

Cộng đồng an ninh cho rằng dự luật này khó có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến động cơ của những kẻ có ý định thực hiện hành vi khủng bố, ông Pellivert nói, đồng thời lưu ý đến tính phức tạp của vấn đề: chưa đủ cơ sở nghiên cứu và bằng chứng thực tế để khẳng định án tử hình có tác dụng “răn đe hiệu quả” đối với những kẻ khủng bố.

Bà Svetlova nhắc lại rằng nhiều kẻ thực hiện các vụ khủng bố biết chúng sẽ thiệt mạng trong quá trình đó.

“Án tử hình không răn đe được những người này. Một số quốc gia Ả Rập vẫn duy trì án tử hình, nhưng nạn khủng bố vẫn tồn tại ở đó. Biện pháp này chưa bao giờ được coi là hiệu quả. Đây cũng là quan điểm của các chuyên gia tại Israel, những người am hiểu về các vấn đề tư tưởng và tâm lý học khủng bố”, nhà phương Đông học bình luận.

Dư luận quốc tế về dự luật

Phản ứng trước dự luật tử hình của Israel, Hoa Kỳ giữ thái độ trung lập khi tuyên bố tôn trọng quyền chủ quyền của đồng minh trong việc thiết lập luật pháp, song vẫn nhấn mạnh mọi biện pháp phải nằm trong khuôn khổ xét xử công bằng. Trái lại, Liên minh châu Âu cùng các quốc gia như Hà Lan, Pháp, Đức, Ý và Anh đã chỉ trích mạnh mẽ, coi đây là một xu hướng tiêu cực đi ngược lại các cam kết về nhân quyền.

Dưới góc nhìn chuyên môn, nhà phương Đông học Svetlova và chuyên gia Pellivert nhận định rằng dự luật này mang tính phân biệt đối xử rõ rệt vì nó hoàn toàn miễn trừ hình phạt tử hình đối với các tội phạm khủng bố là người Do Thái. Việc thông qua dự luật không chỉ làm trầm trọng thêm áp lực ngoại giao và khiến Israel đối mặt với nguy cơ bị châu Âu trừng phạt, mà còn bị coi là hành động không tương xứng với bản chất dân chủ của Israel.

Các chuyên gia cho rằng quyết định này sẽ không giúp giải quyết tận gốc vấn đề hay làm giảm động cơ của những kẻ khủng bố. Trong bối cảnh hơn 140 quốc gia trên thế giới đang tiến tới bãi bỏ án tử hình, bước đi của Israel vô tình tạo cơ hội cho các chính trị gia đối lập tấn công vị thế quốc tế của đất nước, gây ra những tác động tiêu cực đến dư luận toàn cầu mà không đạt được mục tiêu an ninh ban đầu.

Cảnh báo của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ, bổ sung thêm một lớp áp lực trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran nhằm giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz.Mỹ vừa cảnh báo các công ty vận tải biển toàn cầu có thể đối mặt với các biện pháp trừng phạt nếu thực hiện các khoản thanh toán cho Iran để đổi lấy quyền đi lại an toàn qua eo biển Hormuz.

Cảnh báo do Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) công bố ngày 2/5, bổ sung thêm một lớp áp lực trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran nhằm giành quyền kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này.

Trong điều kiện bình thường, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến vào ngày 28/2, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, ngăn chặn các hoạt động giao thông thông thường bằng cách tấn công hoặc đe dọa tấn công tàu thuyền.Sau đó, giới chức Iran bắt đầu cho phép một số tàu đi qua theo các tuyến vòng gần bờ biển nước này và đôi khi thu phí cho dịch vụ "bảo hộ vận tải". Chính hoạt động "trạm thu phí" này là đối tượng trọng tâm của cảnh báo trừng phạt từ OFAC.

OFAC nhấn mạnh nỗ lực lập "trạm thu phí" của Iran chính là mục tiêu của lệnh cảnh báo trừng phạt. Các yêu cầu thanh toán không chỉ giới hạn ở tiền mặt mà còn bao gồm "tài sản kỹ thuật số, bù trừ, hoán đổi không chính thức hoặc các khoản thanh toán bằng hiện vật khác," kể cả quyên góp từ thiện hay thanh toán tại các đại sứ quán Iran.

Trước đó, ngày 13/4, Mỹ đã đáp trả việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz bằng lệnh phong tỏa hải quân, ngăn các tàu chở dầu Iran rời cảng và cắt đứt nguồn thu dầu mỏ mà Iran cần để vực dậy nền kinh tế đang suy yếu. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tính đến nay đã có 45 tàu thương mại bị yêu cầu quay đầu kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.

Cảnh báo trừng phạt được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump vừa bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh. Ông Trump cũng cho biết các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục qua điện thoại sau khi ông hủy chuyến công du Pakistan của các đặc phái viên tuần trước, đồng thời đề xuất một phương án mới nhằm mở lại eo biển Hormuz phục vụ các đồng minh vùng Vịnh xuất khẩu dầu khí.

Theo hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran, nước này đã chuyển đề xuất cho các trung gian hòa giải tại Pakistan vào tối 30/4.

Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn kéo dài ba tuần vẫn đang được duy trì mong manh, cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran tiếp tục gây áp lực ngày càng lớn lên nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá cả leo thang và dẫn đến tình trạng khan hiếm nhiên liệu cùng các sản phẩm liên quan đến ngành dầu khí.

Trong một diễn biến liên quan, cũng ngày 1/5 tại Liên hợp quốc, Đại sứ Trung Quốc Phó Thông nhấn mạnh việc duy trì lệnh ngừng bắn là "vấn đề cấp bách nhất", đồng thời kêu gọi các bên nối lại đàm phán một cách thiện chí để tạo cơ sở cho việc mở lại eo biển Hormuz.

Ông cho biết Ngoại trưởng Vương Nghị đã "gần như liên tục" điện đàm với đại diện các bên liên quan, và Trung Quốc ủng hộ vai trò trung gian hòa giải của Pakistan./.

Ngày 2/5, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết, nước này sẽ nhập khẩu dầu thô từ Nga lần đầu tiên kể từ khi Mỹ-Israel phát động chiến dịch không kích Iran hồi tháng 2, dẫn đến việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trên thực tế.Một tàu chở dầu từ dự án Sakhalin-2 ở vùng Viễn Đông Nga đang hướng về phía Nhật Bản. Lô hàng này do công ty bán buôn Taiyo Oil Co. mua trong bối cảnh Nhật Bản - quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông - đang đẩy mạnh nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung.

Dầu của Nga sẽ không chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu được áp đặt sau khi Moscow bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022.

Dự án khai thác dầu mỏ và khí đốt tự nhiên Sakhalin-2 do gã năng lượng khổng lồ Gazprom của Nga đứng đầu, còn các tập đoàn Mitsubishi và Mitsui & Co. của Nhật Bản là những cổ đông lớn. Việc sản xuất dầu thô quanh năm tại đây bắt đầu từ năm 2008 và hoạt động xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng được triển khai vào năm sau đó.

Dữ liệu từ trang web theo dõi tàu biển toàn cầu Marine Traffic cho thấy, tàu chở dầu nêu trên đã rời Sakhalin vào cuối tháng 4. Đại diện Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết, con tàu dự kiến sẽ cập cảng tại tỉnh Ehime, miền Tây của Nhật Bản.

Trang theo dõi tàu thuyền toàn cầu Marine Traffic cho thấy, tàu chở dầu đã rời Sakhalin vào cuối tháng 4. Quan chức Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho hay, tàu này dự kiến cập cảng tại tỉnh Ehime, miền Tây Nhật Bản.

Hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ buộc phải chấm dứt hoạt động vào ngày 2-5 sau khi không đạt được thỏa thuận cứu trợ tài chính với chính phủ.Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, chính quyền đã đưa ra “đề xuất cuối cùng” vào ngày 1-5 về một gói tiếp quản bằng nguồn tiền ngân sách nhằm cứu hãng hàng không này khỏi nguy cơ phá sản hoàn toàn. Tuy nhiên, do không đạt được thỏa thuận vào thời hạn chót, các bước chuẩn bị cho việc chấm dứt hoạt động của Spirit Airlines từ ngày 2-5 đã được xúc tiến.

Ý tưởng cứu trợ được Tổng thống Mỹ đề cập từ tuần trước, trong bối cảnh hãng hàng không tiếp tục lâm vào thủ tục phá sản lần thứ hai chỉ trong chưa đầy 2 năm. Giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh do tác động từ xung đột tại Trung Đông được cho là đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng tài chính của hãng.

Spirit Airlines gặp khó khăn tài chính kéo dài kể từ sau đại dịch Covid-19, khi chi phí vận hành tăng cao trong lúc gánh nặng nợ ngày càng lớn. Tính từ đầu năm 2020 đến trước thời điểm nộp đơn xin bảo hộ phá sản vào tháng 11-2024, hãng đã thua lỗ hơn 2,5 tỷ USD. Đến tháng 8-2025, Spirit Airlines tiếp tục xin bảo hộ phá sản lần thứ hai, với tổng số nợ lên tới 8,1 tỷ USD, trong khi tổng tài sản đạt khoảng 8,6 tỷ USD.

Theo Wall Street Journal (WSJ) ngày 1/5, Iran đang cân nhắc sử dụng cá heo mang mìn để phá vỡ thế bế tắc tại eo biển Hormuz, khu vực đang bị Mỹ phong tỏa quân sự trong nhiều tuần qua.Trong khi lệnh ngừng bắn kéo dài giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì, ngày càng có nhiều thành phần cứng rắn tại Tehran cho rằng, khủng hoảng tài chính do Mỹ ngăn chặn xuất khẩu dầu của Iran tương đương một hành động chiến tranh và kêu gọi tái khởi động hoạt động quân sự.

WSJ dẫn lời giới chức Iran cho biết, các phương án quân sự có thể bao gồm việc sử dụng những loại vũ khí chưa từng triển khai trước đây để tấn công các chiến hạm Mỹ trong khu vực, trong đó có cá heo mang mìn.

Ngoài ra, Tehran cũng có thể điều động tàu ngầm vào khu vực eo biển. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đe dọa cắt các tuyến cáp viễn thông quan trọng chạy qua eo biển Hormuz, điều có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với hệ thống truyền thông toàn cầu.

Eo biển Hormuz hiện đang chịu sự phong tỏa quân sự của Mỹ, gây tác động nghiêm trọng đến kinh tế Iran.

Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về Trung Đông tại một viện nghiên cứu ở Berlin, nói rằng tại Tehran, phong tỏa này ngày càng được xem không phải là thay thế chiến tranh, mà là một hình thức khác của chiến tranh.

Ông cho biết, giới chức Iran có thể sớm nhận định rằng, việc tái diễn xung đột có chi phí thấp hơn so với việc tiếp tục chịu đựng phong tỏa kéo dài.

Các tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới đang bị kéo vào vòng xoáy đối đầu, biến vận tải biển từ trụ cột thương mại thành “chiến trường” mới của địa chính trị toàn cầu.Từ eo biển Hormuz, kênh đào Panama đến Biển Đông và Biển Đen, những căng thẳng địa chính trị đang từng bước làm thay đổi luật chơi của ngành vận tải biển toàn cầu, đẩy chi phí tăng cao và khiến các tuyến hàng hải trở nên khó lường hơn bao giờ hết.

Tín hiệu cảnh báo

Theo kênh Al Jazeera, đề xuất gần đây của Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa về việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Malacca, dù nhanh chóng bị rút lại, đã làm dấy lên lo ngại trong giới bảo hiểm và các nhà nhập khẩu châu Á. Ý tưởng này được cho là lấy cảm hứng từ cách Iran kiểm soát eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Diễn biến này, theo các chuyên gia, phản ánh một thực tế đang hình thành: trật tự hàng hải dựa trên luật lệ quốc tế, vốn được thiết lập từ sau Thế chiến II, đang bị xói mòn. Những đại dương từng được xem là không gian chung cho thương mại toàn cầu nay trở thành nơi cạnh tranh quyền lực và lợi ích.

Elisabeth Braw, chuyên gia tại Atlantic Council, nhận định đây là giai đoạn “biển cả trở nên hỗn loạn và nguy hiểm nhất” kể từ khi các quốc gia ngồi lại thiết lập luật chơi hàng hải nhiều thập kỷ trước.

Trước đây, dù luôn tồn tại rủi ro như cướp biển, hệ thống hiệp ước và quy định quốc tế được xây dựng từ cuối những năm 1950 đã giúp đảm bảo tự do hàng hải. Nhờ đó, thương mại toàn cầu, phần lớn vận chuyển bằng đường biển, tăng vọt, từ khoảng 60 tỷ USD lên hơn 25.000 tỷ USD hiện nay.

Hormuz: Điểm nóng năng lượng

Eo biển Hormuz hiện là tâm điểm căng thẳng. Từ đầu tháng 3, Iran hạn chế hoạt động qua lại của nhiều tàu thuyền sau khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào nước này. Đến giữa tháng 4, Mỹ đáp trả bằng cách áp đặt phong tỏa hải quân đối với tàu và cảng Iran.

Kể từ đó, hai bên liên tục có các động thái “ăn miếng trả miếng”: Mỹ bắt giữ tàu Iran, kiểm tra tàu nghi chở dầu bị trừng phạt; trong khi Iran cũng bắt giữ và thậm chí nổ súng vào các tàu mà họ cho là vi phạm quy định.

Những căng thẳng này đã góp phần đẩy giá dầu và khí đốt lên mức cao trong nhiều năm, làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Theo Jack Kennedy từ Thông tin Thị trường Toàn cầu của S&P Global, ngay cả khi không phong tỏa hoàn toàn, việc kiểm soát theo kiểu “cấp phép” cũng đủ gây ra chi phí lớn và sự bất định cho thị trường.

Ông dẫn lại một sự cố gần Oman, nơi một tàu container bị tấn công bằng hỏa lực từ lực lượng liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran IRGC, gây hư hại nghiêm trọng buồng lái, như một động thái mang tính răn đe hơn là chặn đứng giao thương.

Quy mô thay đổi cuộc chơi

Không chỉ Trung Đông, căng thẳng còn lan sang khu vực Mỹ Latinh. Mỹ cùng một số quốc gia Nam Mỹ và Caribe mới đây cáo buộc Trung Quốc gây áp lực kinh tế có chủ đích, ảnh hưởng đến các tàu mang cờ Panama.

Theo tuyên bố chung, Trung Quốc đã giữ tàu Panama tại các cảng của mình, bị cho là hành động chính trị hóa thương mại hàng hải. Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc, đồng thời phản công rằng chính Washington mới có lịch sử can thiệp vào kênh đào Panama.

Diễn biến này xảy ra sau khi Tòa án Tối cao Panama hủy bỏ quyền vận hành hai cảng lớn từng thuộc một công ty liên kết Hong Kong, trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực.

Theo giới chuyên gia, khung pháp lý quốc tế vẫn đang duy trì phần lớn hoạt động thương mại bình thường. Tuy nhiên, số lượng các trường hợp ngoại lệ ngày càng tăng.

Tại Biển Đen, việc Nga hạn chế xuất khẩu của Ukraine đã gây ra cú sốc nguồn cung lương thực toàn cầu, cho thấy kiểm soát hải quân có thể tạo sức ép kinh tế vượt xa khu vực xung đột.

Jean-Paul Rodrigue, giáo sư tại Đại học Texas A&M, cho rằng việc sử dụng sức mạnh hàng hải để gây áp lực không phải điều mới, nhưng điều thay đổi là quy mô từ lượng hàng hóa, số container đến kích thước đội tàu toàn cầu.

Trong khi đó, các tác nhân phi nhà nước cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ buộc nhiều hãng tàu phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình và đội chi phí.

Nguy cơ lớn nhất: Tiền lệ bị phá vỡ

Những biến động này đang đẩy ngành vận tải biển rời xa một hệ thống dựa trên luật lệ chung sang mô hình phụ thuộc nhiều hơn vào quyền lực và toan tính chính trị.

Theo báo cáo mới nhất của Cục Hàng hải Quốc tế, năm 2025 ghi nhận số vụ cướp biển cao nhất trong 5 năm, cho thấy khoảng trống trong thực thi pháp luật đang bị khai thác.

Về mặt vận hành, các hãng tàu buộc phải thay đổi chiến lược: đi đường vòng tốn nhiên liệu hơn, chịu phí bảo hiểm và rủi ro chiến tranh cao hơn, đồng thời đối mặt với nguy cơ bị trì hoãn hoặc kiểm tra bất ngờ. Những yếu tố này tạo ra hiệu ứng dây chuyền, làm gián đoạn lịch trình và hợp đồng vận chuyển.

Xu hướng đáng lo ngại nhất không chỉ nằm ở các sự cố riêng lẻ, mà ở việc ngày càng nhiều quốc gia thử nghiệm các “lằn ranh đỏ” mới từ kiểm soát tàu thuyền, áp phí đến hạn chế lưu thông tại các eo biển quốc tế.

Một khi những tiền lệ này được chấp nhận, kết quả sẽ không còn phụ thuộc vào luật lệ chung mà dựa vào khả năng mặc cả và sức mạnh của từng quốc gia.

Trong bối cảnh đó, vận tải biển, xương sống của thương mại toàn cầu, đang bước vào một kỷ nguyên mới: đắt đỏ hơn, rủi ro hơn và ngày càng mang màu sắc chính trị.