Israel thông qua dự luật tử hình đối với tội danh khủng bố

[Romano]

Quốc hội Israel (Knesset) vừa thông qua một trong những dự luật gây tranh cãi nhất thời gian gần đây: áp dụng án tử hình đối với tội giết người do khủng bố. Văn bản này tập trung vào các vụ án được xét xử bởi Tòa án quân sự ở Bờ Tây sông Jordan, đồng nghĩa với việc đối tượng chịu tác động chủ yếu là người Palestine, dù văn bản luật không trực tiếp đề cập đến quốc tịch hay nguồn gốc sắc tộc của bị cáo. Bài viết phân tích những khía cạnh pháp lý và tác động an ninh xung quanh dự luật này.

Các điều khoản chính

Theo dự luật, người thực hiện hành vi giết người cố ý trong một vụ tấn công khủng bố có thể bị tuyên án tử hình bằng hình thức treo cổ.

"Quy định rằng Bộ trưởng Quốc phòng sẽ chỉ đạo Tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tại khu vực sửa đổi Sắc lệnh về các quy tắc an ninh hiện hành tại Bờ Tây. Theo đó, bất kỳ cư dân nào trong khu vực, ngoại trừ công dân Israel hoặc người cư trú tại Israel, nếu cố ý sát hại người khác thông qua hành vi khủng bố, sẽ phải chịu hình phạt duy nhất là án tử hình", văn bản nêu rõ.

Trong bản thuyết minh, các nhà lập pháp bổ sung rằng luật hiện hành từ năm 1977, quy định án chung thân đối với tội giết người, không ngăn cản được các phần tử khủng bố thực hiện các cuộc tấn công tiếp theo do các thỏa thuận thả tù nhân. Ví dụ, những thỏa thuận như vậy đã diễn ra nhiều lần từ sau sự kiện ngày 7/10/2023, khi hàng nghìn tù nhân Palestine được phóng thích để đổi lấy những người Israel bị các phần tử khủng bố Hamas bắt làm con tin.

“Nhiều kẻ khủng bố thậm chí đã trở về nhà và tiếp tục hoạt động khủng bố sau khi được trả tự do. Vì việc bỏ tù không phải là một biện pháp răn đe hiệu quả, nên dự luật đề xuất áp dụng án tử hình đối với những kẻ khủng bố phạm tội giết người. Bản án này sẽ có tác dụng như một yếu tố răn đe và qua đó ngăn chặn các hành vi khủng bố tiếp theo”, - văn bản nêu rõ.

Bản án phải được thi hành trong vòng 90 ngày kể từ khi có hiệu lực, nhưng thủ tướng có thể yêu cầu hoãn thi hành tối đa 180 ngày. Tòa án vẫn giữ quyền thay thế án tử hình bằng tù chung thân, nhưng chỉ trong “những trường hợp đặc biệt”, mà dự luật không nói rõ.

Những người bị kết án tử hình được giam giữ tách biệt với các phạm nhân khác, chỉ có luật sư, bác sĩ, giáo sĩ và một số cá nhân được ủy quyền mới được phép tiếp xúc với họ.

Dự luật sẽ có hiệu lực sau 30 ngày nếu vượt qua các thách thức pháp lý. Tuy nhiên, một số nhà báo, nghị sĩ và chuyên gia ở Israel nhận xét rằng trong phiên bản hiện tại, luật này sẽ bị Tòa án Tối cao Israel (BAGATS) bác bỏ.

Diễn biến các cuộc tranh luận

Người khởi xướng dự luật là nữ nghị sĩ Knesset Limor Son Har-Melech (đảng cánh hữu “Quyền lực Do Thái”), người có chồng bị sát hại trong một vụ tấn công khủng bố năm 2003. Việc thông qua dự luật về hình phạt tử hình đã được đưa vào các thỏa thuận liên minh giữa đảng “Likud” của Netanyahu và đảng “Quyền lực Do Thái” của Bộ trưởng Bộ An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir.

Tháng 3/2023, giữa lúc các cuộc biểu tình rầm rộ phản đối cải cách tư pháp diễn ra, Knesset đã thông qua ở lần đọc sơ bộ dự luật quy định án tử hình đối với các phần tử khủng bố. Sau đó, vào mùa thu, Hamas tấn công Israel, bắt giữ con tin, và việc xem xét dự luật nhiều lần bị trì hoãn do lo ngại về ảnh hưởng của nó đối với các công dân Israel bị giam giữ tại Dải Gaza. Trong khi đó, Itamar Ben-Gvir khẳng định rằng dự luật về án tử hình, ngược lại, sẽ khiến các phần tử khủng bố Hamas sợ hãi và giúp giải cứu con tin. Cuối cùng, việc thảo luận về dự luật bắt đầu vào tháng 9/2025.

Vào tháng Giêng năm 2018, một dự luật tương tự do các nghị sĩ của đảng “Israel là nhà của chúng ta” Robert Ilatov, Oded Forer và Yulia Malinovskaya đệ trình, cũng đã được thông qua ở lần đọc sơ bộ, nhưng không được tiếp tục xem xét.

Đối với Itamar Ben-Gvir, cuộc bỏ phiếu đêm 31/3 là một chiến thắng lớn; ông vội vã mở sâm banh ngay trong phòng họp Quốc hội, nhưng bị lực lượng an ninh ngăn lại. Tuy nhiên, sau đó ông vẫn “ăn mừng” việc thông qua dự luật cùng các thành viên trong đảng.

Dự luật này cũng được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ủng hộ. Trong tuyên bố chung vào cuối tháng 2, Thủ tướng Netanyahu và ông Ben-Gvir nói rằng phiên bản ban đầu của dự luật quy định rằng “các tòa án có thể tuyên án tử hình đối với những kẻ giết hại công dân Israel vì động cơ mang tính dân tộc chủ nghĩa”. Trong phiên bản cuối cùng, tiêu chí được sửa đổi như sau: “Mọi hành vi cố tình gây ra cái chết cho con người đều được coi là khủng bố".

Luật pháp Israel vẫn duy trì án tử hình đối với các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, nhưng trên thực tế, gần như không được áp dụng: bản án tử hình cuối cùng được tuyên cho tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã Adolf Eichmann, kẻ bị xử tử vào năm 1962. Trong toàn bộ lịch sử 78 năm của nhà nước này, chỉ có hai người bị hành quyết.

Những ý kiến trái chiều

"Dự luật do liên minh cánh hữu đề xuất, được thúc đẩy dưới áp lực mạnh mẽ từ phía cánh hữu, và ngôn từ của nó dường như cố tình bị đẩy đến mức cực đoan. Nếu được thực thi, những câu chữ quá cứng nhắc của dự luật sẽ tạo cơ sở cho việc truy tố các thẩm phán tòa án quân sự trên toàn thế giới, họ sẽ bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh. Chính vì vậy, quân đội (IDF), cơ quan an ninh (Shin Bet), Bộ Ngoại giao và Hội đồng An ninh quốc gia đã từ chối ủng hộ đạo luật này", nhà báo Israel Roman Yanushevsky viết. Ông gọi dự luật này "mang tính khiêu khích" và chỉ ra rằng việc thông qua nó có liên quan đến cuộc bầu cử sắp tới tại Israel vào tháng 11.

"Do tính chất mất cân bằng và cứng nhắc, dự luật này chắc chắn sẽ bị hủy bỏ hoặc không được thực hiện, vì nó tạo ra những rủi ro không cần thiết", nhà báo Roman Yanushevsky nhận định.

Theo ý kiến của nhà khoa học chính trị Israel Michael Pellivert, khó có khả năng luật được soạn thảo một cách cố ý để Tòa án Tối cao bác bỏ.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, văn bản này cực kỳ rời rạc, cẩu thả và hời hợt. Trong đó quy định rằng bất kỳ ai cố ý gây ra cái chết cho con người nhằm mục đích tước đi quyền tồn tại của nhà nước Israel sẽ phải chịu án tử hình. Nhưng định nghĩa này quá rộng. Thế nào là “tước đi quyền tồn tại của nhà nước Israel”? Cụ thể là Israel nào: Israel Do Thái hay Israel dân chủ? Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu cuộc tấn công do một nhóm người thực hiện? Trách nhiệm cá nhân được xác định như thế nào? Có rất nhiều câu hỏi đặt ra”, ông Michael Pellivert bình luận.

Bà Ksenia Svetlova, nhà phương Đông học, cựu nghị sĩ Knesset, cũng đồng quan điểm với ông. Theo bà, các tác giả dự luật không thể ghi trực tiếp rằng án tử hình chỉ áp dụng cho các phần tử khủng bố không phải người Do Thái, vì như vậy sẽ bị bác bỏ ngay lập tức. Do đó, văn bản được điều chỉnh khéo léo để phù hợp với hệ thống pháp luật của Israel. Dù câu chữ mang tính trung lập, thực chất nó được thiết kế để dễ dàng áp dụng đối với các phần tử khủng bố Palestine hơn là Do Thái.

Trong khi đó, chuyên gia Michael Pellivert cho rằng lý do chủ yếu của việc thông qua dự luật này mang tính chính trị. Cụ thể, Bộ trưởng An ninh quốc gia kiêm lãnh đạo đảng “Sức mạnh Do Thái” từ lâu đã hứa với cử tri sẽ thúc đẩy luật này và gây áp lực lên Thủ tướng Netanyahu để thực hiện cam kết liên minh. Việc dự luật được thông qua hiện nay cho thấy ông đã phần nào giữ lời hứa đó.

Pellivert lưu ý rằng dự luật không nêu trực tiếp “Palestine” hay “Do Thái”, mà chỉ quy định áp dụng án tử hình với những người phủ nhận quyền tồn tại của Israel. Tuy nhiên, theo ông, có thể hiểu ngầm rằng dự luật được xây dựng để dễ áp dụng hơn đối với các phần tử khủng bố người Palestine so với người Israel. Đây sẽ là vấn đề quan trọng được Tòa án Tối cao xem xét, và ông cũng nhận định dự luật hiện còn nhiều điểm chưa hoàn thiện, khó có khả năng áp dụng trong thực tế.

Không có tác dụng răn đe

Cộng đồng an ninh cho rằng dự luật này khó có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến động cơ của những kẻ có ý định thực hiện hành vi khủng bố, ông Pellivert nói, đồng thời lưu ý đến tính phức tạp của vấn đề: chưa đủ cơ sở nghiên cứu và bằng chứng thực tế để khẳng định án tử hình có tác dụng “răn đe hiệu quả” đối với những kẻ khủng bố.

Bà Svetlova nhắc lại rằng nhiều kẻ thực hiện các vụ khủng bố biết chúng sẽ thiệt mạng trong quá trình đó.

“Án tử hình không răn đe được những người này. Một số quốc gia Ả Rập vẫn duy trì án tử hình, nhưng nạn khủng bố vẫn tồn tại ở đó. Biện pháp này chưa bao giờ được coi là hiệu quả. Đây cũng là quan điểm của các chuyên gia tại Israel, những người am hiểu về các vấn đề tư tưởng và tâm lý học khủng bố”, nhà phương Đông học bình luận.

Dư luận quốc tế về dự luật

Phản ứng trước dự luật tử hình của Israel, Hoa Kỳ giữ thái độ trung lập khi tuyên bố tôn trọng quyền chủ quyền của đồng minh trong việc thiết lập luật pháp, song vẫn nhấn mạnh mọi biện pháp phải nằm trong khuôn khổ xét xử công bằng. Trái lại, Liên minh châu Âu cùng các quốc gia như Hà Lan, Pháp, Đức, Ý và Anh đã chỉ trích mạnh mẽ, coi đây là một xu hướng tiêu cực đi ngược lại các cam kết về nhân quyền.

Dưới góc nhìn chuyên môn, nhà phương Đông học Svetlova và chuyên gia Pellivert nhận định rằng dự luật này mang tính phân biệt đối xử rõ rệt vì nó hoàn toàn miễn trừ hình phạt tử hình đối với các tội phạm khủng bố là người Do Thái. Việc thông qua dự luật không chỉ làm trầm trọng thêm áp lực ngoại giao và khiến Israel đối mặt với nguy cơ bị châu Âu trừng phạt, mà còn bị coi là hành động không tương xứng với bản chất dân chủ của Israel.

Các chuyên gia cho rằng quyết định này sẽ không giúp giải quyết tận gốc vấn đề hay làm giảm động cơ của những kẻ khủng bố. Trong bối cảnh hơn 140 quốc gia trên thế giới đang tiến tới bãi bỏ án tử hình, bước đi của Israel vô tình tạo cơ hội cho các chính trị gia đối lập tấn công vị thế quốc tế của đất nước, gây ra những tác động tiêu cực đến dư luận toàn cầu mà không đạt được mục tiêu an ninh ban đầu.