Kho dầu sắp đầy, liệu Iran sẽ phải cắt giảm sản lượng?

[Romano]

Hãng Bloomberg ngày 28-4 dẫn phân tích từ công ty dữ liệu và phân tích Kpler rằng Iran có thể hết chỗ chứa dầu thô trong vòng 12 đến 22 ngày nếu việc phong tỏa tiếp diễn.

Vậy Iran có thể hết chỗ chứa dầu nhanh đến mức nào và điều đó quan trọng ra sao?

Điều gì đang diễn ra tại eo biển Hormuz?
Eo biển Hormuz là một tuyến đường hẹp nối vùng Vịnh với đại dương. Phía bắc thuộc lãnh hải Iran, còn phía nam thuộc lãnh hải Oman. Khu vực này không nằm trong vùng biển quốc tế.

Trong thời bình, 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua tuyến này.

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel phát động các cuộc không kích đầu tiên trong cuộc chiến nhằm vào Iran ngày 28-2, ông Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố eo biển đã “bị đóng”.

Ông Jabari nói rằng nếu bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua, IRGC và hải quân sẽ “thiêu rụi những con tàu đó”.

Khi chiến sự kéo dài và các cuộc đàm phán không đạt được thỏa thuận, trong hai tháng qua, Iran đôi lúc cho phép một số tàu “thân thiện” và các tàu trả phí đi qua. Hiện tại, nước này từ chối cho mọi tàu mang cờ nước ngoài, kể cả những tàu từng được coi là thân thiện, đi qua eo biển cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong toả các cảng của Iran.

Phó Tổng thống thứ nhất Iran - ông Mohammad Reza Aref ngày 19-4 cho biết “an ninh tại eo biển Hormuz không phải là miễn phí”. “Không thể hạn chế xuất khẩu dầu của Iran mà lại kỳ vọng có an ninh tự do cho các bên khác” - ông Aref viết trên mạng xã hội X.

“Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc thị trường dầu tự do cho tất cả, hoặc mọi bên phải đối mặt nguy cơ chi phí tăng cao. Sự ổn định của giá nhiên liệu toàn cầu phụ thuộc vào việc chấm dứt một cách chắc chắn và lâu dài các áp lực kinh tế và quân sự nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này” - ông nói thêm.Kể từ khi bắt đầu phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển, Washington đã nổ súng và kiểm soát một tàu chở dầu mang cờ Iran gần eo Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu trên vùng biển quốc tế đang vận chuyển hàng hóa đến hoặc đi từ Iran.

Lực lượng vũ trang Iran đã lên án các hành động này là “phi pháp” và “tương đương hành vi cướp biển”.

Việc Mỹ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran tại eo biển đồng nghĩa Iran buộc phải lưu trữ lượng dầu mà họ sản xuất.

Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), sau Saudi Arabia và Iraq, và xuất khẩu 90% dầu thô qua đảo Kharg để vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Lập trường của Mỹ
Mỹ muốn kiềm chế nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, được cho đã tăng lên kể từ khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz đối với các tàu vận tải khác. Đây là động cơ chính đằng sau việc Washington phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Theo Kpler, Iran đã xuất khẩu 1,84 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng/ngày trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Phần lớn lượng dầu xuất khẩu ghi nhận trong tháng 4 đã được bốc hàng hoặc đang trên đường vận chuyển trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực.

Tuy nhiên, việc phong tỏa của Mỹ từ giữa tháng 4 khiến phần lớn lượng dầu xuất khẩu này phải được lưu trữ thay vì vận chuyển ra ngoài.

“Chỉ trong vài ngày, kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu mong manh của Iran sẽ buộc phải đóng lại. Việc hạn chế hoạt động thương mại hàng hải của Iran trực tiếp nhắm vào nguồn thu chủ yếu của chính quyền này” - Bộ trưởng Thương mại Mỹ Scott Bessent viết trên X ngày 22-4.

Khả năng lưu trữ dầu của Iran
Theo công ty tư vấn năng lượng Facts Global Energy, các nhà máy lọc dầu trong nước của Iran có công suất xử lý 2,6 triệu thùng/ngày.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy lượng dầu dự trữ của Iran đã tăng mạnh kể từ khi Mỹ áp đặt phong tỏa, và trong những ngày sau khi Washington siết chặt biện pháp này, lượng tồn kho tăng nhanh đến mức cho thấy Iran gần như không thể xuất khẩu dầu.

Từ ngày 13 đến 21-4, dữ liệu cho thấy lượng dự trữ tăng hơn 6 triệu thùng, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia (CGEP). Từ ngày 17 đến 21-4, tồn kho tăng rất nhanh, với tốc độ 1,7 triệu thùng/ngày. Tính đến ngày 20-4, các bể chứa tại đảo Kharg đã đầy khoảng 74% sau khi khu vực này tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu thùng dầu.

Thông thường, các công ty dầu khí tránh lấp đầy kho vượt quá 80% công suất để đảm bảo an toàn, kiểm soát khí thải và duy trì tính linh hoạt.

Tuy nhiên, Iran và các nước sản xuất dầu khác từng vượt ngưỡng này, chẳng hạn trong thời kỳ đại dịch COVID-19. Vào tháng 4-2020, lượng dầu dự trữ tại đảo Kharg đã ở mức gần 90% công suất, mức cao nhất từng ghi nhận.

Ngoài ra, Iran còn có khả năng lưu trữ dầu thô bằng các “bể chứa nổi”, tức là các tàu chở dầu neo đậu. Theo ông Frederic Schneider, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, Iran có thể lưu trữ khoảng 127 triệu thùng dầu theo cách này.

Iran có cần cắt giảm sản lượng dầu không?

Bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, nói với Al Jazeera rằng việc phong tỏa cuối cùng có thể buộc Iran phải giảm sản lượng.

“Tuy nhiên, do vẫn còn khả năng lưu trữ trên đất liền (ước tính đủ chứa khoảng 20 ngày sản lượng hiện tại của Iran), chúng tôi dự đoán việc cắt giảm sản lượng sẽ diễn ra dần dần trong tuần tới, với khả năng tăng tốc cao hơn vào tháng 5” - bà nói.

Ông Antoine Halff, nghiên cứu viên không thường trú tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP), cũng đưa ra nhận định tương tự. Trong một bài viết công bố hôm 28-4, ông Halff cho rằng sẽ cần thêm thời gian trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ buộc Iran phải cắt giảm sản lượng “ở quy mô lớn”.

Tuy nhiên, ông Halff cho biết Iran vẫn có thể lựa chọn ngừng sản xuất “khá mạnh tay”, nhưng điều này “mang tính chủ động nhiều hơn là do bắt buộc”.

“Làm như vậy sẽ giúp Iran có lượng dung tích lưu trữ dự phòng tương đối dồi dào sau khi dừng sản xuất, đồng thời cho phép khởi động lại hoạt động một cách suôn sẻ hơn khi điều kiện cho phép và các hạn chế được nới lỏng, từ đó giảm thiểu tác động bất lợi của lệnh phong tỏa đối với nguồn cung trong dài hạn” - chuyên gia này giải thích.

Việc ngừng sản xuất dầu có nguy cơ làm hư hại các mỏ dưới lòng đất do áp suất trong mỏ giảm, khiến nước hoặc khí xâm nhập vào các tầng đang khai thác và làm thay đổi dòng chảy của dầu.

Các chuyên gia cho biết điều này có thể khiến một phần dầu trở nên khó khai thác hơn hoặc tốn kém hơn trong tương lai. Quá trình khởi động lại hoạt động khai thác dầu cũng có thể chậm và tốn kém, đòi hỏi sửa chữa thiết bị bị ăn mòn hoặc thông tắc đường ống.

Việc dừng sản xuất cũng sẽ làm giảm doanh thu xuất khẩu của Iran. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết trong vài tháng, Iran vẫn có thể tiếp tục thu tiền từ lượng dầu đã được vận chuyển trên biển.

Ông Kenneth Katzman, cựu chuyên gia phân tích về Iran tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ ở Washington, nói rằng Iran hiện không xuất khẩu dầu mới trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, nhưng Tehran đang có khoảng 160 đến 170 triệu thùng dầu trên các tàu khắp thế giới.