Quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ đang gia tăng căng thẳng, thể hiện trên cả lĩnh vực thương mại và an ninh, trong bối cảnh xuất hiện các động thái cứng rắn từ phía Washington.Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Anitta Hipper ngày 2/5 cho biết EU sẽ “để ngỏ các lựa chọn” nhằm bảo vệ lợi ích nếu Mỹ áp dụng các biện pháp không phù hợp với Tuyên bố chung về thương mại công bằng, cân bằng và có đi có lại giữa hai bên ký năm ngoái. EU khẳng định vẫn cam kết duy trì quan hệ xuyên Đại Tây Dương ổn định, có thể dự đoán và cùng có lợi, song nhấn mạnh sẽ có phản ứng thích hợp trong trường hợp Mỹ không tuân thủ các cam kết.

Tuyên bố trên được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa nâng thuế lên 25% đối với ô tô và xe tải nhập khẩu từ EU kể từ tuần tới, đồng thời cáo buộc khối này không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Theo Ủy ban châu Âu, EU đang triển khai các cam kết theo đúng quy trình lập pháp, duy trì trao đổi thường xuyên với phía Mỹ và yêu cầu Washington làm rõ việc thực hiện các nghĩa vụ trong khuôn khổ thỏa thuận. Theo thỏa thuận đạt được năm ngoái, EU sẽ dỡ bỏ thuế quan đối với hàng công nghiệp của Mỹ và áp dụng hạn ngạch thuế quan đối với nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm; đổi lại, Mỹ áp thuế nhập khẩu 15% đối với phần lớn hàng hóa từ EU.Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic nhận định quan hệ giữa EU và Mỹ đã vượt “điểm không thể quay lại”, đặc biệt sau quyết định của Washington rút một phần lực lượng quân sự khỏi Đức. Theo ông Vucic, động thái này là một “tuyên bố chính trị quan trọng”, cho thấy lợi ích giữa hai bên không còn trùng khớp, đồng thời có thể mở đầu cho quá trình đối đầu giữa Mỹ và Đức với xu hướng gia tăng theo thời gian.

Nhà lãnh đạo Serbia cũng cảnh báo những bất đồng giữa Mỹ và châu Âu có thể tác động tiêu cực tới kinh tế, chính trị và hoạt động kinh doanh của Serbia trong thời gian tới.

Hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ đã chính thức ngừng toàn bộ hoạt động từ 3 giờ sáng cùng ngày, trở thành hãng bay lớn đầu tiên chịu tác động trực tiếp từ cuộc khủng hoảng nhiên liệu trong bối cảnh xung đột liên quan đến Iran leo thang.Bộ trưởng giao thông vận tải Mỹ Sean Duffy cho biết, toàn bộ máy bay của hãng đã dừng khai thác, các trung tâm chăm sóc khách hàng đóng cửa và không còn nhân viên tại quầy vé ở sân bay. Hành khách có lịch bay với hãng được khuyến cáo không đến sân bay do không có nhân sự hỗ trợ. Spirit Airlines hiện đang triển khai quy trình thanh lý tài sản theo quy định.

Việc ngừng hoạt động diễn ra sau khi hãng không thể huy động nguồn vốn khẩn cấp trong bối cảnh giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh, gần như gấp đôi trong hai tháng qua. Toàn bộ các chuyến bay bị hủy đã khiến nhiều hành khách mắc kẹt tại các trung tâm trung chuyển lớn như Orlando và Las Vegas.

Sự cố này được dự báo sẽ ảnh hưởng đến hàng nghìn lao động, đồng thời gây gián đoạn hoạt động du lịch giá rẻ tại Mỹ. Trước tình hình trên, Chính phủ Mỹ và các hãng hàng không lớn đã triển khai các biện pháp nhằm kiểm soát giá vé và hỗ trợ hành khách bị ảnh hưởng.Tuy nhiên, Chính phủ Mỹ cho biết sẽ thận trọng với các đề xuất cứu trợ toàn ngành. Trước đó, một số hãng hàng không giá rẻ đã đề xuất gói hỗ trợ thanh khoản trị giá 2,5 tỷ USD nhằm bù đắp chi phí nhiên liệu gia tăng, song Bộ trưởng Giao thông Mỹ cho rằng hiện chưa cần thiết phải triển khai, đồng thời khuyến nghị các doanh nghiệp tìm kiếm nguồn vốn từ thị trường tư nhân. Chính phủ chỉ đóng vai trò “người cho vay cuối cùng” khi thực sự cần thiết.

Nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng là giá năng lượng tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Diễn biến này khiến chi phí vận hành của các hãng hàng không, đặc biệt là các hãng giá rẻ với biên lợi nhuận thấp, tăng đáng kể.

Trong bối cảnh nhiều hãng bay khác cũng đang chịu áp lực tương tự, ngành hàng không Mỹ và toàn cầu đứng trước thách thức lớn trong việc cân đối chi phí: hoặc tự hấp thụ chi phí gia tăng, hoặc điều chỉnh giá vé đối với hành khách.

Dim Sum: Nghệ thuật từ những đầu ngón tay hay sản phẩm của dây chuyền vô cảm?
Nhắc đến ẩm thực miền Nam Trung Hoa, người ta không thể không nhắc đến Dim Sum – những "viên ngọc" nhỏ nhắn gói trọn cả một nền di sản. Từ những chiếc Har gow (há cảo tôm) với lớp vỏ tinh bột lúa mì trong vắt như sương, được xếp nếp điêu luyện dưới áp lực vừa đủ của đôi bàn tay để không tan vỡ trong xửng hấp nhưng cũng chẳng quá dày khi thưởng thức, cho đến Siu mai (xíu mại thịt heo điểm xuyết gạch cua) hay Cheung fun (phở cuốn hấp rưới xì dầu ngọt), tất cả đều là những tác phẩm nghệ thuật. Người xưa có câu: "Học ăn, học nói, học gói, học mở", và trong thế giới Dim Sum, cái tài "gói" của người đầu bếp chính là thước đo của đẳng cấp. Nhiều thực khách sành ăn khẳng định rằng Dim Sum ngon nhất phải được nhào nặn bởi những đôi tay ổn định, những ngón tay nhanh nhẹn và một sự tập trung cao độ vào chi tiết – những thứ mà máy móc, dù hiện đại đến đâu, cũng không bao giờ có được. Thế nhưng, giữa dòng chảy của thời đại, khi bài toán chi phí đè nặng, nhiều trà quán đã dần chuyển sang các dây chuyền sản xuất tự động, khiến linh hồn của món ăn dần bị mai một. Trước thực trạng đó, Quảng Châu – thành phố được coi là nơi khai sinh ra Dim Sum – đã quyết định hành động để bảo vệ giá trị truyền thống này.

Quy định mới tại Quảng Châu: Minh bạch hóa thực đơn vì "Di sản văn hóa phi vật thể"

Bắt đầu từ ngày 1 tháng 5, chính quyền Quảng Châu – siêu đô thị với 19 triệu dân – đã ban hành một quy định mới đầy tính đột phá: các nhà hàng và trà quán bắt buộc phải công khai với thực khách về nguồn gốc món Dim Sum của họ. Thực khách có quyền được biết liệu miếng há cảo họ đang ăn là "handmade" (làm thủ công tại chỗ) hay được sản xuất qua các "phương tiện phi truyền thống" (sản xuất tập trung bằng máy móc). Những cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt và duy trì lối làm thủ công sẽ được trao tặng một tấm biển vinh danh là "Cửa hàng truyền thống". Thậm chí, chính quyền còn khuyến khích các doanh nghiệp phát trực tiếp (live-streaming) quá trình chế biến để thực khách mục sở thị từng công đoạn tỉ mỉ. Mục tiêu tối thượng của quy định này không gì khác ngoài việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của thành phố. Amber Li, một người yêu Dim Sum 25 tuổi, hào hứng chia sẻ rằng người Quảng Châu vốn cực kỳ khắt khe về độ tươi ngon của thực phẩm. Việc một nhà hàng quảng cáo là đồ tươi nhưng lại phục vụ thực phẩm chế biến sẵn là một sự "phản bội" đối với vị giác của khách hàng.

"Yum cha" và triết lý "Một chút từ trái tim"

Tại vùng đất này, ăn Dim Sum không chỉ là ăn uống, đó là một phần của cấu trúc xã hội. Người dân địa phương thường không rủ nhau "đi ăn Dim Sum", mà họ mời nhau đi "Yum cha" (uống trà). Bữa ăn luôn đi kèm với những loại trà thượng hạng như Thiết Quan Âm với hương hoa thanh khiết hay Phổ Nhĩ nồng nàn tốt cho tiêu hóa. Trà quán không đơn thuần là nơi bán đồ ăn, đó là không gian cộng đồng, nơi gia đình quây quần, bạn bè tâm tình, và cả những người lạ cũng có thể kết nối. "Ăn có mời, làm có khiến", tiếng mời "đi Yum cha" tương đương với lời rủ "đi cafe" ở phương Tây, là cái cớ để người ta hỏi han, đọc báo hay thậm chí mang cả chim cảnh đến khoe nhau mà không lo lắng về giới hạn thời gian. Cái tên "Dim Sum" (Điểm Tâm) theo nghĩa chiết tự từ văn chương cổ có nghĩa là "một chút lòng" (a little something from the heart). Từ "Điểm" và "Tâm" khi đứng riêng lẻ đều mang hàm ý về sự tỉ mỉ, tận tâm. Bởi vậy, nếu thiếu đi bàn tay con người, món ăn ấy dường như đã mất đi phân nửa "cái tâm" của người đầu bếp.

Cuộc chiến kinh tế: 120 chiếc so với 3.000 chiếc mỗi giờ

Dẫu biết truyền thống là quý giá, nhưng áp lực kinh tế là có thật. Ken Zhang, chủ một tiệm trà tại Quảng Châu, chia sẻ về thực tế khốc liệt: Một đầu bếp lành nghề nhất cũng chỉ có thể làm ra 120 chiếc bánh mỗi giờ, trong khi một chiếc máy có thể cho ra lò 3.000 chiếc trong cùng khoảng thời gian đó. Để phục vụ thực khách lúc mở cửa, đội ngũ 20 đầu bếp của anh phải bắt đầu công việc từ 6:30 sáng, trong khi các đối thủ dùng máy chẳng cần chuẩn bị gì nhiều. Việc chuyển sang dùng hàng công nghiệp có thể giúp anh cắt giảm tới 14 nhân viên, một con số đáng kể về chi phí lao động. Tuy nhiên, Zhang vẫn kiên định với lối làm thủ công. Anh tin rằng danh tiếng của Quảng Châu với tư cách là điểm đến ẩm thực hàng đầu sẽ bị tổn hại nghiêm trọng nếu du khách lặn lội đường xa đến đây chỉ để ăn những món đồ đông lạnh từ nhà máy. Dù một số khách hàng như Wu Xia (36 tuổi) chấp nhận hàng chế biến sẵn để có mức giá rẻ hơn, nhưng đối với những người làm nghề chân chính như Zhang, quy định mới của chính quyền chính là sự công nhận quý giá cho những nỗ lực bền bỉ của họ trong việc giữ gìn "ngọn lửa" truyền thống giữa thời đại công nghiệp hóa.

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ngày 2/5 đã khởi động cuộc tập trận quy mô lớn Amber Shock 26 tại Đông Bắc Ba Lan, với sự tham gia của hơn 3.500 binh sĩ, nhằm nâng cao khả năng phối hợp tác chiến và củng cố năng lực phòng thủ tại khu vực chiến lược hành lang Suwałki.Cuộc tập trận diễn ra tại khu vực huấn luyện Bemowo Piskie/Orzysz, dưới sự điều phối của Bộ Tư lệnh Sư đoàn đa quốc gia Đông Bắc của NATO, với sự tham gia của lực lượng từ nhiều quốc gia thành viên cùng hàng trăm phương tiện quân sự.

Hoạt động được triển khai sau đợt cơ động quy mô lớn của Trung đoàn Kỵ binh số 2 thuộc quân đội Mỹ, với hành trình di chuyển hơn 1.000 km từ Đức tới Ba Lan, trước khi lực lượng này được triển khai tới khu vực huấn luyện và hợp nhất với các đơn vị NATO tham gia diễn tập.

Trong khuôn khổ Amber Shock 26, các lực lượng tiến hành huấn luyện tác chiến chiến thuật, bao gồm bắn đạn thật, nhằm nâng cao khả năng hiệp đồng và mức độ sẵn sàng chiến đấu, đồng thời khẳng định cam kết của NATO đối với an ninh tập thể.

Amber Shock 26 là một phần của chuỗi tập trận Saber Strike 26 đang được triển khai tại Ba Lan, Litva và Phần Lan, tập trung vào nâng cao khả năng cơ động nhanh và phối hợp đa quốc gia trong các tình huống khủng hoảng.

Cuộc tập trận dự kiến kéo dài đến ngày 8/5, trong bối cảnh NATO tiếp tục điều chỉnh hiện diện quân sự tại sườn phía Đông và đối mặt với những thách thức về sự gắn kết nội khối.Trước đó, truyền thông cho biết Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã thảo luận về khả năng tổ chức tập trận hạt nhân chung trong chuyến thăm Gdańsk của nhà lãnh đạo Pháp. Ngoài ra, cũng xuất hiện các đề xuất về việc tăng số lượng đầu đạn hạt nhân của Pháp và khả năng triển khai tại một số quốc gia đồng minh châu Âu.

“Chúng tôi sẽ cắt giảm xuống mức thấp và chúng tôi sẽ cắt giảm nhiều hơn 5.000 (quân)”. Đây là tuyên bố ngày 2/5 của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến kế hoạch rút binh sĩ Mỹ khỏi Đức, trong bối cảnh những lo ngại về sự rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương do cuộc xung đột ở Trung Đông.Trước đó 1 ngày, quan chức Lầu Năm Góc tiết lộ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh rút khoảng 5.000 binh sĩ nước này khỏi Đức, đưa số lượng binh sĩ Mỹ ở Đức trở lại mức trước năm 2022. Đáng chú ý, không chỉ Đức, trước đó, ông Trump cũng cảnh báo rút quân Mỹ khỏi Italy và Tây Ban Nha do quan điểm trái ngược về cuộc xung đột với Iran.

Phản ứng trước các tuyên bố từ Washington, trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 2/5, người phát ngôn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Allison Hart cho biết NATO đang trao đổi với phía Mỹ để hiểu rõ quyết định của Washington trong việc cắt giảm 5.000 binh sĩ tại Đức. Quan chức này cũng nhấn mạnh sự điều chỉnh này cho thấy châu Âu cần tiếp tục đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng và đảm nhận phần trách nhiệm lớn hơn đối với an ninh chung tại lục địa; đồng thời bày tỏ tin tưởng vào năng lực răn đe và phòng thủ của khu vực với sự chuyển đổi đang được châu Âu cũng như NATO tiến hành.Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius thừa nhận việc Mỹ rút quân đã được dự báo từ trước; song khẳng định hợp tác an ninh giữa Mỹ và châu Âu, cũng như sự hiện diện của binh sĩ Mỹ ở châu Âu, mang lại lợi ích cho cả hai bên trong quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương. Trước đó, hôm 30/4, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cũng cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho việc giảm quân số của Mỹ và "đang thảo luận kỹ lưỡng về vấn đề này trên tinh thần tin tưởng" trong NATO.

Trong khi đó, quyết định của chính quyền Tổng thống Trump làm dấy lên lo ngại về những căng thẳng ngày càng rõ nét giữa Mỹ và một trong những đồng minh quan trọng nhất tại châu Âu.
Trong một bài đăng trên X ngày 2/5, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo quyết định của Mỹ cho thấy “sự rạn nứt đang diễn ra trong liên minh” và kêu gọi các thành viên “đảo ngược xu hướng đáng lo ngại này”. Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, truyền thông khu vực cũng đánh giá quyết định rút quân không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là một tín hiệu chính trị mạnh mẽ; đặt ra câu hỏi về tương lai của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, cũng như vai trò của châu Âu trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Theo đó, những điều chỉnh này có thể chỉ là khởi đầu cho một giai đoạn tái định hình sâu sắc hơn.

Ngoài ra, kế hoạch của Nhà Trắng cũng vấp phải sự hoài nghi từ chính các nhà lập pháp hàng đầu của đảng Cộng hòa, những người giám sát chính sách quân sự của Mỹ. Trong một tuyên bố chung ngày 1/5, Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Mike Rogers, Chủ tịch Ủy ban Quân sự tại 2 viện Quốc hội Mỹ, cảnh báo rằng mặc dù các đồng minh châu Âu đang tăng chi tiêu quốc phòng, nhưng "việc chuyển đổi khoản đầu tư đó thành năng lực quân sự cần thiết" sẽ cần thời gian; ảnh hưởng đến khả năng răn đe chung của liên minh.

Quân đội Mỹ hiện diện rất đông đảo tại Đức từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh Lạnh. Theo số liệu của Bộ Chiến tranh Mỹ, tính đến tháng 12/2025, hơn 36.000 binh sĩ Mỹ tại ngũ đóng quân tại các căn cứ trên khắp nước Đức, cùng với gần 1.500 lính dự bị và 11.500 nhân viên dân sự. Đức cũng là nơi đặt trụ sở của Bộ Tư lệnh châu Âu và Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ, đồng thời căn cứ không quân Ramstein của quốc gia châu Âu này là một trung tâm quan trọng cho các hoạt động của Mỹ.

Thủ tướng Mark Carney dự kiến sẽ tới thủ đô Yerevan của Armenia vào cuối tuần này để tham dự cuộc họp của Cộng đồng Chính trị châu Âu (EPC) với tư cách khách mời.Đây là lần đầu tiên một Thủ tướng Canada được mời tham dự diễn đàn này. Cuộc họp dự kiến quy tụ các nhà lãnh đạo từ Liên minh châu Âu (EU) và nhiều quốc gia ngoài EU như Vương quốc Anh, Na Uy và Thụy Sỹ.

Theo Văn phòng Thủ tướng, ông Carney đang theo đuổi chiến lược vừa củng cố nội lực trong nước, vừa mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác tin cậy trên toàn cầu. Trong năm đầu nhiệm kỳ, Canada đã tích cực thúc đẩy hợp tác với EU, coi châu Âu là một trong những trọng tâm đối ngoại.

Chuyến công du diễn ra trong bối cảnh Canada và các nước châu Âu đang đối mặt với căng thẳng thương mại gia tăng với Mỹ, khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục áp thuế đối với hàng hóa Canada và đe dọa áp thuế mới 25% đối với ô tô nhập khẩu từ châu Âu.

Đại sứ Canada tại EU Jonathan Wilkinson nhận định đây là cơ hội để Ottawa mở rộng hợp tác với châu Âu trên các lĩnh vực thương mại, quốc phòng, an ninh, bao gồm cả khu vực Bắc Cực.

Các chuyên gia cho rằng động thái này nằm trong nỗ lực đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Canada, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Ông Ferry de Kerckhove, chuyên gia thuộc Đại học Ottawa, nhận định Ottawa đang chủ động mở rộng mạng lưới đối tác chiến lược.

Trong khi đó, ông Achim Hurrelmann, đồng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu tại Đại học Carleton, cho rằng việc tham dự EPC cũng nhằm thúc đẩy các thỏa thuận mua sắm quốc phòng với châu Âu và xác định các dự án hợp tác cụ thể trong thời gian tới.

EPC được tổ chức hai lần mỗi năm kể từ khi xảy ra xung đột Nga–Ukraine năm 2022, nhằm tăng cường phối hợp giữa các nước EU và ngoài EU trong các vấn đề an ninh, năng lượng, di cư và thương mại.

Việc Canada tham dự diễn đàn này được đánh giá là bước đi đáng chú ý trong chiến lược tăng cường hiện diện và hợp tác của Ottawa tại châu Âu.

Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 31-12 năm nay. Dù còn 8 tháng nữa nhiệm kỳ của ông Guterres mới khép lại, nhưng cuộc đua giành chức người đứng đầu LHQ đã và đang diễn ra gay cấn giữa 4 ứng cử viên tiềm năng, gồm: Bà Michelle Bachelet, ông Rafael Grossi, bà Rebeca Grynspan và ông Macky Sall. Đặc biệt, cuộc phỏng vấn công khai ngày 22-4 vừa qua được xem là bước chuẩn bị trước khi bổ nhiệm Tổng thư ký LHQ tiếp theo.

Lần thứ hai tổ chức cuộc phỏng vấn công khai

Đây là lần thứ hai LHQ tổ chức cuộc phỏng vấn công khai, một hoạt động được thiết lập vào năm 2016 nhằm tăng cường tính minh bạch. Theo đó, trong 3 giờ, mỗi ứng viên phải trả lời các câu hỏi từ 193 quốc gia thành viên và đại diện các tổ chức xã hội dân sự.

Trước đây, việc bổ nhiệm người đứng đầu LHQ chủ yếu là đặc quyền của Hội đồng Bảo an LHQ gồm 15 thành viên, trong đó có 5 Ủy viên thường trực (gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Anh) - những nước có quyền phủ quyết. Năm 2015, sau nhiều thập kỷ giữ bí mật, quy trình lựa chọn Tổng thư ký LHQ đã được công khai.

Điều 97 của Hiến chương LHQ quy định: “Tổng thư ký sẽ được Đại hội đồng LHQ bổ nhiệm theo đề nghị của Hội đồng Bảo an. Nhiệm kỳ của Tổng thư ký LHQ có thời hạn 5 năm, có thể gia hạn một lần”.

Quy trình này được chính thức khởi động bằng một bức thư chung từ Chủ tịch Đại hội đồng LHQ và Chủ tịch Hội đồng Bảo an gửi tới các quốc gia thành viên. Bức thư này mời các quốc gia thành viên đệ trình đề cử, đồng thời nêu rõ quy trình cũng như tiêu chí lựa chọn.

Sau khi được xem xét và đề cử, các ứng viên cho vị trí Tổng thư ký phải nộp bản tuyên bố tầm nhìn, sơ yếu lý lịch và thông tin về tài chính tranh cử. Sau đó, Chủ tịch Đại hội đồng LHQ sẽ tổ chức các cuộc đối thoại giữa các ứng viên và các quốc gia thành viên, được phát sóng trực tuyến.

“Theo Hiến chương LHQ, Hội đồng Bảo an sẽ đưa ra khuyến nghị cho Đại hội đồng. Trong những năm có nhiều ứng cử viên được xem xét, Hội đồng Bảo an sẽ tổ chức bỏ phiếu trước khi thông qua khuyến nghị”, trang web của LHQ giải thích. Như vậy, mặc dù quy trình đang dần minh bạch hơn, nhưng phần lớn vẫn chịu sự chi phối của các nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an.

Đại hội đồng, bao gồm 193 quốc gia thành viên của LHQ, sau đó tiến hành bỏ phiếu phê chuẩn, một bước thường được coi là chỉ mang tính hình thức. Hơn nữa, nguyên tắc luân phiên địa lý giữa các châu lục để bổ nhiệm Tổng thư ký LHQ cũng thường được nhắc đến. Tuy nhiên, đây không phải là quy tắc chính thức và cũng không phải lúc nào cũng được tuân thủ.

Các cuộc thảo luận của Hội đồng Bảo an dự kiến sẽ bắt đầu vào cuối tháng 7, trước khi Đại hội đồng LHQ bỏ phiếu, có thể vào mùa thu.

4 ứng cử viên tiềm năng, họ là ai?

Theo AP, Tổng thư ký LHQ António Guterres sẽ rời nhiệm sở vào ngày 31-12-2026 để người kế nhiệm đảm nhận cương vị này bắt đầu từ ngày 1-1-2027.

Trong số 4 ứng cử viên tranh chức Tổng thư ký LHQ hiện nay có 3 người đến từ Nam Mỹ. Ứng cử viên đầu tiên là bà Michelle Bachelet, tổng thống Chile (2006-2010, 2014-2018) và là Cao ủy Nhân quyền LHQ (2018-2022).

Trong thư ứng cử chức Tổng thư ký LHQ, bà Bachelet nêu rõ tầm nhìn của mình trên cương vị người đứng đầu tổ chức lớn nhất hành tinh. Bà Bachelet cho biết, bà tin rằng, kinh nghiệm của mình đã chuẩn bị cho bà đối mặt với kỷ nguyên mà hệ thống quốc tế đang đối mặt với những thách thức có quy mô, tính cấp bách và độ phức tạp chưa từng có. Ứng cử viên đến từ Chile nhận được sự ủng hộ từ Mexico và Brazil. Tuy nhiên, đất nước của bà đã rút lại sự ủng hộ sau lễ nhậm chức của Tổng thống cực hữu mới José Antonio Kast.

Ứng cử viên thứ hai là nhà ngoại giao người Argentina Rafael Grossi, hiện đang giữ chức Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) từ năm 2019. Vị trí này đã khiến ông phải giải quyết chương trình hạt nhân của Iran và những mối nguy hiểm do cơ sở hạt nhân Zaporizhzhia ở Ukraine gây ra. Đây là hai vấn đề vô cùng nhạy cảm liên quan đến một số thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an. Trong thư ứng cử, ông Grossi lập luận ủng hộ việc "đưa LHQ trở lại với các nguyên tắc nền tảng: Cứu nhân loại khỏi thảm họa chiến tranh". Đây là thông điệp được chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ủng hộ, trong khi các quốc gia khác nhấn mạnh tầm quan trọng của sự cùng tồn tại của ba trụ cột của LHQ (hòa bình, nhân quyền và phát triển).

Nhà kinh tế học Rebeca Grynspan, cựu Phó tổng thống Costa Rica, hiện là Tổng thư ký Hội nghị LHQ về thương mại và phát triển (UNCTAD) từ năm 2021, là ứng cử viên thứ ba tranh ghế Tổng thư ký LHQ. Dựa trên câu chuyện cá nhân của mình, với cha mẹ là người Do Thái suýt thiệt mạng trong thảm họa Holocaust trước khi di cư đến Costa Rica, bà Grynspan nhấn mạnh cam kết của mình đối với Hiến chương LHQ, được xây dựng trên đống tro tàn của Chiến tranh thế giới thứ hai: "Một lời cảnh báo thường trực chống lại những nguy hiểm của sự phi nhân hóa, ngờ vực và chia rẽ".

Ông Macky Sall, 64 tuổi, cựu tổng thống Senegal (2012-2024) là ứng cử viên duy nhất không đến từ Mỹ Latin. Ông Macky Sall nhấn mạnh tầm nhìn của mình về mối liên hệ mật thiết giữa hòa bình và phát triển. Ông cho rằng, hòa bình không thể bền vững khi trụ cột thứ hai bị suy yếu bởi nghèo đói, bất bình đẳng, sự loại trừ và tính dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu.

Hòa bình là ưu tiên hàng đầu

Trong cuộc phỏng vấn trực tiếp hôm 22-4, các ứng viên tranh chức Tổng thư ký LHQ đã tranh luận về việc cần một tổ chức chú trọng hơn vào các nỗ lực hòa bình, đồng thời tránh đưa ra lập trường mạnh mẽ về các cuộc khủng hoảng đang diễn ra có thể gây phẫn nộ cho các quốc gia sẽ quyết định tương lai của họ. Tất cả các ứng cử viên đều nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải khôi phục niềm tin vào LHQ, một tổ chức đang trên bờ vực sụp đổ tài chính và đôi khi bị đặt dấu hỏi về tầm quan trọng, trong một thế giới bị tàn phá bởi số các cuộc xung đột tăng kỷ lục kể từ khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ứng cử viên Michelle Bachelet lập luận rằng, cần một Tổng thư ký "có mặt" ở những nơi có vấn đề cần giải quyết. Trong khi đó, ông Rafael Grossi mô tả người đứng đầu LHQ trong tương lai sẽ “thực sự" xuống hiện trường. Còn ông Macky Sall đề xuất một "vai trò được định hình lại" để LHQ "lấy lại vị thế của mình trên bàn đàm phán quốc tế".

4 ứng cử viên cũng cố gắng tìm sự cân bằng, mỗi người theo một cách khác nhau, đều nhấn mạnh việc bảo vệ mối liên kết không thể phá vỡ giữa 3 trụ cột của LHQ, trong đó tập trung hoàn toàn vào trụ cột đầu tiên (hòa bình).

Theo truyền thống luân phiên của LHQ, người đứng đầu tổ chức này nhiệm kỳ tới có thể đến từ khu vực Mỹ Latin. Khu vực này chưa có vinh dự trên kể từ năm 1991, sau nhiệm kỳ của ông Javier Pérez de Cuéllar, người Peru. Hiện, nhiều quốc gia đang ủng hộ việc một phụ nữ lần đầu tiên lãnh đạo LHQ.

Tờ Kyiv Independent dẫn các nguồn tin rằng các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump không vội vàng đến Kiev do Mỹ lo ngại rằng việc nối lại đàm phán về Ukraine có thể một lần nữa không mang lại kết quả.Các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump là ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner không vội vàng đến Kiev do Mỹ ngày càng lo ngại rằng việc nối lại tham gia đàm phán hòa bình về Ukraine có thể một lần nữa không mang lại kết quả cụ thể nào, theo tờ Kyiv Independent.

Sự chần chừ này xuất hiện sau nhiều tháng thảo luận trong nội bộ Mỹ về một chuyến đi có thể đánh dấu lần đầu tiên các đặc phái viên này đến Ukraine dù cả hai đã nhiều lần tới Moscow.

“Họ đã nhiều lần hứa (sẽ tới Kiev), nhưng đến nay chưa lần nào thực hiện” - một quan chức cấp cao Ukraine nói với Kyiv Independent, nhấn mạnh sự thất vọng tại Kiev trước sự mất cân bằng trong hoạt động ngoại giao.

Sự thất vọng đó cũng đã được bộc lộ công khai. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã thẳng thắn chỉ trích cách tiếp cận của các đặc phái viên, cho rằng việc họ liên tục đến Nga mà không có chuyến thăm tương ứng tới Ukraine là biểu hiện của sự coi nhẹ.

“Đến Moscow mà không tới Kiev là thiếu tôn trọng, đơn giản là thiếu tôn trọng” - ông Zelensky nói.Chuyến thăm này không chỉ nhằm thể hiện thiện chí. Theo một người am hiểu vấn đề, nó được kỳ vọng sẽ là chất xúc tác để khởi động lại ngoại giao ba bên giữa Ukraine, Nga và Mỹ vào thời điểm các cuộc đàm phán gần như đình trệ.

Các cuộc đàm phán đã bị đóng băng hơn hai tháng, khi sự chú ý của Washington chuyển sang cuộc chiến với Iran cùng các nỗ lực ngoại giao liên quan.

Vòng đàm phán ba bên gần nhất diễn ra vào ngày 16-2, và cuộc họp tiếp theo dự kiến cuối tháng 2 đã bị hoãn ngay trước các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Theo hai nguồn tin, ông Witkoff và ông Kushner dự kiến sẽ tới Kiev trước, gặp Tổng thống Zelensky, rồi mới tiếp tục đến Moscow để đàm phán với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Hiện có nhiều yếu tố khiến chuyến đi trở nên phức tạp.

Ở cấp độ chiến lược, cả hai đặc phái viên vẫn đang tham gia sâu vào các cuộc đàm phán Mỹ - Iran, vốn tiếp tục chi phối chương trình nghị sự đối ngoại của Washington.

Như một quan chức nhận định, sự tập trung của chính quyền Mỹ đã chuyển dịch mạnh đến mức Ukraine không còn là động lực chính của chương trình ngoại giao.

Đồng thời, thực tế di chuyển trong thời chiến cũng là một trở ngại dù mang tính kỹ thuật. Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện năm 2022, Ukraine đã đóng cửa không phận, khiến đường sắt trở thành tuyến đường khả thi duy nhất để tới Kiev.

“Họ có vấn đề riêng khi phải đi tàu. Điều đó gây khó khăn cho Witkoff” - một người nắm rõ các cuộc thảo luận cho biết.

Tuy nhiên, riêng yếu tố hậu cần không đủ để lý giải sự trì hoãn. Vấn đề sâu xa nằm ở việc các cuộc đàm phán thiếu tiến triển và nguy cơ chuyến thăm chỉ phơi bày tình trạng bế tắc đó. Trọng tâm của bế tắc vẫn là vấn đề lãnh thổ.

Nga tiếp tục yêu cầu lực lượng Ukraine rút khỏi các khu vực Donbass do Ukraine kiểm soát như điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận nào. Kiev đã bác bỏ yêu cầu này, cho rằng việc giữ nguyên đường ranh giới hiện tại là cơ sở thực tế duy nhất cho một lệnh ngừng bắn.

“Phía Nga khăng khăng muốn toàn bộ Donbass; lập trường của chúng tôi là phải tìm ra một giải pháp hợp lý” - một quan chức Ukraine nói.

“Vì vậy hiện chưa rõ (các đặc phái viên của ông Trump) nên đến đây làm gì nếu chỉ để nghe lại điều tương tự” - vị quan chức nói thêm.

Cách tính toán đó dường như cũng ảnh hưởng lớn đến phía Washington. Nếu không có đề xuất mới, chuyến thăm có nguy cơ chỉ mang tính biểu tượng thay vì thực chất.

“Hiện chưa có nội dung cụ thể” - quan chức này nói thêm.

Một quan chức Nhà Trắng nói với Kyiv Independent rằng chuyến thăm vẫn đang được thảo luận nhưng nhấn mạnh rằng vẫn “chưa được lên lịch”.

Dù các tiếp xúc cấp cao bị đình trệ, liên lạc giữa Kiev và Washington vẫn chưa gián đoạn. Quan chức hai bên vẫn phối hợp qua nhiều kênh, trong khi Ukraine tìm cách thiết lập lại khuôn khổ hợp tác.

Theo một quan chức Ukraine, Kiev hiện đang tìm kiếm “những hình thức mới” để tái khởi động sự gắn kết với Mỹ.

“Hiện tại, tình hình ở Mỹ chưa thuận lợi cho họ, chính vì cuộc chiến với Iran” - vị quan chức này nói thêm.

Ngày 2/5, trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sẽ sớm xem xét đề xuất hòa bình mới nhất từ Iran, song bày tỏ hoài nghi về triển vọng của kế hoạch này.Phát biểu với báo giới tại bang Florida, người đứng đầu Nhà Trắng đồng thời cảnh báo không loại trừ khả năng tiếp tục hành động quân sự đối với Iran, dù không nêu rõ điều kiện cụ thể.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Tehran chuyển dự thảo đề xuất hòa bình cho phía Mỹ thông qua trung gian là Pakistan.

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim ngày 2/5 cho biết Iran đã gửi tới Washington một đề xuất gồm 14 điểm, trong đó yêu cầu chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch và rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi khu vực.

Động thái này được cho là nhằm đáp lại đề xuất 9 điểm của Mỹ. Trong khi Washington đề xuất lệnh ngừng bắn kéo dài hai tháng, Iran lại đưa ra khung thời gian 30 ngày để xử lý các vấn đề then chốt, nhấn mạnh cần hướng tới chấm dứt xung đột thay vì chỉ đạt được một thỏa thuận tạm thời.

Theo Tasnim, các đề xuất của Tehran bao gồm việc Mỹ rút quân khỏi các khu vực gần biên giới Iran, cam kết không gây hấn, đồng thời thực hiện các biện pháp kinh tế như dỡ bỏ phong tỏa hải quân, giải phóng tài sản bị đóng băng, nới lỏng trừng phạt và bồi thường. Iran cũng kêu gọi chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, trong đó có Liban và thiết lập cơ chế quản lý mới đối với eo biển Hormuz.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã thông báo về đề xuất này tới nhiều đối tác châu Á và châu Âu, thông qua các cuộc điện đàm với quan chức của Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Saudi Arabia, Ai Cập, Iraq, Azerbaijan, Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản, Pháp, Italy, cùng đại diện Liên minh châu Âu phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh, bà Kaja Kallas.