Tổng thống Donald Trump dường như đă rút lại lời hứa trừng phạt Nga v́ nước này từ chối đồng ư ngừng bắn ở Ukraine vào thứ Bảy, tuyên bố các điều kiện mới nghiêm ngặt hơn đối với các đồng minh của ḿnh trước khi hành động.
Trump đă nhiều lần đe dọa sẽ trừng phạt Nga bằng các lệnh trừng phạt mới nếu nước này từ chối đạt được thỏa thuận với Ukraine, nhưng đă không thực hiện được v́ Moscow đă phớt lờ một số thời hạn.
Giờ đây, Trump nói rằng ông sẽ chỉ trừng phạt Nga khi tất cả các nước NATO ngừng mua dầu từ Nga và áp đặt thuế quan mạnh tay đối với Trung Quốc - những biện pháp khó có thể được đáp ứng.
"Tôi sẵn sàng áp dụng các lệnh trừng phạt lớn đối với Nga khi tất cả các quốc gia NATO đă đồng ư và bắt đầu làm điều tương tự, và khi tất cả các quốc gia NATO NGỪNG MUA DẦU TỪ NGA", Trump đăng trên Truth Social vào sáng thứ Bảy trong một bức thư mà ông cho là gửi tới liên minh quốc tế và thế giới. "Như các bạn đă biết, cam kết của NATO đối với WIN chưa đạt được 100%, và việc một số nước mua dầu của Nga thật đáng kinh ngạc."
Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, Thổ Nhĩ Kỳ, thành viên NATO, là nước nhập khẩu dầu lớn thứ ba của Nga - sau Trung Quốc và Ấn Độ. Trong bài đăng của ḿnh, Trump kêu gọi NATO thực hiện chương tŕnh nghị sự thuế quan mạnh mẽ của ḿnh và áp đặt mức thuế từ 50% đến 100% đối với Trung Quốc v́ nước này mua dầu của Nga, mà ông cho biết sẽ được dỡ bỏ khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine kết thúc.
“Trung Quốc có quyền kiểm soát mạnh mẽ, thậm chí là ḱm kẹp, đối với Nga, và những mức thuế quan mạnh mẽ này sẽ phá vỡ sự ḱm kẹp đó”, bức thư viết, đồng thời khẳng định rằng việc áp thuế đối với Trung Quốc sẽ “giúp ích rất nhiều trong việc KẾT THÚC CUỘC CHIẾN đẫm máu nhưng VÔ LƯ này”.
Như trước đây, Trump đổ lỗi cho cựu Tổng thống Joe Biden và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về cuộc xâm lược Ukraine của Nga.
“Đây không phải là CUỘC CHIẾN CỦA TRUMP (nó sẽ không bao giờ bắt đầu nếu tôi là Tổng thống!), mà là CUỘC CHIẾN của Biden và Zelensky. Tôi chỉ ở đây để giúp ngăn chặn điều đó”, ông viết.
Bức thư được đưa ra sau khi Nga tuần trước đă phát động cuộc không kích lớn nhất kể từ khi nước này xâm lược Ukraine năm 2022 - một cuộc tấn công bao gồm hơn 800 máy bay không người lái tấn công và gây ra nhiều thương vong.
Ngay sau cuộc tấn công, Trump đă được các phóng viên hỏi bên ngoài Nhà Trắng liệu ông có sẵn sàng áp đặt ṿng trừng phạt thứ hai đối với Nga sau vụ tấn công hay không, và Trump trả lời: "Vâng, tôi sẵn sàng."
Moscow đă phản ứng nhanh chóng sau những lời đe dọa trừng phạt của Trump, với việc người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên hôm thứ Hai rằng các lệnh trừng phạt của phương Tây "không có hiệu lực" và "các lệnh trừng phạt là chương tŕnh nghị sự được chính quyền Kyiv và các nước châu Âu ủng hộ."
Trump đă liên tục đe dọa trừng phạt Nga trong suốt chín tháng đầu nhiệm kỳ để đưa Tổng thống Vladimir Putin trở lại bàn đàm phán. Cuộc gặp của Trump với người đồng cấp Nga tại Alaska vào tháng trước đă không đạt được thỏa thuận chính thức hoặc bất kỳ tiến triển rơ ràng nào hướng tới một thỏa thuận.
Kể từ đó, Trump cho biết ông đă cố gắng đàm phán một cuộc gặp giữa Putin và Zelensky, đây sẽ là cuộc gặp đầu tiên kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Liên minh Châu Âu hiện đang soạn thảo và chuẩn bị triển khai ṿng trừng phạt thứ 19 đối với Nga trong những ngày tới, đồng thời đă công bố kế hoạch loại bỏ dần dầu mỏ của Nga vào năm 2028. Tuy nhiên, Hungary và Slovakia, hai thành viên, vẫn là những nước nhập khẩu dầu mỏ của Nga.
Lời kêu gọi NATO được đưa ra vài ngày sau khi 19 máy bay không người lái của Nga xâm phạm không phận Ba Lan, một động thái leo thang căng thẳng của Nga mà các nước NATO đă mô tả là vi phạm nguy hiểm.
"Nga xâm phạm không phận Ba Lan bằng máy bay không người lái là sao? Chúng ta bắt đầu thôi!" Trump đă phản ứng vào sáng thứ Tư trên Truth Social, mặc dù sau đó ông nói với các phóng viên rằng vụ xâm phạm có thể là một "sai lầm".
Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent đă tham gia một cuộc họp kinh tế trực tuyến của G-7 vào thứ Sáu với các bộ trưởng tài chính hàng đầu thế giới, những người đang t́m cách gia tăng áp lực kinh tế lên Nga. Trong cuộc họp, Bessent nhắc lại lời kêu gọi của Trump đối với các đồng minh áp đặt thuế quan đối với các quốc gia mua dầu của Nga.
Một cường quốc “không bom” giữa ba ṿng vây hạt nhân
Hiện không có quốc gia nào trên thế giới ở vị thế giống Nhật Bản: một cường quốc công nghệ, một nền dân chủ ổn định, một lực lượng pḥng vệ hàng đầu châu Á – nhưng lại không sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi bị bao bọc bởi ba nước hạt nhân “khó lường”: Trung Quốc, Nga và Bắc Triều Tiên. Trớ trêu thay, chính nước từng là nạn nhân duy nhất của bom nguyên tử – Hiroshima, Nagasaki – lại đang bị đẩy dần đến ngưỡng phải cân nhắc sở hữu thứ vũ khí đă từng ám ảnh lịch sử của ḿnh. Và t́nh thế đó đang tiến rất nhanh đến giới hạn chịu đựng.
Điều ít người để ư: Nhật Bản đang nắm trong tay khoảng 46 tấn plutonium ở cấp độ đủ để dùng cho vũ khí – khối lượng đủ chế tạo từ 7.000–8.000 quả bom kiểu Nagasaki. Không một quốc gia phi hạt nhân nào trên thế giới có kho dự trữ như vậy. Về công nghệ, chuỗi công nghiệp, tŕnh độ chế tạo, Nhật không thiếu bất cứ mảnh ghép nào. Thứ duy nhất Tokyo c̣n thiếu, cho tới lúc này, là “ư chí chính trị” để bấm nút.
Các ước tính thường được giới chuyên gia nhắc tới nghe lạnh gáy: nếu quyết định, Nhật có thể chế tạo quả bom đầu tiên trong ṿng 3–6 tháng, xây dựng lực lượng răn đe tối thiểu 50–100 đầu đạn trong 12–24 tháng, và sau đó có thể mở rộng nhanh chóng nếu có lệnh quốc gia. Nếu viễn cảnh này xảy ra, Nhật sẽ trở thành nước xây dựng kho hạt nhân nhanh nhất trong lịch sử hiện đại, vượt xa Trung Quốc, Pháp hay Israel ở những ngày đầu chương tŕnh hạt nhân của họ.
Ba sức ép chiến lược đang đẩy Nhật đến ranh giới
Nhật Bản không phải bỗng dưng thích chơi tṛ nguy hiểm. Tokyo đang bị dồn ép từ ba hướng – và cả ba đều đang xấu đi. Thứ nhất là Trung Quốc với tốc độ hiện đại hóa hạt nhân được mô tả là “điên cuồng”: từ khoảng 400–500 đầu đạn lên tới khoảng 1.500 vào đầu thập niên 2030. Các loại tên lửa như DF-26, DF-27, DF-31AG đều được thiết kế với tầm bắn phủ trùm Nhật Bản và các căn cứ Mỹ trong khu vực. Tokyo hiểu rất rơ: nếu Đài Loan sụp đổ, người kế tiếp bị ép phải quỳ gối không ai khác chính là Nhật.
Thứ hai là Bắc Triều Tiên. Từ chỗ chỉ là một mối phiền toái, B́nh Nhưỡng nay đă vượt ngưỡng “đe dọa chiến lược” với ước tính 70–100 đầu đạn, đang tiến tới năng lực ICBM đa đầu đạn. Mỗi lần Triều Tiên cho tên lửa bay qua trời Tokyo là mỗi lần người Nhật được nhắc rằng lời hứa bảo vệ từ Washington không thể nào là “định luật vật lư”. Khi B́nh Nhưỡng có thể đe dọa Los Angeles, Tokyo buộc phải tự hỏi: liệu Mỹ có dám đánh đổi San Francisco chỉ v́ Sapporo hay không?
Thứ ba là sự bất định ngày càng lớn từ chính nước Mỹ. Sự mệt mỏi chiến lược sau nhiều cuộc chiến, những tranh căi nội bộ ở Quốc hội, làn sóng tư duy “nước Mỹ trước hết” khiến đồng minh châu Á buộc phải nh́n lại. Người Nhật đă nh́n thấy việc Washington có thể đổi chính sách với Kyiv chỉ sau vài chu kỳ chính trị, đă chứng kiến đồng minh khác bị bỏ rơi trong lịch sử. “Ô hạt nhân Mỹ” xét đến cùng vẫn chỉ là một cam kết chính trị – và cam kết chính trị th́ luôn có ngày bị thương lượng lại. Tokyo hiểu điều đó rất rơ.
Nhật Bản vơ trang – châu Á bước vào kỷ nguyên mới nguy hiểm hơn
Nếu Nhật Bản đặt chân qua lằn ranh hạt nhân, trật tự an ninh châu Á – Thái B́nh Dương sẽ đổi màu chỉ trong vài năm. Một kho răn đe ở mức tối thiểu 50–100 đầu đạn, được triển khai trên tàu ngầm Soryu hoặc tên lửa nội địa, là đủ tạo ra phản ứng dây chuyền: Hàn Quốc gần như chắc chắn sẽ đi theo, v́ Seoul đă tranh luận về “bom riêng” từ rất lâu. Đài Loan, trong t́nh thế sinh tử, khó có thể đứng ngoài nếu cả Tokyo và Seoul đều chọn con đường này.
Ở phía bên kia, Trung Quốc bị kích thích để tăng tốc lên 2.000–3.000 đầu đạn, nhằm giữ ưu thế áp đảo tuyệt đối trong khu vực. Nga, vốn đă căng ḿnh với NATO ở phía Tây, sẽ phải tính đến một đối thủ hạt nhân mới ở phía Đông – không yếu hơn Anh–Pháp cộng lại. Trong kịch bản đó, Hoa Kỳ paradoxically (nghịch lư thay) lại mất bớt vai tṛ kiểm soát trận địa chiến lược ở châu Á: càng nhiều nước có bom, “cán cân” càng ít nằm trong tay Washington.
Đó không phải là một châu Á an toàn hơn. Đó là một châu Á ngập vũ khí hạt nhân, nơi bất kỳ tính toán sai lầm, tai nạn kỹ thuật hay sự leo thang ngoài ư muốn nào cũng có thể biến thành khủng hoảng toàn cầu. Thế nhưng, nhiều người Nhật lại cho rằng “đă đến lúc phải tự bảo vệ ḿnh”, nhất là sau bài học từ Ukraine: nếu không đủ sức tự đứng vững, mọi lời hứa hỗ trợ từ bên ngoài đều có thể trở thành hăo huyền khi lợi ích quốc gia của người khác bị đặt lên bàn cân.
Khi lựa chọn không c̣n là “có muốn hay không” mà là “có buộc phải không”
Suốt hơn 70 năm, Nhật Bản cố gắng tránh xa cám dỗ hạt nhân, dù luôn có sẵn điều kiện. Hiến pháp ḥa b́nh, kư ức Hiroshima – Nagasaki và tâm lư phản chiến sâu đậm khiến nhiều thế hệ lănh đạo kiên quyết nói “không”. Nhưng những biến động dồn dập giai đoạn 2023–2025 đang làm thay đổi không khí chính trị lẫn tâm trạng xă hội tại Nhật. Các khảo sát gần đây cho thấy đă có trên 30% người dân Nhật mở ḷng với ư tưởng sở hữu vũ khí hạt nhân – con số kỷ lục từ trước đến nay. Trong giới hoạch định chính sách, tỉ lệ ủng hộ c̣n cao hơn nhiều.
Điều quan trọng nhất cần nh́n thẳng: không phải Nhật chủ động muốn có bom. Tokyo không đột ngột thích trở thành một cường quốc “đáng sợ”. Chính môi trường chiến lược đang đẩy Nhật về phía góc tường, nơi lựa chọn không c̣n là “có nên không”, mà là “liệu c̣n lựa chọn nào khác để sống sót”. Từ nước Đức “ngủ quên” v́ tin vào khí đốt Nga cho đến Ukraine v́ tin vào cam kết bảo đảm an ninh giấy trắng mực đen, người Nhật đang rút ra bài học riêng: ḥa b́nh không bao giờ được phép chỉ dựa vào lời hứa hay ḷng tốt của kẻ thù.
Dự báo 2–5 năm: khi “cùng tắc biến”, Tokyo sẽ bấm nút
Nếu các đường xu hướng hiện tại không đổi – Trung Quốc tiếp tục mở rộng kho hạt nhân và quân sự hóa xung quanh Đài Loan, Bắc Triều Tiên tiếp tục bắn thử tên lửa bay qua bầu trời Nhật, Hoa Kỳ tiếp tục gửi những tín hiệu “mệt mỏi chiến lược” – th́ khả năng Tokyo khởi động chương tŕnh vũ khí hạt nhân trong ṿng 2–5 năm tới là điều không c̣n viển vông. Đó sẽ không phải một quyết định “hiếu chiến”, mà là phản ứng sinh tồn của một quốc gia bị dồn giữa ba cường quốc hạt nhân thù địch.
Một tuyên bố mơ hồ, một động thái “không phủ nhận khả năng hạt nhân”, một cuộc sửa đổi hiến pháp được dẫn dắt khéo léo – chỉ cần bấy nhiêu là đủ để Nhật mở cánh cửa ḿnh luôn cố giữ đóng suốt nhiều thập niên. Nhiều ư kiến ủng hộ Tokyo đi theo con đường này lập luận rất thẳng: “Một con cừu không thể tồn tại nếu đứng trước một con sư tử. Ḥa b́nh không thể dựa vào ḷng tốt của kẻ thù, càng không thể chỉ dựa vào lời hứa của đồng minh.”
Khi Nhật có bom, Trung Quốc mới là bên phải tính lại
Điều thú vị là Tokyo không cần sở hữu tới 1.000 đầu đạn để khiến cán cân chiến lược đảo chiều. Chỉ với 50–100 đầu đạn chính xác, gắn trên tàu ngầm hoặc ICBM, Trung Quốc buộc phải xem xét lại toàn bộ kiến trúc chiến lược ở Tây Thái B́nh Dương: tấn công Đài Loan sẽ không c̣n là một canh bạc “ít rủi ro hạt nhân”; gây sức ép lên Nhật không c̣n là tṛ chơi một chiều; và vai tṛ của Mỹ trong khu vực thực ra lại được củng cố, v́ sau lưng Washington là một đồng minh mạnh hơn, cứng rắn hơn, khó bị bắt nạt hơn.
Hoa Kỳ trên bề mặt không muốn Nhật tái vũ trang hạt nhân, v́ điều đó làm trật tự không phổ biến vũ khí hạt nhân thêm mong manh. Nhưng trong sâu thẳm, Washington có thể sẽ ngầm chấp nhận – thậm chí tận dụng – nếu Tokyo tự đi đến quyết định đó, để bom Nhật trở thành một lớp răn đe bổ sung mà Mỹ không cần “trực tiếp kư lệnh chế tạo”. Nhật Bản có thể tạo ra vũ khí hạt nhân nhanh nhất trong lịch sử – và cả thế giới đều biết điều đó, kể cả Bắc Kinh và Moskva.
V́ vậy, câu hỏi thực sự không c̣n là “Nhật có thể làm được hay không?”, mà là: c̣n bao lâu nữa Tokyo sẽ chấp nhận rằng ḥa b́nh không thể được đảm bảo chỉ bằng niềm tin và kư ức chiến tranh? Với tốc độ leo thang của Trung Quốc, Nga, Bắc Triều Tiên – và sự lung lay trong niềm tin vào “ô hạt nhân” của Mỹ – có lẽ câu trả lời lạnh lùng nhưng rất thật là: chỉ c̣n… trong vài năm nữa.
Từ phát ngôn viên trẻ nhất lịch sử đến ‘thánh cô nói láo’
Trong lịch sử chính trị hiện đại Mỹ, hiếm có thư kư báo chí Ṭa Bạch Ốc nào bước lên bục phát biểu với vẻ b́nh thản lạnh lùng như Karoline Leavitt. Mới 28 tuổi, cô đă phá kỷ lục là người trẻ nhất giữ chức vụ này, nhưng điều gây tranh căi không phải là tuổi trẻ mà là cách cô dựng nên một “chuẩn mực” mới: trung thành tuyệt đối với Donald Trump, và sẵn sàng bẻ cong mọi sự thật để bảo vệ ông ta. Nếu Sean Spicer hay Stephanie Grisham từng khiến dư luận lắc đầu trong nhiệm kỳ Trump đầu tiên, th́ Karoline Leavitt giống như phiên bản nâng cấp của “Trump 2.0”: miệng lưỡi sắc sảo, thông minh, nhưng vô cùng tàn nhẫn. Vụ ‘Quiet, Piggy’ và cú bẻ lái thành ‘tổng thống minh bạch nhất lịch sử’
Nét đặc trưng lâu nay của Trump là công kích cá nhân nhắm vào báo chí, nhưng dưới tay Leavitt, những câu chửi rẻ tiền lại được phù phép thành “tính thẳng thắn” và “minh bạch”. Ngày 14 Tháng Mười Một, trên chuyên cơ Air Force One, khi nữ kư giả Catherine Lucey (Bloomberg) hỏi về hồ sơ Jeffrey Epstein và lư do Trump cáu kỉnh nếu “không dính dáng”, ông lập tức chỉ tay vào mặt cô: “Im đi. Im đi, đồ heo” (“Quiet. Quiet, Piggy”). Nhiều nhà báo kỳ cựu gọi đó là hành vi “kinh tởm”, “không thể chấp nhận”. Nhưng trước bục họp báo, Karoline Leavitt không hề nao núng. Cô xoay trục: Trump chỉ đang “bộc trực” mà thôi. Cô ca ngợi: “Tổng thống rất thẳng thắn và trung thực với mọi người trong căn pḥng này”, và đó là lư do người dân “một lần nữa bầu cho ông ấy”. Trump được mô tả là người dám “vạch mặt tin giả”, khó chịu với những phóng viên “nói dối về ông và chính quyền của ông”. Bằng vài câu nói, Leavitt chuyển trọng tâm từ hành vi xúc phạm phụ nữ và tấn công tự do báo chí sang việc ca tụng “tính minh bạch”, rồi kết luận Trump là “tổng thống minh bạch nhất lịch sử”. Một cú ngoặt tay lái cực gắt: hành vi chửi “đồ heo” trở thành bằng chứng của… đạo đức chính trị.
Khi thuế quan được gọi là ‘giảm thuế cho người dân Mỹ’
Nghệ thuật đánh tráo khái niệm của Karoline Leavitt lên đỉnh cao khi đụng tới kinh tế vĩ mô. Trong một cuộc khẩu chiến với phóng viên Josh Boak (AP), cô thản nhiên tuyên bố: “Thuế quan là một khoản cắt giảm thuế cho người dân Mỹ.” Khi phóng viên nhắc lại nguyên lư kinh tế căn bản – thuế quan đánh vào hàng nhập khẩu, rồi được chuyển vào giá bán cho người tiêu dùng – Leavitt lại cho rằng nhận định đó “xúc phạm”. Cô vẽ ra bức tranh màu hồng: doanh thu ở lại trong nước, lương tăng, “nước Mỹ sẽ giàu có trở lại”. Vấn đề là 95% các nhà kinh tế, qua nhiều khảo sát độc lập, đều đồng ư thuế quan làm giảm phúc lợi chung và đẩy gánh nặng sang người tiêu dùng. Nhưng trong thế giới của “thánh cô”, sự thật không nằm ở số liệu, mà nằm ở điều có lợi cho Trump. Tại họp báo 19 Tháng Năm, khi đảng Cộng Ḥa thúc đẩy dự luật cắt giảm thuế và chi tiêu, Karoline lại một lần nữa biến ảo: dự luật này “không làm tăng thâm hụt ngân sách”, trái lại c̣n “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ USD” và là “khoản tiết kiệm lớn nhất lịch sử”. Những tổ chức phân tích độc lập như Penn-Wharton hay Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm đều cho rằng thâm hụt sẽ tăng thêm 3–4 ngàn tỷ USD trong 10 năm; con số “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ” chỉ là phần cắt chi, c̣n phần thất thu thuế khổng lồ th́ bị Leavitt lờ đi. Cô chỉ đưa ra nửa bức tranh – phần có lợi cho Trump – rồi dùng nó như “sự thật hoàn chỉnh”.
Jeffrey Epstein, pḥng khiêu vũ và kỹ năng ‘lật bánh tráng’
Trong vụ Jeffrey Epstein, khi tài liệu liên quan mạng lưới tội phạm t́nh dục bị phanh phui, trong đó có chi tiết nhạy cảm liên quan Trump, Karoline Leavitt chọn chiến thuật phủ nhận triệt để. Các email ṛ rỉ cho thấy Epstein nói Trump “biết về các cô gái”, kể chuyện Trump từng đến nhà y nhiều lần. Leavitt vẫn một mực: “Những email này chẳng chứng minh được ǵ ngoài việc Tổng thống Trump không làm ǵ sai.” Với cô, bằng chứng chỉ có giá trị nếu phục vụ việc “vô tội hóa” ông chủ. Một ví dụ khác là vụ pḥng khiêu vũ ở Ṭa Bạch Ốc. Giữa bối cảnh chính phủ đóng cửa, nhiều người dân không có lương, Leavitt lỡ miệng nói: “Ngay lúc này, dĩ nhiên, pḥng khiêu vũ là ưu tiên chính của tổng thống.” Câu nói lập tức bị xem là vô cảm. Thay v́ xin lỗi, cô và bộ máy Trump quay sang công kích, gọi lănh đạo Dân Chủ là “cặn bă”, tố truyền thông “xuyên tạc”, rồi bảo câu nói bị “tách khỏi ngữ cảnh”. Lỗi không nằm ở người nói, mà ở người nghe “cố t́nh hiểu sai”.
Hợp thức hóa ngôn ngữ bạo lực của Trump
Đáng sợ hơn cả là cách Karoline Leavitt xử lư vấn đề ngôn ngữ bạo lực. Khi Trump đăng trên Truth Social những cáo buộc các nhà lập pháp Dân Chủ là “kích động nổi loạn”, chia sẻ bài viết kêu gọi “TREO CỔ HỌ”, Leavitt không hề dè dặt. Cô đổ lỗi ngược cho Quốc Hội, cho rằng báo chí chỉ muốn nói về “phản ứng của tổng thống” chứ không muốn nhắc đến “nguyên nhân” khiến Trump phải phản ứng. Cô cáo buộc các nghị sĩ “khuyến khích quân đội bất tuân” và phá vỡ “chuỗi chỉ huy thiêng liêng”, rồi chơi lá bài “tiêu chuẩn kép”: nếu Cộng Ḥa làm vậy, giới truyền thông đă “nổi giận”. Thế là, chỉ qua vài câu nói, lời kêu gọi bạo lực của Trump được biến thành hành động “bảo vệ Hiến pháp”, c̣n nỗ lực giám sát quyền lực hành pháp của phe đối lập lại bị tô vẽ như hành vi “phản quốc”.
Karoline Leavitt – ‘Bộ trưởng Sự Thật’ của kỷ nguyên Trump 2.0
Nh́n vào toàn bộ cách hành xử ấy, nhiều người gọi Karoline Leavitt là hiện thân hoàn hảo của bộ máy tuyên truyền Trump 2.0: nói dối trơn tru, không chớp mắt, luôn trong trạng thái b́nh tĩnh đến lạnh gáy. Cô có thể thao túng ngôn ngữ ở mọi tầng: đánh tráo khái niệm, cắt xén bối cảnh, bơm phồng nửa sự thật, biến công kích thành “thẳng thắn”, biến xúc phạm thành “minh bạch”, biến lời đe dọa thành “bảo vệ trật tự”. Với Leavitt, “sự thật” đơn giản là mọi thứ Donald Trump nói ra. Câu thần chú “Trump Was Right About Everything” trở thành kim chỉ nam. Chính v́ thế, không ít người ví cô với các phát ngôn viên ở Bắc Hàn, Trung Quốc hay Việt Nam – những người đứng trên bục chỉ để đọc lại “chân lư” của lănh tụ, không hề có ư niệm độc lập nào về đúng – sai. “Bộ trưởng Sự Thật” Karoline Leavitt đang tŕnh diễn miễn phí cho cả thế giới một cẩm nang: sự thật không chỉ có thể bị bóp méo, mà c̣n có thể bị định nghĩa lại theo ư người nắm quyền.
Khi ‘sự thật’ trở thành con tin của phe phái
Bài viết phê phán Karoline Leavitt đă khiến mạng xă hội Việt ngập trong tranh căi. Một phe lên án cô là “loa nói láo lănh lương”, “Goebbels của Trump”, là “Nữ hoàng nói láo”. Phe khác lại phản công, cho rằng báo chí mới là kẻ thiên vị, rằng câu “Quiet, Piggy” là “xứng đáng” với những câu hỏi “ngu như heo”, rằng đảng Dân Chủ và truyền thông “c̣n dối trá hơn”. Giữa hai làn đạn là một thực tế đáng buồn: sự thật không c̣n là thứ để cùng nhau đi t́m, mà trở thành vũ khí phe phái. Mỗi bên chọn cho ḿnh một “bộ trưởng sự thật”, bám vào đó mà phán xét cả thế giới. Trong bối cảnh ấy, h́nh ảnh Karoline Leavitt trên bục phát biểu Ṭa Bạch Ốc vừa là sản phẩm, vừa là biểu tượng của thời hậu sự thật (post-truth): nơi cảm xúc, trung thành, và kỹ năng ngụy biện có giá trị cao hơn sự trung thực. Và nếu những “thánh cô nói láo” như thế trở thành h́nh mẫu cho các phát ngôn viên quyền lực trên toàn thế giới, th́ có lẽ điều đáng lo nhất không phải là họ bẻ cong sự thật đến đâu, mà là sẽ c̣n bao nhiêu người trong chúng ta chấp nhận sống trong những thực tại được họ vẽ lại giùm.
Năm mặt trận pháp lư và câu hỏi sống c̣n của VinFast
Tính đến tháng 11/2025, VinFast đang cùng lúc đối mặt với bốn vụ kiện dân sự và một cuộc điều tra an toàn tại Mỹ. Đó không chỉ là vài tranh chấp lặt vặt, mà là cả một “trận đồ pháp lư” kéo dài nhiều năm, từ tốc độ sạc chậm, chứng khoán, bản quyền cho đến an toàn tính mạng người dùng. Nếu viễn cảnh xấu nhất xảy ra – thua hết, không thương lượng, không giảm trừ – tổng chi phí bồi thường, phạt và khắc phục có thể leo lên 800 triệu đến 1,5 tỷ USD, tương đương 20.000 – 38.000 tỷ đồng. Con số này đặt cạnh khoản lỗ 812 triệu USD chỉ trong quư 2/2025 cho thấy đây không c̣n là chuyện “đau một chút rồi thôi”, mà là câu hỏi sống c̣n về tài chính và chiến lược mở rộng tại Mỹ. Vụ sạc chậm: từ trải nghiệm người dùng đến class action
Vụ kiện tập thể về tốc độ sạc chậm của VF 8 Plus AWD là quả bom dễ nổ nhất về mặt tâm lư khách hàng. Khoảng 3.000 – 5.000 xe bị ảnh hưởng, và các nguyên đơn cho rằng xe sạc chậm hơn quảng cáo, gây bất tiện, mất giá, thậm chí tổn thất tinh thần lẫn chi phí thời gian. Nếu VinFast thua, mức bồi thường cá nhân có thể từ 5.000 đến 20.000 USD/xe, kéo tổng thiệt hại lên khoảng 50 – 200 triệu USD, tương tự những vụ Hyundai/Kia từng phải chi khoảng 100 triệu USD cho vấn đề pin. Hiện vụ này được tạm dừng chờ trọng tài, nhưng chỉ cần cán cân chứng cứ nghiêng về phía người dùng, số tiền trăm triệu USD có thể trở thành hiện thực.
Cơn ác mộng chứng khoán: cổ đông VFS và trận chiến dài hơi
Đau đầu thứ hai là vụ kiện tập thể chứng khoán, khi cổ phiếu VFS lao dốc tới 84%, từ 37 USD về quanh 5,64 USD. Hàng chục ngh́n cổ đông cho rằng họ bị “dẫn dắt” bởi những thông tin và kỳ vọng không phản ánh đúng rủi ro, dẫn đến tổng thiệt hại thị trường khoảng 1 – 2 tỷ USD. Trong các vụ tương tự, toà án và các bên thường thương lượng ở mức 20 – 30% thiệt hại, cộng một phần tiền phạt, kéo gói bồi thường ước tính 200 – 500 triệu USD. Một số phân tích bi quan thậm chí cho rằng nếu VinFast thua nặng, con số có thể chạm ngưỡng 1 tỷ USD. Đây là mặt trận pháp lư vừa phức tạp, vừa kéo dài, vừa bào ṃn uy tín niêm yết của một hăng xe non trẻ trên đất Mỹ.
Bản quyền thép và bóng ma lệnh cấm nhập khẩu
Vụ kiện vi phạm bản quyền của ArcelorMittal không chỉ là câu chuyện tiền bản quyền. Nếu ṭa xác định VinFast sử dụng giải pháp, vật liệu hoặc công nghệ thuộc sở hữu của nguyên đơn mà không được phép, mức bồi thường có thể lên tới 50 – 150 triệu USD, bao gồm phí bản quyền, thiệt hại kinh doanh và lăi phạt. Nguy hiểm hơn, vụ việc c̣n được soi chiếu song song tại Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC), nơi lệnh cấm nhập khẩu là một vũ khí pháp lư rất thật. Nếu VF 8 – và thậm chí các ḍng VF 3, 6, 7, 9 – bị vướng lệnh hạn chế hoặc cấm nhập vào Mỹ, thiệt hại không chỉ c̣n là vài chục hay vài trăm triệu tiền mặt, mà là đ̣n giáng trực tiếp vào chiến lược toàn cầu hoá của VinFast.
“Tiền nhà chưa trả”: vụ kiện nhỏ nhưng phản ánh kỷ luật tài chính
Vụ kiện không trả tiền thuê showroom tại Palo Alto nghe qua chỉ là “chuyện lẻ”: nợ gốc 356.000 USD cho 12 tháng thuê chưa thanh toán, tổng cộng khoảng 500.000 USD nếu tính thêm lăi và phạt. So với những con số trăm triệu, đây là vụ việc nhỏ nhất và cũng dễ dàn xếp nhất. Tuy nhiên, ở góc độ h́nh ảnh, nó để lại mùi vị không dễ chịu: một hăng xe muốn xây dựng h́nh ảnh toàn cầu nhưng lại bị lôi ra toà v́ tiền nhà chưa trả, đứng cạnh các vụ class action và điều tra an toàn. Nó đặt câu hỏi về kỷ luật tài chính và cách VinFast xử lư các cam kết hợp đồng ở thị trường khó tính như Mỹ.
NHTSA và “vết trượt” an toàn LKA trên VF 8
Cuộc điều tra sơ bộ PE24025 của NHTSA về hệ thống hỗ trợ giữ làn đường (LKA) trên VF 8 đời 2023 – 2024 tưởng chừng là cơn băo lớn, nhưng tạm thời đă dịu lại. Nguyên nhân: VinFast chủ động thu hồi 6.314 xe (Recall số 25V-559) vào tháng 8/2025, cập nhật phần mềm qua OTA để giảm rung lắc vô lăng, cải thiện khả năng tài xế can thiệp và tối ưu chuyển tiếp giữa chế độ tự động và thủ công. NHTSA dựa trên 14 khiếu nại của khách hàng, không ghi nhận tai nạn chết người nào gắn trực tiếp với lỗi LKA, dù có một vụ tử vong ở California tháng 4/2024 được dư luận chú ư. Khi nhà sản xuất đă thu hồi và khắc phục, Văn pḥng Điều tra Lỗi (ODI) tạm đóng hồ sơ – đúng quy tŕnh chuẩn. Tuy vậy, chi phí cho VinFast vẫn không nhỏ: từ 20 đến 100 triệu USD để tổ chức thu hồi, cập nhật, chăm sóc khách hàng. Và nguy cơ vẫn lơ lửng: nếu khiếu nại mới phát sinh, NHTSA hoàn toàn có thể mở lại điều tra, thậm chí kích hoạt một làn sóng class action mới liên quan đến an toàn.
Cộng dồn thiệt hại: 800 triệu hay 1,5 tỷ USD?
Nếu chỉ nh́n từng vụ riêng lẻ, nhiều người sẽ có cảm giác “chắc cũng xong xuôi được”. Nhưng khi cộng lại, bức tranh trở nên nặng nề:
– Vụ sạc chậm VF 8: 50 – 200 triệu USD.
– Vụ chứng khoán VFS: 200 – 500 triệu USD, kịch bản xấu có thể tiến gần 1 tỷ.
– Vụ bản quyền ArcelorMittal: 50 – 150 triệu USD.
– Vụ tiền thuê showroom: khoảng 0,5 triệu USD.
– Thu hồi và điều tra LKA: 20 – 100 triệu USD.
Tổng ước tính “mềm” rơi vào khoảng 320 – 1,006 tỷ USD. Nếu tính thêm khả năng phạt cao, mở rộng phạm vi bồi thường hoặc những hệ quả gián tiếp (như hạn chế kinh doanh), kịch bản 800 triệu – 1,5 tỷ USD hoàn toàn không phải chuyện bịa. Trên thực tế, đa số các vụ sẽ kết thúc bằng thỏa thuận (settlement) với mức giảm 20 – 50% so với trần thiệt hại, nhưng điều đó không xoá bỏ áp lực đè lên bảng cân đối kế toán của VinFast.
Không chỉ là tiền: uy tín, North Carolina và cánh cửa Mỹ
Tiền có thể vay, có thể bơm thêm, có thể đốt tiếp. Nhưng thứ khó mua nhất lại là thời gian và uy tín. Một startup xe điện non trẻ vào thị trường Mỹ với tham vọng xây nhà máy hàng tỷ USD tại North Carolina, nhưng lại bước vào năm 2026 – 2028 với gánh nặng các vụ kiện, thu hồi, điều tra… th́ h́nh ảnh trong mắt nhà đầu tư, người tiêu dùng và cả giới quản lư sẽ thay đổi đáng kể. Việc nhà máy North Carolina bị tŕ hoăn đến năm 2028 không chỉ là một ḍng tin tiến độ, mà là dấu hiệu cho thấy VinFast phải co lại, tính toán lại đường đi trong bối cảnh “vết xe Tesla, Lucid, Rivian…” vẫn c̣n sờ sờ trước mắt. Mỗi vụ kiện, mỗi cuộc điều tra đều là lời nhắc nhở rằng thị trường Mỹ không dễ dăi với các thử nghiệm vội vàng.
Khi bài toán pháp lư quyết định tương lai một thương hiệu
Câu hỏi “Nếu VinFast thua hết 5 vụ kiện và điều tra, phải đền bao nhiêu?” thực chất không chỉ là tṛ chơi cộng trừ nhân với vài con số trăm triệu USD. Đó là bài toán về độ chịu đựng tài chính của một hăng xe đang lỗ nặng, về niềm tin của cổ đông, về sự kiên nhẫn của khách hàng, và về khả năng VinFast có đủ thời gian để trưởng thành trong một thị trường khắc nghiệt như Mỹ hay không. Trong kịch bản đẹp, họ dàn xếp được hầu hết, cắt giảm thiệt hại, nâng chất lượng sản phẩm, sửa sai và dần lấy lại niềm tin. Trong kịch bản xấu, những phán quyết bất lợi, cộng thêm tiến độ tŕ trệ của nhà máy và sự hoài nghi của thị trường, có thể biến 800 triệu – 1,5 tỷ USD thành ranh giới giữa một giấc mơ toàn cầu và một bài học đắt giá về sự vội vàng. Và ở giữa hai kịch bản ấy, từng đơn kiện, từng bản thu hồi, từng quyết định pháp lư sắp tới sẽ là những bước chân quyết định xem VinFast bước qua, hay hụt chân trên đất Mỹ.
Mặt trận Xuân Lộc – Long Khánh. Nguồn: Ḍng Sông Cũ – WordPress.com
Nhiều kỳ – kỳ 1
Tôi là một trong những chiến binh của Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân đă có mặt trong trận Xuân-Lộc tháng Tư năm 1975. Chiến thắng Xuân-Lộc là chiến thắng oanh liệt cuối cùng của Quân Lực Việt-Nam Cộng-Ḥa. Nhiều năm sau chiến tranh, cứ tới tháng Tư th́ trên truyền h́nh, truyền thanh, trên những trang báo giấy và báo điện tử, người Việt hải ngoại lại nhắc tới trận đánh này. Mỗi khi kể chuyện Xuân-Lộc tháng Tư năm 1975, th́ người ta không thể quên Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân.
Chúng tôi đă trải qua một thời gian nửa tháng trời ở đó; đă có mặt kể từ ngày mở màn, cho tới ngày kết thúc trận đánh này. Anh em chiến sĩ của Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân đă chiến đấu hết ḿnh, đă sẵn sàng hy sinh tính mạng để cùng các bạn Sư Đoàn 18 Bộ Binh tạo dựng chiến thắng để đời ấy.
Từ đó, những quân nhân của Sư Đoàn 18 Bộ Binh và Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân trở thành thân thiết, coi nhau như anh em.
Mấy chục năm qua, nhiều tác phẩm liên quan tới trận Xuân-Lộc năm 1975 đă được những nhân vật trực tiếp tham chiến viết lại.
Qua những hồi kư ấy, hầu như độc giả đă được nghe kể một cách chi tiết diễn tiến từng ngày, từng giờ, của trận chiến, những cuộc chuyển quân, điều binh của cả đôi bên và kết quả những lần chạm súng.
Nhưng chắc chắn khó có ai biết rằng trong trận Xuân-Lộc năm 1975 lại có những điều không ngờ trước đă xảy ra, tỷ như chuyện Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân t́nh cờ có mặt tại đây. Đôi khi chỉ v́ một chuyện t́nh cờ mà có thể đưa tới kết cục thành bại của một chiến trường.
Cuối tháng Ba năm 1975 Quân Đoàn II tan ră, Cao Nguyên Vùng 2 đă mất, nhưng Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Vương Mộng Long vẫn tồn tại, vẫn can trường.
Từ Quận Kiến-Đức, chúng tôi đă bẻ găy ṿng vây của Trung Đoàn 271 Cộng-Sản Bắc-Việt để về bắt tay với quân bạn ở Thị trấn Gia-Nghĩa, Quảng-Đức; tại đây các đơn vị trực thuộc Tiểu Khu Quảng-Đức đă bỏ tỉnh lỵ một ngày rồi.
Bị chỉ định giữ vai tṛ tiên phong, dẫn đầu liên đoàn rút lui, tôi quyết định không dùng Liên tỉnh lộ 8 B để về Bảo-Lộc mà sẽ đi xuyên rừng theo phương giác từ.
Ngay ngày đầu triệt thoái, vừa qua sông Đa Dung, một trái lựu đạn nổ v́ bất cẩn, ông Trung tá Liên đoàn trưởng Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân bị một vết thương nhẹ ở ngực, đă rời vùng.
Hai ngày sau, th́ ông Trung tá Liên đoàn phó Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân cũng vội vàng leo lên trực thăng tải thương, bỏ đơn vị lại giữa rừng. Từ hôm ấy, không c̣n ai thấy bóng dáng ông ta nữa; hóa ra ông Trung tá đào ngũ này đă nhanh chân chạy thẳng một lèo qua Mỹ!
Cựu Th/Tá Vương Mộng Long & cựu Th/Tướng Lê Minh Đảo (USA-2009) – Ảnh do tác giả cung cấp
Bắt đầu từ ngày thứ ba của cuộc lui binh, gánh nặng chỉ huy, lèo lái Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân đè nặng lên vai Thiếu tá Hiện Dịch Vương Mộng Long, Tiểu Đoàn Trưởng Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân.
Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân dưới quyền chỉ huy của tôi đă vừa chiến đấu vừa tiến dần về hướng duyên hải. Kết quả công lao khó nhọc của tôi đă được đền bù: Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân là đơn vị duy nhất của Biệt Động Quân/Quân Khu 2 c̣n tồn tại và chiến đấu tới giờ phút chót để bảo vệ chế độ Cộng-Ḥa.
Sau gần nửa tháng vừa đánh, vừa lui, ngày 5 tháng Tư năm 1975, qua tần số FM 47.70 trong máy PRC 25, tôi liên lạc được chiếc thám thính cơ L 19 bay trên trời.
Người bay trên L19 để đi t́m Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân ngày đó là Trung tá Nguyễn Khoa Lộc, một sĩ quan của Bộ Chỉ Huy Biệt Động Quân /Quân Khu 3.
Theo lệnh của Trung tướng Nguyễn Văn Toàn, Tư lệnh Quân Khu 3 th́ Phi Đoàn 237 Trực Thăng sẽ ưu tiên bốc Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân trước, các đơn vị c̣n lại sẽ được chuyển vận sau.
Khoảng mười giờ sáng ngày 6 tháng Tư trên trời đă xuất hiện một đoàn trực thăng CH 47 dẫn đầu bởi một tàu chỉ huy UH 1 D và hai trực thăng vơ trang. Tôi nhận được lệnh chuẩn bị băi đáp.
“Biến mà không loạn” là phương châm chỉ huy của tôi. Cho dù cái chết kề bên, quân nhân của Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân vẫn răm rắp tuân theo lời cấp chỉ huy của họ.
Tôi cho quân nối đuôi nhau theo đội h́nh 5 hàng dọc. Sử dụng đội h́nh này, người chỉ huy vừa dễ đếm quân, vừa dễ chuyển quân thành hàng ngang sẵn sàng chiến đấu nếu bị địch tấn kích bất ngờ.
Lệnh phát ra từ chiếc tàu đang lơ lửng giữa trời:
“Yêu cầu các anh chuẩn bị 45 người!”
Dưới đất lập tức có 5 hàng dọc, 9 hàng ngang tiến ra đồng cỏ tranh.
Đang trên đường sà xuống băi, người phi công nói tiếp:
“Yêu cầu 5 người nữa!”
Dưới đất lại thêm một hàng ngang 5 người, nhập vào đoàn người phía trước.
Trên tàu lặp lại:
“Yêu cầu 5 người nữa!”
Dưới đất lại thêm một hàng ngang 5 người nữa tiến lên.
Chứng kiến cảnh này, người chỉ huy đoàn trực thăng bỗng la lớn:
“Tuyệt vời! Tuyệt vời! Kỷ luật của đơn vị này thật là tuyệt vời! Như vậy th́ các bạn cứ xếp hàng 65 người một tàu! Không vũ khí nặng, cứ 65 người là okay!’
Nhiều chục năm sau, cựu Trung tá Nguyễn Phú Chính, Phi đoàn trưởng Phi Đoàn 237 Trực Thăng c̣n nhớ h́nh ảnh chúng tôi đă ra băi, lên tàu như thế nào.
Mỗi khi nhắc lại chuyện bốc quân giữa rừng ngày ấy, th́ anh Chính thường nói một câu nhận xét rất ngắn:
“Cung cách tay này chỉ huy lính th́ không chê vào đâu được!”
Xế trưa ngày 6 tháng Tư năm 1975 chúng tôi ghé lại phi trường Phan Thiết không lâu, vừa đủ thời gian cho phi hành đoàn ăn cơm và cho máy bay tái tiếp tế nhiên liệu.
Tại phi trường Phan-Thiết, kiểm quân, tôi phát giác ra một trung đội của Đại Đội 4/82 không có mặt. Trung đội này do Chuẩn úy Bảo chỉ huy. Chắc ông Bảo và hai chục ông lính khác c̣n kẹt trong rừng Blao cùng với số người c̣n lại của hai tiểu đoàn bạn là Tiểu Đoàn 63 và 81 Biệt Động Quân.
Sau đó chúng tôi lại lên tàu tiếp tục cuộc hành tŕnh.
Tới 5 giờ chiều ngày 6 tháng Tư năm 1975 th́ năm chiếc máy bay Chinook CH47 hạ cánh trên phi đạo Xuân-Lộc.
Trừ ra một chiếc trực thăng có nhiệm vụ móc 5 thùng xăng rỗng bằng cao su ṭn ten dưới bụng, bốn chiếc c̣n lại đều chở đầy quân.
Bốn chiếc Chinook này đă vận chuyển 260 quân nhân của Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân từ Vùng 2 vào tăng cường cho mặt trận Long-Khánh của Vùng 3 theo lệnh của Trung tướng Nguyễn Văn Toàn, Tư lệnh Quân-Đoàn III.
Tôi là một trong số 65 người ngồi trên chiếc CH47 thứ nhất vừa hạ cánh.
Tới Xuân-Lộc, chúng tôi c̣n ngồi trên tàu, th́ có lệnh cho một ḿnh tôi xuống đất tŕnh diện Trung tướng Nguyễn Văn Toàn Tư lệnh Quân Khu 3.
Nơi đầu phi đạo có hai chiếc xe Jeep đậu bên nhau. Tàu tôi đáp cách hai chiếc Jeep chừng ba trăm mét.
Một chiếc Jeep chạy tới đón tôi, người trên xe tôi quen, đó là Đại tá Phạm Văn Phúc, Tỉnh trưởng tỉnh Long-Khánh. Ông Phúc là cựu sĩ quan Biệt Động Quân.
Đại tá Phúc nhảy sang ghế tài xế nhường chỗ cho tôi, rồi la lớn,
– Lên xe đi Long! “Cha” Toàn đang chờ Long đó!
Hai phút sau tôi đă đứng nghiêm trước mặt Tướng Toàn.
Ông Toàn giơ cái can chỉ huy quơ quơ trước mặt tôi,
– Đ! M! Không cần chào kính ǵ ráo! Tau hỏi mi chớ muốn ở đây làm trừ bị cho thằng Đảo hay muốn về Sài-G̣n sát nhập vào Biệt Động Quân/ Quân Khu 3?
Chỉ sau vài giây suy tính, tôi buột miệng,
– Trung tướng cho tụi tôi ở lại đây!
Nghe tôi xin ở lại Xuân-Lộc, Tướng Toàn vừa cười vừa nói,
– Thằng ni khôn! Mi là tàn quân của Vùng 2, nếu mi mà về Sài-G̣n, tụi nó (?) sẽ coi mi không đáng một xu teng! Tau biết mi giỏi nên cho mi xuống đây, làm trừ bị cho thằng Đảo, không về Sài-G̣n nữa! Mi chọn ở lại đây là phải đó!
Sau đó Tướng Toàn leo lên xe; xe trở đầu chạy đi.
Tôi và Đại tá Phúc quay trở lại chỗ hợp đoàn Chinook đang đậu. Sau khi ngỏ lời cám ơn phi hành đoàn, tôi ra lệnh cho anh em binh sĩ xuống tập họp trên băi cỏ nằm sát phi đạo.
Năm phút sau, đoàn tàu rời sân băi, bay về hướng Tây.
Khi anh lính cuối cùng đă đứng vào hàng, lệnh đầu tiên của tôi ban ra là:
“Cấm quân”
Kỷ luật là sức mạnh của quân đội. Dù bất cứ ở đâu, bất cứ trong t́nh trạng nào, nếu không giữ được kỷ luật th́ quân đội không c̣n là quân đội nữa!
V́ thế, lúc nào tôi cũng coi vấn đề duy tŕ kỷ luật của tiểu đoàn là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của người chỉ huy.
Chính v́ cái kỷ luật thép của đơn vị, mà trong t́nh thế nguy kịch, chúng tôi vẫn ra băi đáp, lên tàu, với phong cách như thế ấy.
Cũng chính v́ cái kỷ luật thép của đơn vị, mà suốt thời gian nửa tháng trời chúng tôi tham chiến ở Xuân-Lộc, người dân của thị trấn này hầu như chưa từng nh́n thấy bộ quân phục rằn ri nào của Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân xuất hiện trong đường phố.
Dân mà c̣n không biết chúng tôi có mặt ở đây, th́ chắc chắn Việt-Cộng cũng không biết ǵ về chúng tôi
Đ/Tá Hứa Yến Lến, Th/Tướng Lê Minh Đảo, Tr/Tướng Phạm Quốc Thuần, Th/Tá Vương Mộng Long, Tr/Tá Nguyễn Văn Xuân – Ảnh do tác giả cung cấp
Tôi cầm tờ giấy ghi t́nh trạng quân số hiện diện do ông Thượng sĩ thường vụ tiểu đoàn vừa tŕnh lên. Chính xác th́ quân số của tôi tổng cộng có 260 Biệt Động Quân khởi hành từ Blao, trừ đi 2 quân nhân bị thương là Hạ sĩ Nguyễn Ba trưởng toán Viễn Thám và một anh lính của Tiểu Đoàn 63 Biệt Động Quân được phép ngồi lại trên tàu để tiếp tục về Biên-Ḥa, th́ số người xuống sân bay Xuân-Lộc chiều nay phải là 258 người.
Tới lúc các đại đội điểm mặt số quân nhân hiện diện để xem ai c̣n, ai mất, th́ ḷi ra một người lạ. Ông ta là một thiếu úy của Tiểu Đoàn 81 Biệt Động Quân đứng trà trộn trong hàng ngũ của Đại Đội 4/82!
Cái ông thiếu úy của Tiểu Đoàn 81 này nhanh chân quá!
Nh́n bộ dạng run rẩy sợ sệt của anh ta, tôi chợt nghĩ lại, có nhiều người cao cấp hơn anh ta nhiều mà gặp cảnh ngặt nghèo đă vội lo chạy thoát thân, bỏ rơi đồng đội, điển h́nh là ông Trung tá Liên đoàn phó Liên Đoàn 24 Biệt Động Quân đă leo lên trực thăng, đào ngũ giữa rừng, nên tôi chỉ đá anh ta một cái rồi đuổi đi thôi.
B́nh thường mà gặp cảnh này, chắc chắn tôi không nhẹ tay đâu, mà h́nh phạt của tôi sẽ nặng hơn nhiều.
Đại tá Phúc nói,
– Long cho anh em tạm nghỉ trong khu nhà chứa máy bay L19 nơi đầu phi đạo. Ḿnh vào họp với ông Toàn và ông Đảo rồi “moa” đề nghị cho tiểu đoàn của Long vào tiểu khu ở với “moa”.
Đại tá Phúc và tôi vào tới sân Bộ Tư Lệnh Sư Đoàn 18 Bộ Binh th́ thấy nơi này đă có cả chục sĩ quan đang đứng lố nhố.
Những người này chỉ ngừng nói chuyện, khi Trung tướng Nguyễn Văn Toàn kéo tay tôi, đẩy tôi tới trước mặt một ông Chuẩn tướng,
– Tau vừa bốc thằng ni từ Blao về! Tau giao nó cho Đảo! Để nó làm trừ bị! Okay!
Không thèm nh́n mặt tôi, vị tướng một sao quay qua ra lệnh cho một ông trung tá đứng bên, sau này tôi biết ông ta tên là Nguyễn Văn Xuân,
– “Toa” cho giải giới đơn vị này. Cho chúng nó ở tạm đâu đó, đừng để chúng nó ra phố phá làng, phá xóm!
Nghe ông Tư lệnh Sư Đoàn 18 Bộ Binh thốt ra những lời nói trên, tôi có cảm tưởng như vừa bị ông ta tát cho một cái ngay giữa mặt. Tôi đưa tay kéo áo Tướng Toàn,
– Được rồi! Cho chúng tôi về Sài-G̣n ngay! Chúng tôi không ở lại đây nữa!
Đại tá Phúc vội vàng lôi tôi sang phía ông, rồi nói với ông Toàn,
– Trung tướng giao thằng Long cho tôi! Nó quen biết tôi, chúng tôi làm việc với nhau dễ dàng hơn.
Ngay lúc này, đứng cạnh chiếc xe Jeep Quân Cảnh có một sĩ quan đeo lon đen, tôi không nh́n rơ ông ta là trung tá hay đại úy, lớn tiếng góp ư,
– Muốn tránh chuyện cướp bóc th́ phải giải giới! Không giải giới th́ cho đi chỗ khác!
Bất th́nh ĺnh, ông Tướng Tư lệnh Quân Khu 3 trợn mắt lên, giơ cao cái can chỉ huy nhứ nhứ mấy cái, rồi hét lớn,
– Tụi mi im cái mồm đi!
Thấy Tướng Toàn nổi giận, mọi người đều im re.
Tiếp đó ông Toàn dơng dạc từng tiếng một,
– Tau biết thằng ni! Không được giải giới nó! Thằng ni là dân kỷ luật số một! Đó là lư do tại sao tau không đem nó về thẳng Sài-G̣n mà để nó ở lại đây! Tau nói là giao nó cho Sư Đoàn 18! Đây là lệnh! Thi hành đi!
Lúc này ông Chuẩn tướng Tư lệnh Sư Đoàn 18 Bộ Binh mới ch́a tay ra cho tôi bắt,
– “Qua” tên là Lê Minh Đảo. Nếu Trung tướng Tư lệnh đă giới thiệu em như vậy th́ “qua” tin. Thôi! Không cần giải giới nữa!
Rồi ông chỉ tay về hướng một trong hai vị đại tá đứng cách đó không xa,
– Okay! Từ giờ em được đặt dưới quyền Đại tá Hiếu!
Một ông đại tá người Bắc bước tới bắt tay tôi, niềm nở,
– Long cần ǵ th́ cứ cho anh hay. Đừng ngại ngùng ǵ cả!
Tướng Đảo thân mật ôm vai ông sĩ quan vừa tới, rồi cười.
Từ chiếc cưa máy đến cú rơi lịch sử của Tesla
Nửa năm sau khi chiếc cưa máy của Elon Musk được cất vào kho, người ta mới bắt đầu ngồi xuống, b́nh tĩnh mở từng trang dữ liệu ra để xem rốt cuộc màn phá phách của ông ta đă để lại những ǵ. Câu trả lời đến từ một công tŕnh nghiên cứu dài 27 trang của nhóm bốn giáo sư Đại học Yale, mang tên “The Musk Partisan Effect on Tesla Sales”, công bố vào Tháng Mười vừa qua. Những con số khô khan ấy kể lại một câu chuyện rất đời: chỉ v́ vài năm “dại một giờ” lao đầu vào chính trị, Elon Musk đă kéo theo cả Tesla trượt dốc, đánh mất hơn một triệu xe bán ra trong chưa đầy ba năm. Điều trớ trêu là trước đó, cũng chính sự “ngông” và “dị” của Musk từng góp phần biến Tesla thành biểu tượng của tương lai. Từ giấc mơ cứu hành tinh đến cú tụt dốc doanh số
Năm 2020, Tesla gần như đồng nghĩa với tương lai. Một hăng xe điện phá vỡ mọi quy tắc, thách thức các tập đoàn xe hơi trăm năm tuổi, đưa Elon Musk trở thành biểu tượng toàn cầu của công nghệ xanh. Với tầng lớp trung lưu đô thị Mỹ – đặc biệt là những người có khuynh hướng Dân Chủ – lái một chiếc Tesla không chỉ là vấn đề tiện nghi, mà c̣n là tuyên ngôn: “Tôi đang góp phần cứu lấy hành tinh này.” Thế nhưng chỉ vài năm sau, bức tranh ấy vỡ vụn. Đến giữa năm 2025, Tesla đă hai năm liên tiếp sụt giảm doanh số, ngay trong bối cảnh thị trường xe điện Mỹ vẫn tăng trưởng. Giá pin, nguồn cung, cạnh tranh… tất cả đều không giải thích được cú rơi này. Yale đă chỉ ra một thủ phạm duy nhất: Elon Musk. Theo mô h́nh tính toán của họ, “hiệu ứng đảng phái” gắn liền với Musk đă khiến Tesla mất từ 1 đến 1.26 triệu chiếc xe bán ra trong 30 tháng, tương đương 67–83% doanh số thực tế. Nói cách khác, nếu không có những phát ngôn và hành động chính trị phân cực của chủ tịch, Tesla có thể đă bán được nhiều hơn 67–83% trong giai đoạn từ Tháng Mười 2022 đến Tháng Tư 2025.
Khi Elon Musk bỏ vai “ông chủ công nghệ” để hóa thành chiến binh phe phái
Bước ngoặt đến từ giữa năm 2022, sau thương vụ mua lại Twitter (nay là X). Từ một “thần tượng công nghệ” được cả hai phía nể trọng, Musk bắt đầu rẽ sang vai tṛ chiến binh chính trị: sa thải hàng loạt nhân viên, nới lỏng kiểm duyệt cho các tài khoản cực hữu, biến X thành sân khấu cho các cuộc xung đột văn hóa, rồi mạnh tay quyên góp 300 triệu USD cho ứng viên Cộng Ḥa Donald Trump trong mùa bầu cử 2024. Khi Trump tái đắc cử, Elon Musk đảm nhiệm vai tṛ lănh đạo “Bộ Hiệu Quả Chính Phủ” (DOGE – Department of Government Efficiency), một vị trí vừa nực cười vừa quyền lực. Từ thời điểm đó, cái tên Musk không c̣n là biểu tượng của “tương lai xanh” mà trở thành biểu tượng của “một phe đỏ” đầy chia rẽ. Và Tesla – thương hiệu gắn chặt với h́nh ảnh cá nhân ông – phải trả giá.
Dân chủ quay lưng, Cộng Ḥa tăng nhẹ: một cuộc chuyển dịch hoàn hảo… bất lợi
Nhóm nghiên cứu Yale đă khai thác dữ liệu đăng bộ xe mới trên toàn nước Mỹ từ Tháng Ba 2020 đến Tháng Tư 2025, so sánh với tỷ lệ cử tri Dân Chủ – Cộng Ḥa trong hai kỳ bầu cử 2020 và 2024. Trước Tháng Mười 2022 – mốc Musk hoàn tất mua Twitter – các khu vực “xanh” (Dân Chủ) mua Tesla nhiều hơn hẳn và xu hướng đó tăng đều. Sau mốc này, đồ thị quay đầu: doanh số Tesla sụt mạnh ở các vùng Dân Chủ, trong khi ở vùng “đỏ” (Cộng Ḥa) chỉ tăng nhẹ, không đủ bù đắp. Để tách hiệu ứng Musk khỏi các yếu tố khác như cạnh tranh, mẫu xe, ưu đăi thuế…, nhóm Yale dùng các mô h́nh Difference-in-Differences và Triple Difference – những công cụ quen thuộc trong kinh tế học để đo tác động chính sách. Kết quả lạnh lùng: nếu không có “hiệu ứng Musk”, doanh số Tesla hàng tháng có thể cao hơn khoảng 150%. Ngược lại, ở các khu vực Dân Chủ, Tesla mất trung b́nh 0.2 chiếc trên mỗi 10,000 xe đăng bộ mỗi tháng. Nghe qua con số có vẻ nhỏ, nhưng tích lũy suốt 30 tháng trên phạm vi cả nước, nó biến thành cả triệu chiếc xe bốc hơi khỏi báo cáo tài chính.
Người Mỹ không bỏ xe điện – họ chỉ bỏ… Elon Musk
Hiệu ứng thay thế thể hiện gần như hoàn hảo: cứ mỗi chiếc Tesla không bán được, là có một chiếc xe điện hoặc hybrid của hăng khác được mua thay thế. Nghĩa là người Mỹ không quay lưng với xe điện. Họ chỉ quay lưng với thương hiệu gắn chặt với một nhân vật chính trị mà họ ghét. Các khảo sát song song càng cho thấy rơ điều đó. Thăm ḍ của NBC News (2021–2025) cho thấy tỷ lệ người Dân Chủ có cái nh́n tiêu cực về Musk tăng từ 28% lên 92%, trong khi người Cộng Ḥa nh́n ông với thiện cảm tăng từ 30% lên 75%. Nhưng có một vấn đề: dân Cộng Ḥa lâu nay vốn không mặn mà với xe điện. Nhiều người trong số họ phủ nhận biến đổi khí hậu, chê bai quy định khí thải, thích tiếng gầm của động cơ xăng hơn tiếng rít của mô-tơ điện. Một khảo sát YouGov (Tháng Ba 2025) cho thấy 71% cử tri Dân Chủ nói Musk là lư do khiến họ không muốn mua Tesla, trong khi chỉ 3% cử tri Cộng Ḥa nói Musk khiến họ… muốn mua Tesla hơn. Thế là tổng hiệu ứng trở thành âm tuyệt đối: Musk mất nhiều khách hàng “xanh” hơn gấp hàng chục lần số khách hàng “đỏ” mà ông mong kéo về.
Khi thương hiệu bị trói chặt vào một cái tên
Suốt hơn một thập niên, Tesla và Elon Musk gần như là một. Chiến lược marketing của hăng dựng quanh “thần thoại” Musk: nhà sáng lập thiên tài, dám mơ những giấc mơ điên rồ, phóng tên lửa lên trời, xây đường hầm dưới đất, đặt cược tương lai nhân loại vào xe điện và sao Hỏa. H́nh ảnh ấy giúp Tesla khác biệt, thu hút vốn đầu tư, lôi kéo khách hàng trung thành. Nhưng chính sự đồng nhất đó lại là tử huyệt: chỉ cần h́nh ảnh cá nhân rơi vào vùng phân cực, thương hiệu sẽ bị kéo theo không phanh. Giáo sư James Levinsohn, một trong bốn tác giả, chỉ b́nh thản kết luận: “Thương hiệu của Musk từng là ‘người dẫn đường cho tương lai’. Giờ nó là ‘biểu tượng của một phe’. Và thị trường căm ghét điều đó.” Khi Tesla không c̣n là một chiếc xe, mà là một tấm bảng treo trên đường cao tốc ghi rơ “tôi đứng về phía nào”, rất nhiều khách hàng sẽ chọn né sang làn khác.
Tesla mất, đối thủ thắng – và chính sách khí hậu cũng hao hụt
Cú trượt chân của Musk không chỉ làm tổn thương Tesla, mà c̣n ảnh hưởng đến cả thị trường xe điện và chính sách khí hậu Mỹ. Nghiên cứu chỉ ra: doanh số xe điện và hybrid của các hăng khác (Ford, Hyundai, Toyota, Rivian, Kia…) tăng 17–22% kể từ khi Musk mua Twitter – nhờ làn sóng khách hàng rời bỏ Tesla. Riêng tại California, nếu không có “hiệu ứng tiêu cực Elon Musk”, tiểu bang này đă có thể đạt mục tiêu 35% xe không phát thải vào năm 2026. Thực tế, doanh số xe điện giảm làm California hụt khoảng 139,700 xe chỉ riêng trong quư I/2025, kéo lùi tiến tŕnh chuyển đổi xanh. Một cá nhân, bằng phát ngôn và hành vi chính trị của ḿnh, đă vô t́nh bẻ lái cả một chính sách công – điều mà trước đây ít ai nghĩ có thể xảy ra trong một thị trường lớn như vậy.
CEO “tham chính”: ranh giới mong manh giữa giá trị và phe phái
Khái niệm “CEO activism” – lănh đạo doanh nghiệp công khai lập trường chính trị – thật ra không mới. Tim Cook (Apple), Howard Schultz (Starbucks)… từng lên tiếng về quyền con người, môi trường, b́nh đẳng. Nhưng đa số họ chọn những giá trị mang tính phổ quát, ít phân cực, gắn với sứ mệnh thương hiệu. Elon Musk chọn con đường khác: biến chính trị thành sân chơi cá nhân, công khai chọn phe, gắn thương hiệu với một chiến tuyến cụ thể. Trong marketing, đó là điều gần như tối kỵ. Michael Jordan từng nói một câu được trích ngay trong nghiên cứu Yale: “Người Cộng Ḥa cũng mua giày thể thao.” Ngụ ư rất rơ: nếu anh biến sản phẩm của ḿnh thành biểu tượng của một phe, anh sẽ tự cắt mất nửa thị trường. Tesla là minh chứng sống động cho câu nói này ở thế kỷ 21: khi một CEO lao vào trận chiến ư thức hệ, công ty phải đứng ra nhận đạn.
Kỷ nguyên thương hiệu cá nhân: ánh hào quang và cái giá phải trả
Trong thời đại mạng xă hội, ranh giới giữa con người và thương hiệu mỏng như tờ giấy. Elon Musk là ví dụ hoàn hảo của một người đă dùng thương hiệu cá nhân để kéo một công ty lên tận mây xanh – rồi cũng chính thương hiệu đó kéo nó rơi xuống vực sâu. Tesla trở thành nạn nhân của chiến lược mà họ từng tận hưởng: xây cả một thần thoại quanh người sáng lập. Khi h́nh ảnh cá nhân trở thành thương hiệu, mọi rủi ro đời thường của con người – cái tôi, cơn giận, sự bốc đồng, tham vọng chính trị – lập tức biến thành rủi ro cho công ty. Và khi con người đó sa vào chính trị, thương hiệu sẽ phải trả giá bằng doanh thu, thị phần, uy tín. Câu chuyện “hiệu ứng đảng phái” của Musk vượt khỏi biên giới một công ty, một ngành hàng. Nó cho thấy ở một nước Mỹ phân cực, tiêu dùng và chính trị đă ḥa làm một: chọn mua sản phẩm cũng là chọn một bản sắc. Elon Musk, trong nỗ lực khẳng định cái tôi, đă vô t́nh chia đôi chính khách hàng của ḿnh.
Bài học cuối: MAGA không mua Tesla, dù từng khoái chiếc cưa máy
Tri trết thay, sau cú ngă đau, Elon Musk đă cố “né” bớt chính trị, bớt những màn lăng xăng “tham chính” lố bịch. Nhưng những vết hoen ố mà ông để lại trên thương hiệu Tesla vẫn chưa kịp phai. Uy tín cá nhân chưa hồi sinh, niềm tin “màu xanh” của khách hàng cũ chưa quay lại, trong khi nhóm khách hàng mới mà ông hi vọng chinh phục – dân Cộng Ḥa nói chung và MAGA nói riêng – từ đầu vốn chưa bao giờ là đối tượng mơ ước cho một hăng xe điện. Họ có thể vỗ tay khi ông cầm cưa máy chém vào logo các nhà quảng cáo, có thể ḥ reo khi ông “troll” đối thủ trên X, nhưng đến lúc móc ví mua xe, họ vẫn chọn tiếng gầm của động cơ xăng. C̣n những người từng tin vào Tesla như một biểu tượng của tương lai xanh, giờ đây phải t́m đến Ford, Hyundai, Toyota hay bất kỳ hăng nào khác, đơn giản chỉ v́ họ không muốn lái một chiếc xe đă bị đóng dấu bằng lập trường chính trị của một người. Trong một thế giới mà niềm tin quan trọng không kém công nghệ, câu chuyện Elon Musk – Tesla là lời nhắc lạnh lùng cho mọi doanh nhân của thời đại thương hiệu cá nhân: thương hiệu không nên – và không được – trở thành chiến tuyến. Bởi chỉ cần một phút “khôn ba năm, dại một giờ”, cái giá phải trả có thể lên tới hàng triệu khách hàng, hàng triệu giấc mơ, và cả một tương lai từng tưởng đă nằm trong tay.
Tâm trạng bi quan và thông điệp chống đương nhiệm
Một năm sau khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng giữa bối cảnh bất măn rộng khắp, khảo sát hậu bầu cử (exit poll) cho thấy cử tri vẫn bi quan và có xu hướng “chống đương nhiệm”. Làn sóng này đă tiếp sức cho chuỗi chiến thắng của đảng Dân chủ trong các bài kiểm tra lớn đầu tiên của nhiệm kỳ Trump thứ hai: ghế thống đốc Virginia, New Jersey; thị trưởng New York City; và đề xuất tái phân chia khu vực bầu cử Prop 50 ở California. “Bỏ phiếu để nhắn gửi Trump” — VA, NJ, CA
Tại Virginia, New Jersey và California, đa số cử tri không hài ḷng với cách Tổng thống Trump điều hành; hơn một nửa thừa nhận lá phiếu của họ nhằm gửi thông điệp đến Trump — chủ yếu là phản đối. Kết quả: Abigail Spanberger (D) đắc cử Thống đốc Virginia; Mikie Sherrill (D) thắng tại New Jersey; và cử tri California phê chuẩn Prop 50, ủng hộ kế hoạch của Thống đốc Gavin Newsom vẽ lại bản đồ Hạ viện tiểu bang để đối trọng các động thái tái phân khu của đảng Cộng ḥa nơi khác. New York City: Mamdani thắng nhờ “chi phí sinh hoạt”
Chiến thắng của Zohran Mamdani trong cuộc đua thị trưởng NYC phần nhiều xuất phát từ mối quan tâm địa phương: chi phí sinh hoạt, nhà ở, dịch vụ công. Đây đồng thời là thất bại của cựu Thống đốc Andrew Cuomo — người được Trump bất ngờ ủng hộ phút chót. Đáng chú ư, dù h́nh ảnh đảng Dân chủ chỉ ở mức “trung b́nh”, Spanberger, Sherrill và Mamdani vẫn giành từ 16%–33% số phiếu của những người… không thích chính đảng của họ. Kinh tế là mối lo số 1 ở cả 4 nơi
Tại New Jersey, Virginia, California và New York City, vấn đề kinh tế (thuế, chi phí sinh hoạt, sức khỏe nền kinh tế) được xếp đầu bảng. Chỉ ở Virginia, đa số cử tri đánh giá kinh tế tiểu bang “tốt”; cử tri California, New Jersey và NYC bi quan hơn về kinh tế địa phương. Virginia: Đảo chiều nhờ cử tri chống Trump và độc lập
– Đa số cử tri Virginia không tán thành Trump; khoảng 9/10 trong nhóm này chọn Spanberger thay v́ Winsome Earle-Sears (R).
– Dù Thống đốc măn nhiệm Glenn Youngkin (R) được đánh giá làm tốt, khoảng 1/4 người khen Youngkin vẫn bầu cho Spanberger.
– Về chính sách: khoảng một nửa cho rằng ủng hộ quyền người chuyển giới đă “đi quá xa”, nhưng hơn 1/5 trong nhóm ấy vẫn chọn Spanberger; ngược lại, vừa quá nửa nói các biện pháp cưỡng chế nhập cư của chính quyền Trump “đi quá xa”, và Spanberger giành hơn 9/10 nhóm này.
– Liên minh chiến thắng: cử tri độc lập (xấp xỉ 1/3 cử tri), phụ nữ, cử tri có bằng đại học, đa số ủng hộ hợp pháp hóa phá thai, và hộ gia đ́nh có người làm việc cho liên bang/nhà thầu liên bang.
– “Lùm xùm tin nhắn” của ứng viên DA Dân chủ Jay Jones: khoảng 45% coi là “mất tư cách”, nhưng khoảng 20% trong nhóm này vẫn bầu cho Spanberger. Kết quả hạ phiếu: Jay Jones vẫn thắng ghế Tổng Chưởng lư; Ghazala Hashmi thắng ghế Phó Thống đốc. New Jersey: Sherrill thắng trong “bóng đổ” của hai đương nhiệm kém phổ biến
– Tỷ lệ tán thành Trump khoảng 42%; Thống đốc Dân chủ măn nhiệm Phil Murphy cũng “dưới nước”. Khoảng 9/10 người không ưa Trump bầu cho Sherrill; gần 8/10 người không ưa Murphy bầu cho ứng viên Cộng ḥa Jack Ciattarelli.
– Sherrill được thiện cảm cao hơn đối thủ ~10 điểm; khoảng một nửa đánh giá chiến dịch của bà “công bằng”, trong khi cử tri chia rẽ về chiến dịch của Ciattarelli.
– 7/10 coi thuế bất động sản là vấn đề lớn; ~6/10 than phiền chi phí điện; hơn một nửa lo nạn tham nhũng. Cử tri đặt ưu tiên “kinh tế/chăm sóc y tế” đa số chọn Sherrill; ưu tiên “thuế/nhập cư” nghiêng về Ciattarelli. New York City: Liên minh cử tri trẻ, thuê nhà và lần đầu đi bầu
– Mamdani dẫn đa số ở nhóm dưới 45 tuổi, cử tri có bằng đại học, người đi bầu lần đầu và người thuê nhà; ông cũng thắng đa số cử tri Dân chủ.
– Cuomo thắng đa số cử tri Do Thái, cử tri lớn tuổi, không có bằng đại học và người sinh ra ở NYC; cử tri độc lập chia sát nút giữa Mamdani và Cuomo.
– Gần 90% người ủng hộ Mamdani nói họ “bầu v́ ủng hộ ông”, không phải để phản đối đối thủ; cử tri của Cuomo chia đôi giữa “ủng hộ” và “chống đối thủ”.
– Gần 60% coi “chi phí sinh hoạt” là vấn đề số 1; hơn 7/10 nói chi phí nhà ở là vấn đề lớn (chỉ ~1/3 coi tội phạm là vấn đề lớn). Khoảng 4/10 xem lập trường về Israel là yếu tố quan trọng; nhóm này chia đều giữa Mamdani và Cuomo. Mamdani thắng đa số những ai đặc biệt lo chi phí nhà ở. California: Prop 50 đắc thắng, nhưng cử tri vẫn thích ủy ban độc lập
– Khoảng 2/3 cử tri nói quyền kiểm soát Hạ viện liên bang “rất quan trọng”, tăng lên ~76% trong nhóm bầu “Yes” cho Prop 50.
– Hơn 90% cử tri — kể cả người ủng hộ Prop 50 — nói họ thích để một ủy ban độc lập vẽ khu vực bầu cử; nhưng ~82% cử tri “Yes” xem Prop 50 như biện pháp “đáp trả” các bang Cộng ḥa.
– Khoảng một nửa tin rằng “không bên nào” vẽ khu vực một cách công bằng; phần c̣n lại nghiêng về “chỉ Dân chủ công bằng” hơn là “chỉ Cộng ḥa công bằng”.
– ~3/4 bất măn/giận dữ với t́nh h́nh đất nước; khoảng một nửa xem lá phiếu là cách phản đối Trump. Trên 6/10 nói cưỡng chế nhập cư của chính quyền Trump “đi quá xa”; đa số phản đối điều quân Vệ binh Quốc gia vào các thành phố lớn; hơn 80% thấy chi phí sinh hoạt “không thể kham nổi”; kinh tế bỏ xa nhập cư, y tế, tội phạm, khí hậu trong danh sách ưu tiên.
Không khí ăn mừng ở Queens: “Thị trưởng của tôi, của bạn!”
Tối nay tại Queens, những người ủng hộ Zohran Mamdani đă đổ ra đường ăn mừng chiến thắng dự kiến của anh trong cuộc đua thị trưởng New York. Một nhóm cộng đồng người Mỹ gốc Bangladesh giơ cao biểu ngữ “Jamaica Bangladeshi Americans for Zohran” và hô vang: “Thị trưởng của tôi, của bạn! Mamdani, Mamdani!”; “Thị trưởng cho New York! Mamdani, Mamdani! Thị trưởng cho giai cấp lao động! Mamdani, Mamdani!”. Bài diễn văn chiến thắng: “Kỷ nguyên mới” và lời nhắn gửi Trump
Trước biển người ở Brooklyn, Mamdani tuyên bố New York đă “bước ra khỏi cái cũ để bước vào cái mới”, cam kết một chương tŕnh “đầy táo bạo” để giải quyết khủng hoảng chi phí sinh hoạt. Anh nói trực tiếp với Tổng thống Donald Trump: “Mở loa to lên, tôi biết ông đang xem”, và khẳng định: “Muốn đến được với bất kỳ ai trong chúng tôi, ông phải bước qua tất cả chúng tôi.” Theo anh, cách tốt nhất để “làm một bạo chúa khiếp sợ” là tháo dỡ những điều kiện đă nuôi dưỡng quyền lực của họ.
Ba cam kết trụ cột: Thuê nhà, giao thông, chăm trẻ
Trung tâm chương tŕnh của Mamdani là:
– Đóng băng tiền thuê với các căn hộ thuộc diện kiểm soát/ổn định giá;
– Miễn phí xe buưt trong nội đô;
– Chăm sóc trẻ em phổ cập, tài trợ bằng việc tăng thu đối với nhóm thu nhập cao.
Anh gọi đây là “mệnh lệnh thay đổi” mà cử tri đă trao cho tân chính quyền.
Danh tính và đại diện: “Không xin lỗi v́ tôi là ai”
Mamdani nhấn mạnh anh “không xin lỗi” v́ là người trẻ, là người Hồi giáo, và là một nhà dân chủ xă hội. Những tràng pháo tay vang lên khi anh khẳng định New York “nay được dẫn dắt bởi một người nhập cư”. Anh cam kết đứng vững cùng cộng đồng Do Thái trong cuộc chiến chống bài Do Thái, đồng thời đảm bảo người Hồi giáo “không chỉ thuộc về năm quận của thành phố này mà c̣n thuộc về cả các sảnh quyền lực”.
Từ Steinway đến City Hall: Vận động đa ngôn ngữ, đa cộng đồng
Mamdani nhắc lại thông điệp trong video vận động bằng tiếng Ả Rập: “Ana minkom wa-ilaykom” (Tôi từ các bạn và v́ các bạn), cùng những nỗ lực tiếp cận cử tri bằng tiếng Tây Ban Nha và Hindustani. Những người ủng hộ tại các hàng quán Nam Á ở Queens nói họ “chưa từng có khoảnh khắc đại diện như thế này” và kỳ vọng lời hứa về khả năng chi trả sẽ thành hiện thực.
Cuomo chấp nhận thất bại; Sliwa hứa “tiếp tục đấu tranh”
Cựu Thống đốc Andrew Cuomo chúc mừng Mamdani và kêu gọi người ủng hộ “đoàn kết v́ New York”. Về phía Cộng ḥa, Curtis Sliwa thừa nhận thua cuộc nhưng tuyên bố sẽ giám sát, phản biện các chính sách của tân thị trưởng, khẳng định phong trào của ông “không thể mua, thuê hay mặc cả”.
Đêm thắng lợi rộng khắp của Dân chủ
Ngoài New York, đảng Dân chủ ghi dấu loạt chiến thắng: Abigail Spanberger trở thành nữ Thống đốc đầu tiên của Virginia; Mikie Sherrill đắc cử Thống đốc New Jersey; các thành phố như Pittsburgh, Cincinnati tiếp tục chọn ứng viên Dân chủ. Nhiều nhà phân tích nhận định đây là một đêm “rộng và sâu” hơn kỳ vọng cho đảng Dân chủ, dù chặng đường giành lại Hạ viện và Thượng viện vẫn là bài toán theo từng địa hạt.
California thông qua Prop 50: Phản công cuộc “vẽ lại bản đồ”
Tại California, cử tri phê chuẩn Proposition 50 cho phép tiểu bang vẽ lại bản đồ các khu vực Hạ viện theo hướng có lợi hơn cho Dân chủ – nhằm bù đắp những lợi thế mà Cộng ḥa tạo ra tại Texas. Thống đốc Gavin Newsom tuyên bố đây là “chiến thắng của người dân”, đồng thời kêu gọi Virginia, Maryland, New York và các bang khác “bước vào thời khắc” để giúp Dân chủ giành lại Hạ viện trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tới.
Thông điệp sau cùng: “Hy vọng c̣n sống”
Khép lại đêm bầu cử, Mamdani gửi lời đến “mọi người New York, dù đă bầu cho ai”: “Hy vọng c̣n sống. Chúng ta đă chọn hy vọng trước chuyên quyền, hy vọng trước tiền lớn và những ư tưởng nhỏ, hy vọng trước tuyệt vọng.” Từ một cuộc tuyệt thực cùng tài xế taxi năm nào đến bục diễn văn chiến thắng hôm nay, anh nói: “Thành phố này là của bạn – và nền dân chủ này cũng là của bạn.”
Xung quanh việc phái đoàn Quân sự Mỹ sang thăm VN. Trong đoàn có Thứ trưởng Hải quân Hoa Kỳ gốc Việt là hậu duệ của chính quyền VNCH trước đây. Tôi có viết một số bài về đề tài này. V́ thấy trên mạng có quá nhiều tranh căi, chửi bới nhau giữa hai phe cờ đỏ và cờ vàng.
Ảnh: Tô Lâm và Hùng Cao. Đây là bức h́nh đẹp. Chỉ mong Tô Lâm hăy biến thành sự thật từ trái tim ḿnh cho sự bắt tay hoan hỷ này.
Tôi th́ không theo cờ nào. Cứ đường tôi, tôi đi. Tôi trọng công bằng và chính nghĩa. Quan điểm của tôi rất rơ ràng là chống độc tài, theo dân chủ. Cũng như trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine là tôi đứng về phía Ukraine. Tại sao? V́ họ chính nghĩa; c̣n Putin mang quân sang xâm lược là phi nghĩa. Cho dù Putin ngụy biện bởi lư do này hay lư do nọ.
Quan điểm của tôi cũng như nhiều vị là mong sao Việt Nam và Mỹ gạt bỏ hận thù, khép lại quá khứ, tôn trọng khác biệt, hướng tới tương lai và nâng cấp quan hệ song phương lên thành đối tác chiến lược toàn diện v́ ḥa b́nh và hợp tác phát triển bền vững.
Nhưng v́ trên mạng bọn ḅ đỏ vào phá, chúng cho Hùng Cao là diện đu càng, ăn bơ thừa sữa cặn bây giờ trở về VN ngoan như cún con phải nem nép quy phục dưới cờ đỏ sao vàng, rồi b́nh và đưa ảnh Hùng Cao phải bắt bằng hai tay lễ phép, quỵ lụy v.v...
Chúng c̣n đưa h́nh con chó đại tiện lên cờ vàng 3 sọc và con chó vận áo cờ vàng rúc đầu vào chậu đại tiện v.v...thôi th́ đủ kiểu và dùng từ chửi bậy th́ kinh khủng luôn.
Chính v́ vậy nên tôi phản đối chúng. Những bài tôi viết là tập trung mũi nhọn đánh vào bọn ḅ đỏ vô văn hóa này: Chứ không đi sâu vào việc quan hệ tiếp xúc giữa hai phái đoàn Quân sự VN và Hoa Kỳ.
Nhưng đáng tiếc tôi đánh ḅ đỏ th́ một số Bạn đọc lại hiểu lầm là tôi phá t́nh hữu nghị, phá mối quan hệ tốt đẹp giữa Mỹ với VN.
Thực t́nh tôi rất muốn VN bắt tay với Mỹ một cách nhiệt thành, để thoát Trung được th́ tuyệt vời. Nếu VN kư với Mỹ là đối tác chiến lược toàn diện và cũng nguyện là "Cộng đồng chung vận mệnh" như kư với Trung Quốc th́ tôi ca ngợi CS VN ngay và luôn!
Tôi chỉ hoài nghi rằng nếu đúng VN có thiện chí ḥa giải, ḥa hợp thực sự, th́ sao họ không chủ động cho báo chí vào cuộc để tỏ thái độ vui mừng hay tự hào ǵ đó về sự có mặt của Hùng Cao.
H́nh như Truyền thông của Đảng quản lư chưa thể hiện một cách khả quan mang tính tích cực này trên báo chí chính thống.
Tôi hoài nghi là có cơ sở v́ bao nhiêu năm nay chúng ta cứ hô hào ḥa giải, ḥa hợp mà vẫn cứ cho ca sỹ sang Mỹ chơi đàn bài "Cô gái vót chông", dựng phim "Mưa đỏ" hay ăn mừng ngày giải phóng miền Nam. Nghĩa trang liệt sỹ của lính VNCH th́ bỏ bê, phá phách...
Thế th́ ḥa giải, ḥa hợp mần răng đây? Khó quá! kỳ cục quá! Phải không các quư vị?
Chính tôi mới là người tích cực trong phong trào ḥa giải và ḥa hợp này. V́ tôi đă tự nguyện rời bỏ Đảng. Tôi là người lính từng vào Nam tham chiến năm xưa dám mạnh dạn cúi đầu xin lỗi đồng bào miền Nam-Một cử chỉ mà tôi thấy hiếm có người lính miền Bắc dám mạnh dạn làm.
Tôi cũng là người không muốn đi sinh hoạt Hội cựu chiến binh ở Đức, v́ cách sinh hoạt của các vị máu lửa quá, cứ hát ḥ những bài hát mang đầy thù hận. Tôi muốn Hội CCB đi dự hội là không quân phục, quân hàm, quân hiệu ǵ cả. Nếu mời được cả những người lính phía bên kia cùng vào sinh hoạt để chia sẻ một cách phi chính trị th́ tôi tham gia ngay. Nhưng đáng tiếc toàn những cờ đỏ, sao vàng, quân phục, huy chương, huy hiệu sáng ḷa; mũ cối, mũ tai bèo, khăn kẻ ô cứ như chuẩn bị lại vào giải phóng miền Nam lần nữa.
Qua chuyện phim "Mưa đỏ" cộng đồng mạng bàn tán phê b́nh rùm beng, nên tôi tư duy và hoài nghi rằng sự có mặt của Hùng Cao trong phái đoàn Quân sự Mỹ chưa hẳn phía VN đă muốn? Nếu Mỹ cho phép họ tự tuyển Danh sách khách mời, th́ biết đâu Hùng Cao bị gạt (Ấy là tôi đoán thế thôi, chứ không dám khẳng định ạ).
Vâng, thưa Bạn đọc tôi không phải là không muốn VN bắt tay với Mỹ. Ngược lại tôi muốn lắm! V́ như đă chia sẻ, rằng, tôi yêu Dân chủ. Tôi nhớ có ai đó từng nói : "Chỉ có kẻ ngu mới chống lại Mỹ"!
Tổng thống Trump tuy làm nhiều việc tôi không hài ḷng, nhưng tôi yêu và biết ơn nước Mỹ và hiển nhiên tôi phải tôn trọng ông. V́ ông được chính dân Mỹ bầu-Một Nguyên thủ chính danh!
Tổng thống Donald Trump hôm thứ Năm cho biết ông sẽ kiện tờ Wall Street Journal và chủ sở hữu của tờ báo này v́ một bài báo gây chấn động mới về mối quan hệ của ông với Jeffrey Epstein và chỉ đạo Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi bắt đầu quá tŕnh công khai lời khai trước bồi thẩm đoàn trong vụ án h́nh sự của nhà tài chính tai tiếng này.
"Dựa trên mức độ công khai quá mức dành cho Jeffrey Epstein, tôi đă yêu cầu Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi cung cấp bất kỳ và tất cả lời khai liên quan trước bồi thẩm đoàn, tùy thuộc vào sự chấp thuận của Ṭa án", Trump nói trên mạng xă hội, mặc dù chưa rơ liệu thẩm phán có chấp thuận yêu cầu này hay không. "Tṛ LỪA ĐẢO này, do đảng Dân chủ tiếp tay, nên chấm dứt ngay lập tức!"
Bài đăng đó được đăng tải chưa đầy một giờ sau khi tổng thống trả lời một bài báo trên tờ Wall Street Journal cáo buộc ông đă gửi một bức thư chúc mừng sinh nhật khiếm nhă cho Epstein. Trump cho biết ông đă đích thân cảnh báo Rupert Murdoch, chủ sở hữu tờ Journal, và tổng biên tập Emma Tucker, rằng bức thư này là "giả mạo" trước khi bài báo được công bố, đồng thời gọi bài báo là "sai sự thật, ác ư và phỉ báng".
Ngay sau khi bài báo được công bố, Nhà Trắng đă nhanh chóng lên án nó là sai sự thật. Phó Tổng thống JD Vance nói trên X rằng đó là "hoàn toàn nhảm nhí" - lặp lại lời lẽ thô tục mà Trump đă dùng trong tuần này để mô tả chu kỳ tin tức về Epstein. Thư kư báo chí Karoline Leavitt - người mà Trump cho biết cũng đă nói với Tucker rằng bài báo là "giả mạo" - gọi đó là "bài báo có mục đích xấu" và tuyên bố tờ báo "từ chối cho chúng tôi xem bức thư và thừa nhận họ thậm chí không có nó trong tay khi chúng tôi yêu cầu họ xác minh tài liệu bị cáo buộc".
Đại diện của News Corp và tờ Journal đă không trả lời ngay lập tức các yêu cầu b́nh luận.
Trước đó vào thứ Năm, khi được các phóng viên hỏi liệu Bondi có tiết lộ thêm thông tin liên quan đến Epstein hay không, Leavitt cho biết bà sẽ chỉ làm như vậy nếu Bộ Tư pháp hoặc FBI t́m thấy bất kỳ "bằng chứng đáng tin cậy" mới nào.
"Tổng thống tin rằng ông đă chỉ đạo Bộ Tư pháp thực hiện một cuộc xem xét toàn diện và kỹ lưỡng, và họ đă làm như vậy, và tất cả họ - giám đốc FBI, phó giám đốc FBI, tổng chưởng lư - đều đồng ư về bản ghi nhớ mà họ đă soạn thảo và công bố", Leavitt phát biểu trong một cuộc họp báo.
Nhưng vài giờ sau, điều đó đă thay đổi. Hai phút sau khi Trump gửi chỉ thị cho Bondi, tổng chưởng lư xác nhận "chúng tôi sẵn sàng chuyển ṭa án vào ngày mai để công bố biên bản của bồi thẩm đoàn".
Có rất nhiều cảnh báo đối với lời kêu gọi của Trump về việc công bố biên bản của bồi thẩm đoàn "có liên quan". Một mặt, các quy tắc bảo mật của bồi thẩm đoàn cực kỳ nghiêm ngặt và ṭa án không muốn dỡ bỏ chúng, bất kể ư nghĩa chính trị của chúng.
Sự nhạy cảm đó đặc biệt được đề cao trong vụ án Epstein; Hầu hết các nạn nhân và nhân chứng vẫn c̣n sống, và Ghislaine Maxwell, cộng sự của Epstein, vẫn đang kháng cáo bản án âm mưu cùng Epstein lạm dụng t́nh dục trẻ vị thành niên.
Ngoài ra, tài liệu của bồi thẩm đoàn chỉ là một phần nhỏ trong số các bằng chứng mà Bộ Tư pháp đă thu thập được liên quan đến cuộc điều tra Epstein. Ngay cả khi ṭa án chấp thuận công bố, nó cũng sẽ không bao gồm những phần đáng kể của cái được gọi một cách thông tục là "hồ sơ Epstein".
Dù bị bố mẹ từ mặt, cô gái 23 tuổi vẫn quyết lấy cụ ông bằng tuổi ông nội ḿnh làm chồng. Đám cưới diễn ra tại Hà Bắc (Trung Quốc) đă thu hút sự chú ư của dư luận, họ ṭ ṃ cuộc sống hôn nhân của cả 2 sau khi kết hôn.
Câu chuyện t́nh yêu khó tin giữa Tiểu Phương - một cô gái 23 tuổi ở Hà Bắc (Trung Quốc) và Lăo Vương (80 tuổi) đă khiến nhiều người xúc động. Họ đă cùng nhau vượt qua sự phản đối của người thân cũng như ánh mắt ḍ xét của mọi người để chứng minh t́nh yêu, chứng minh ḿnh đă t́m được người bạn đời phù hợp.
Theo đó, Tiểu Phương t́nh cờ gặp ông Vương trong một bữa tiệc. Dù khoảng cách tuổi tác rất lớn nhưng cả hai nhanh chóng có cảm t́nh bởi họ nh́n ra những sở thích chung. Trong mối quan hệ này, cô gái 23 tuổi phát hiện ra rằng ông Vương không chỉ một người đàn ông có tài mà c̣n chân thành, điều này khiến cô càng ngưỡng mộ và dành t́nh cảm cho Lăo Vương.
Tuy nhiên, chuyện t́nh chênh lệch quá nhiều tuổi này đă vấp phải sự phản đối kịch liệt của bố mẹ Tiểu Phương. Bố mẹ cô choáng váng khi con gái ḿnh mới tuổi đôi mươi nhưng lại yêu cụ ông bằng tuổi ông nội ḿnh. Hơn nữa, họ lo lắng con gái sẽ gặp phải nhiều áp lực từ dư luận, đi đâu cũng bị bàn tán, và cả 2 sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách khi về sống chung. Để ngăn cản con gái, bố mẹ Tiểu Phương c̣n dọa cắt đứt mối quan hệ máu mủ với cô.
Trước sự phản đối của bố mẹ, Tiểu Phương không hề lùi bước. Cô tin vào cảm nhận và t́nh yêu đích thực của ḿnh, không bị lung lay bởi những lời bàn tán bên ngoài.
Bất chấp những lời dị nghị, cặp đôi vẫn bên nhau và thường xuyên đăng tải những khoảng khắc hạnh phúc lên MXH
Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Tiểu Phương lựa chọn quay lưng với bố mẹ để đến với t́nh yêu của cuộc đời ḿnh. Đám cưới của cặp đôi diễn ra đơn giản, không quá phô trương, có lẽ họ muốn t́m sự tĩnh lặng cho t́nh yêu của ḿnh. Trong đám cưới, cặp đôi "ông - cháu" nhận được những lời chúc mừng chân thành từ người thân và bạn bè. Dù khoảng cách tuổi tác quá lớn nhưng trước quyết định của Tiểu Phương, nhiều người vẫn thấu hiểu và ủng hộ, mong rằng cô gái trẻ sẽ hạnh phúc cạnh Lăo Vương.
Sau khi kết hôn, cặp đôi sống một cuộc sống đầm ấm và b́nh dị. Họ thường xuyên đi dạo, cùng nhau đi xem phim, tận hưởng những khoảnh khắc ngọt ngào. Để lan tỏa những điều tích cực, Tiểu Phương thường xuyên đăng ảnh của cả 2 lên mạng xă hội, chia sẻ về cuộc sống hạnh phúc.
Nhưng chuyện t́nh vượt qua tuổi tác này không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Tiểu Phương và Lăo Vương cũng gặp nhiều thử thách trong cuộc sống hôn nhân. Do chênh lệch tuổi tác nên sẽ nảy sinh những khác biệt trong thói quen sinh hoạt, sở thích, thú vui. Ngoài ra, họ c̣n đối mặt với áp lực, sự dị nghị của người đời.
Trước những khó khăn này, Tiểu Phương và Lăo Vương không bỏ cuộc, họ nắm chặt tay nhau vượt qua. Với sự nỗ lực chung của cả hai, cuộc sống hôn nhân của họ dần đi đúng hướng, t́nh yêu của họ ngày càng được nhiều người công nhận và chúc phúc. Bố mẹ Tiểu Phương v́ thương con gái nên cũng dần nguôi cơn giận.
Chuyện t́nh của cặp đôi này nhanh chóng thu hút sự chú ư của cộng đồng mạng. Nhiều người chúc phúc cho cô gái và nêu quan điểm rằng hăy để t́nh yêu của họ được nảy nở, v́ chỉ người trong cuộc mới lắng nghe được trái tim của bản thân. Người bên ngoài không bao giờ hiểu được t́nh cảm của họ mỗi ngày.
Để có được đám cưới và cuộc sống như hiện tại, hai người chắc chắn đă phải vượt qua không ít khó khăn, chông gai và thử thách. Theo cư dân mạng, khoảng cách tuổi tác chỉ là con số, quan trọng là cặp đôi đă t́m được t́nh yêu đích thực, người bạn đời tốt bụng và quan trọng nhất vẫn là đúng người, đúng thời điểm.
Ngày 22 tháng 6, 2014, khi Charlie Kirk bị cộng đồng mạng lên án việc dửng dưng, thờ ơ trước các vụ xả súng giết hàng loạt và vẫn quảng bá ủng hộ việc sở hửu súng máy, th́ Kirk đă chế diễu những người bất đồng chính kiến bằng ḍng tweet "Tôi vừa bị AR-15 bắn phải không? Cảm giác giống như vậy."
Thân nhân trong gia đ́nh ông Robert F. Kennedy Jr. đă lên tiếng kêu gọi ông này hăy từ chức Bộ Trưởng Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh sau phiên điều trần gây ra nhiều tranh căi tại Quốc Hội hôm tuần trước, khi đó viên chức trong Nội Các thuộc chính quyền Tổng Thống Donald Trump phải đối diện với những lời chất vấn từ phía lưỡng đảng về chính sách y tế đầy biến động dành cho các cơ quan y tế liên bang, theo hăng tin AP.
Người em ruột của Kennedy, Kerry Kennedy, và cháu trai, Joseph P. Kennedy III, đă đưa ra những lời tuyên bố gay gắt hôm thứ Sáu, 5 tháng Chín, yêu cầu ông này hăy từ chức Bộ Trưởng Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh.
Gia đ́nh nhiều tiếng tăm này vốn theo Đảng Dân Chủ đă đưa ra tuyên bố một ngày sau khi ông Kennedy phải giải thích về những nỗ lực gần đây trong việc yêu cầu rút lại các khuyến cáo về vaccine COVID-19 và đă cho băi chức các viên chức cao cấp tại Trung Tâm Kiểm Soát và Pḥng Ngừa Dịch Bệnh CDC trong phiên điều trần dài e giờ đồng hồ tại Thượng Viện. Bộ Trưởng Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh Robert Kennedy Jr. tại một buổi điều trần ở Thượng Viện Hoa Kỳ ngày 4/9/2025 tại Washington, D.C. (Ảnh: Andrew Harnik/Getty Images)
"Robert F. Kennedy Jr. là mối hiểm họa ảnh hưởng đến sức khỏe và hạnh phúc của hàng triệu dân Mỹ", Joseph P. Kennedy III có viết trên X. "Không một ai trong chúng ta có thể tránh khỏi nỗi đau mà ông ta đang gây ra", cựu dân biểu này nói thêm.
Cô của Joseph Kennedy cũng đồng t́nh với những lời tuyên bố đó, cho rằng, "Những người đưa ra các quyết định về y khoa cần phải là những chuyên gia được đào tạo và có giấy phép hành nghề, chứ không phải những người lănh đạo bất tài và ăn nói hàm hồ".
Đây không phải là lần đầu tiên mà ông Kennedy là tâm điểm chỉ trích của gia đ́nh ḿnh. Một số thân nhân của ông cũng từng phản đối việc ông ra tranh cử trong chiến dịch tranh cử tổng thống gần đây nhất. Hồi đầu năm nay, có vài người c̣n viết thư cho các thượng nghị sĩ, đốc thúc họ bác bỏ việc Trump cho tiến cử ông Kennedy làm Bộ Trưởng Y Tế do những quan điểm không phù hợp với vaccine từng là phao cứu sống con người.
Kennedy, một người dẩn đầu lâu năm trong phong trào phản đối vaccine, đă dành ra 7 tháng vừa qua cho việc triển khai phong trào bài bác vaccine từ những chiến dịch nhỏ lẻ, lên cấp cao nhất trong hệ thống y tế công cộng tại Hoa Kỳ. Những sự thay đổi trên b́nh diện rộng đă tạo ra ảnh hưởng xấu đến các cơ quan phụ trách chính sách y tế công cộng và nghiên cứu khoa học, cho thôi việc hàng ngàn công chức trong ngành cũng như soạn thảo lại các hướng dẫn mới về nghiên cứu, chế biến và sử dụng vaccine.
Những hành động này, trong đó có chứa đựng nhiều quan điểm trái ngược với những cam kết mà ông đă từng đưa ra trong các phiên điều trần ở Thượng viện tiến hành việc phê chuẩn chức vụ, dần dần đă gây nỗi bất an lớn cho các tổ chức y tế và viên chức ở một số tiểu bang do Đảng Dân Chủ phụ trách, dẫn đến làn sóng phản ứng qua việcđưa ra những khuyến cáo riêng biệt về vaccine.
Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết các cường quốc toàn cầu có thể đạt được sự đồng thuận về việc cung cấp bảo đảm an ninh cho Ukraine. Ông lưu ư rằng vấn đề này đă được thảo luận trong cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Alaska vào tháng trước.
Cụ thể, phát biểu trong cuộc hội đàm song phương với Thủ tướng Slovakia Robert Fico tại Bắc Kinh hôm 2/9, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh Moscow coi kế hoạch Ukraine gia nhập NATO là mối đe dọa an ninh quốc gia không thể chấp nhận được.
“Ukraine có thể tự quyết định cách thức bảo đảm an ninh cho ḿnh. Nhưng an ninh đó không thể được đảm bảo bằng cách gây tổn hại đến an ninh của các quốc gia khác, bao gồm cả Nga.
Có nhiều phương án để bảo đảm an ninh cho Ukraine, nếu cuộc xung đột được giải quyết. Vấn đề này đă được bàn thảo tại Anchorage, và tôi tin rằng có cơ hội để đạt đồng thuận”, ông Putin nói, đề cập đến cuộc họp của ông với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Alaska hôm 15/8.
Ông Putin đồng thời nhấn mạnh sẵn sàng lắng nghe quan ngại của Nga từ phía Tổng thống Trump, cho rằng điều này trái với lập trường của chính quyền Mỹ tiền nhiệm. Ông cho biết Nga coi sự thay đổi này là điều đáng trân trọng.
“Chính quyền mới đă lắng nghe chúng tôi. Chúng tôi từng nêu vấn đề này trong các cuộc tiếp xúc với [Tổng thống Joe Biden], nhưng không ai trong chính quyền đó muốn nghe. Giờ đây, chúng tôi nhận thấy những dấu hiệu của sự hiểu biết lẫn nhau ngày càng tăng”, ông Putin nhắc tới mối lo ngại của Nga về việc NATO mở rộng tại châu Âu và mối liên hệ với cuộc xung đột Ukraine.
Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuần trước cho biết, Mỹ sẵn sàng cung cấp bảo đảm an ninh cho nước này.
"Chúng tôi, cùng với tất cả các đối tác, đă đạt được một quan điểm chung quan trọng với Mỹ. Mỹ sẵn sàng tham gia bảo đảm an ninh cho Ukraine. Và đây là lần đầu tiên chúng tôi đạt được sự sẵn sàng như vậy", ông Zelensky lưu ư.
Theo tổng thống Ukraine, các cuộc đàm phán về nội dung cụ thể của những đảm bảo an ninh này hiện đang được tiến hành hàng ngày ở nhiều cấp độ khác nhau.
"Ở cấp độ cố vấn an ninh, cấp độ quân đội, cấp độ các nhà ngoại giao của tất cả các nhóm. Hôm qua, đă có một cuộc gọi đến Ukraine, toàn bộ châu Âu và Mỹ. Hôm nay, công việc tương tự sẽ tiếp tục", ông khẳng định.
Để tiện lợi hơn cho các thành viên thường xuyên theo dơi tin tức nhưng có khi bận việc không vào forum đều đặn, VietBF vừa ra mắt 4 trang mới:
Back 5 ngày
Back 10 ngày
Back 20 ngày
Back 30 ngày
Nghĩa là nếu bạn bận rộn 5, 10 hay 30 ngày không vào forum, th́ chỉ cần vào những trang này là có thể đọc lại toàn bộ tin tức trong quăng thời gian đó.
Tin tức sẽ từ ngày thứ 5-10-20-30, tức là xuất những tin từ những ngày đó trở lại đây. Ví dụ hôm nay ngày 25 khi bấm vào back 5 ngày th́ sẽ ra tin ngày 20 đầu tiên, sau đó bấm tiếp các trang tiếp theo là những tin tức mới hơn.
📌 Cách sử dụng
Bản desktop: Có menu ngay trên navbar + nút ở cuối trang.
Bản mobile: Gọn nhẹ, chỉ hiển thị nút ở cuối trang.
Ngoài ra, VietBF c̣n bổ sung chức năng nhảy cóc trang (skip page):
Bạn có thể nhảy từ trang 3 sang 13, 18, 23, 53, hay 103 chỉ bằng 1 click.
Theo tính toán, mỗi ngày tin tức trung b́nh chiếm khoảng 17–18 trang.
Ví dụ: từ trang đầu bấm 16 hoặc 21 ≈ tin tức trôi qua 1 ngày.
Bấm 51 ≈ tin tức trôi qua 3 ngày.
Bấm 101 ≈ tin tức trôi qua 6 ngày.
🎯 Lợi ích khi sử dụng
Không bỏ lỡ tin quan trọng: Dù bận rộn nhiều ngày, vẫn có thể dễ dàng bắt kịp tin cũ.
Tiết kiệm thời gian: Chỉ cần vài cú click để đi đúng mốc thời gian bạn muốn.
Linh hoạt: Có thể chọn đọc theo ngày (5–30 ngày) hoặc nhảy cóc theo trang (10–100).
Trải nghiệm mượt mà: Thiết kế phù hợp cả desktop lẫn mobile.
💡 Đây là một cải tiến để phục vụ tốt hơn nhu cầu “nghiền tin” của anh em VietBF – những người không chỉ đọc hôm nay, mà c̣n muốn theo dơi lại cả những ngày trước.
Nghệ sĩ đàn bầu Phạm Đức Thành sinh ngày 8/2/1956 tại thôn Đoan B́nh, xă Gia Phú, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh B́nh. Từ thuở nhỏ, ông đă lớn lên trong không gian âm nhạc dân gian đặc trưng của miền Bắc – nơi chèo cổ, chầu văn và hát lên đồng rất thịnh hành. Những giai điệu dân ca vang lên từ chiếc máy hát dây cót, cùng với tiếng trống chèo trong làng, đă sớm gieo vào cậu bé Đức Thành niềm say mê bất tận với âm nhạc truyền thống.
Năm lên 4–5 tuổi, ông đă biết gơ trống chèo, sau đó học chơi đàn Mandolin, đàn bầu, đàn nhị… và từ đó cả cuộc đời ông gắn bó với âm nhạc dân tộc cùng những nhạc cụ cổ truyền.
Con đường nghệ thuật
Sau khi tốt nghiệp phổ thông, năm 18 tuổi, Đức Thành xin phép gia đ́nh lên Hà Nội lập nghiệp. Năm 1974, ông được nhận vào Nhà hát Chèo Hà Nội, vừa học vừa biểu diễn đàn bầu và nhiều nhạc cụ khác. Sau bốn năm, ông tốt nghiệp loại ưu chương tŕnh trung cấp âm nhạc. Từ đây, ông bắt đầu nghiên cứu sâu hơn về nhạc phương Tây, đồng thời t́m cách khai thác, nâng cao khả năng biểu đạt của đàn bầu – nhạc cụ đă gắn bó với ông từ tuổi thiếu niên.
Năm 1977, ở tuổi 21, ông được trao bằng danh dự tại Đại nhạc hội Đàn bầu Toàn quốc lần đầu tiên tổ chức ở Hà Nội. Một năm sau, ông giành giải nhất đàn bầu toàn quốc và được nhận vào Nhạc viện Sài G̣n để nghiên cứu âm nhạc dân tộc Việt Nam dưới sự hướng dẫn của giáo sư Trần Văn Khê. Năm 1983, ông tốt nghiệp thủ khoa toàn quốc về nghiên cứu và sử dụng đàn bầu; năm 1985 tiếp tục đoạt giải nhất khu vực miền Nam trong cuộc thi nhạc khí cổ truyền.
Từ sân khấu trong nước đến khán giả quốc tế
Từ năm 1980, Đức Thành quy tụ một số nghệ sĩ thành lập ban nhạc cổ truyền, biểu diễn tại khách sạn Rex và nhiều chương tŕnh khác, phục vụ khán giả ngoại quốc bằng các tiết mục dân ca, nhạc cổ Việt Nam và cả dân ca thế giới. Ông cũng cộng tác với nhà hàng trên khách sạn nổi của Úc tại bến Bạch Đằng.
Trong hành tŕnh t́m giọng ca phù hợp để kết hợp cùng ban nhạc, ông chú ư đến ca sĩ Nguyệt Lan. Sau những lần diễn chung, họ nảy sinh t́nh cảm và kết hôn năm 1987. Cặp nghệ sĩ này cùng nhau sang Đức năm 1990, rồi định cư tại Canada từ năm 1996. Sau này, cuộc hôn nhân tan vỡ, Đức Thành tái hôn với ca sĩ Nguyễn Phương Linh.
Ghi dấu trong ḷng khán giả hải ngoại
Cuối thập niên 1990, Đức Thành trở thành cộng tác viên quen thuộc của Trung tâm Thúy Nga, xuất hiện đều đặn trên nhiều chương tŕnh Paris By Night suốt hơn 20 năm. Tiếng đàn bầu của ông trở thành một phần không thể thiếu trong kư ức của nhiều thế hệ khán giả Việt xa quê.
Năm 2018, sau gần 30 năm, ông trở lại Việt Nam và thực hiện liveshow cá nhân đầu tiên – một cuộc hội ngộ đầy cảm xúc với quê hương. Từ nửa sau thập niên 2010, ông c̣n mở kênh YouTube riêng để chia sẻ những video độc tấu đàn bầu, đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với công chúng khắp nơi.
Vĩnh biệt người nghệ sĩ tài hoa
Lúc 5 giờ 41 phút sáng ngày 22/8/2025, nghệ sĩ Phạm Đức Thành trút hơi thở cuối cùng tại nhà riêng ở Sài G̣n, hưởng thọ 69 tuổi.
Ông ra đi, để lại sau lưng một sự nghiệp gần như trọn đời cống hiến cho cây đàn bầu – nhạc cụ độc huyền của dân tộc Việt Nam. Tiếng đàn của ông không chỉ là âm nhạc, mà c̣n là sợi dây nối liền những tâm hồn Việt ở khắp năm châu với cội nguồn quê hương.
BINGHAMTON, NEW YORK — Lisa Meazler, 43 tuổi, không thất nghiệp. Cô làm việc toàn thời gian cho một tổ chức phi lợi nhuận, có nhà riêng và ba con gái đang tuổi ăn học. Nhưng điều tưởng như là một câu chuyện "ổn định kiểu Mỹ" ấy thực chất lại là bi kịch âm thầm: Meazler đang sống dưới mức đủ sống, lún sâu trong nợ nần và phải dựa vào trợ cấp thực phẩm để nuôi con. Câu chuyện của cô không phải cá biệt. Nó là minh chứng sống động cho một thực trạng đang lan rộng ở Mỹ: một bộ phận không nhỏ những người lao động chăm chỉ, thậm chí có thu nhập trên giấy tờ vượt chuẩn nghèo, vẫn không thể duy tŕ mức sống cơ bản — ăn uống lành mạnh, nhà ở ổn định, và một tương lai có thể dự đoán. “Tôi làm việc không ngừng... nhưng không có ǵ cả”
Meazler kiếm được 37.500 USD/năm — cao hơn ngưỡng nghèo liên bang dành cho hộ gia đ́nh 4 người (32.150 USD). Nhưng cô đang vỡ nợ thẻ tín dụng, trễ hạn vay mua nhà, và không có đủ tiền để nấu một bữa ăn “b́nh thường” cho các con. “Tôi không thể mua cho con chiếc giường mới hay chiếc scooter nó mơ ước,” Meazler nói. “Mọi đồng đô-la tôi kiếm được đều đă được định sẵn chỗ tiêu từ trước.” T́nh cảnh của cô càng trở nên trớ trêu khi một khoản tăng thu nhập nhỏ — dù chỉ vài trăm USD — cũng khiến cô bị cắt bớt các khoản trợ cấp thiết yếu như SNAP (Chương tŕnh hỗ trợ thực phẩm). Đây là một nghịch lư đang diễn ra trên toàn nước Mỹ. Một người nghèo không đủ nghèo để được giúp đỡ – nhưng cũng không đủ giàu để tự lo liệu.
Hệ thống đang đẩy người lao động ra ŕa
Số liệu từ Cục Điều tra Dân số Mỹ năm 2023 cho thấy: gần 10 triệu trẻ em đang sống trong nghèo đói — cao nhất kể từ 2018. Tuy nhiên, điều đáng báo động hơn là hàng chục triệu trẻ em khác đang sống “sát mép” nghèo: họ không được tính là hộ nghèo theo chuẩn OPM, nhưng lại không đủ tiền ăn, tiền nhà, hay thuốc men. Theo chuyên gia kinh tế Luke Shaefer (Đại học Michigan), khoảng 35 triệu trẻ em – gần một nửa tổng số – sống trong các hộ gia đ́nh dưới ngưỡng tối thiểu của tầng lớp trung lưu. “Cứ mỗi trẻ em nghèo chính thức, lại có 2–3 em khác sống trong cảnh bấp bênh," ông nói.
Chính sách bị tháo ngược, người dân bị rơi rụng
Trong khi lạm phát tiếp tục đẩy giá nhà và thực phẩm lên mức kỷ lục, nhiều chương tŕnh cứu trợ đại dịch – vốn từng giúp kéo tỷ lệ nghèo xuống mức thấp lịch sử năm 2021 – đă bị chấm dứt. Đáng lo hơn, Đạo luật cắt giảm chi tiêu và siết điều kiện trợ cấp được Tổng thống Donald Trump kư ngày 4/7/2025 tiếp tục làm xói ṃn các mạng lưới an sinh như Medicaid, SNAP, Section 8. Điều tra cho thấy: chỉ một sự gia tăng lương nhỏ cũng có thể khiến các hộ nghèo mất phần lớn trợ cấp — mà không kịp bù đắp bằng số tiền làm thêm. “Chúng tôi chứng kiến nhiều người bị cắt hỗ trợ chỉ v́ kiếm thêm 100 USD/tháng,” Jennifer Lesko, giám đốc Liên đoàn Đô thị hạt Broome, nói. “Họ bị trừng phạt v́ làm việc nhiều hơn.”
Một xă hội lao động... để nghèo
Felica Allen, mẹ đơn thân 39 tuổi, là trợ lư điều dưỡng làm ca đêm tại pḥng cấp cứu. Dù thu nhập tăng lên 39.000 USD/năm – mức cao nhất trong đời – cô vẫn bị giảm trợ cấp SNAP gần một nửa. “Thu nhập cao hơn, nhưng cuộc sống tệ hơn,” Allen nói. “Tôi đi làm mà nước mắt chảy ṛng.” Allen thuê nhà qua chương tŕnh Section 8, phải trả 1.200 USD mỗi tháng tiền thuê. Sau khi trừ thuế và các chi phí cố định, số c̣n lại không đủ chi trả cho hóa đơn điện, xăng xe, giấy vệ sinh hay thuốc cảm cúm. Gần đây, cô phải cắt giảm giờ làm để đủ điều kiện nhận lại trợ cấp. T́nh thế này đẩy cô vào một ṿng luẩn quẩn: làm việc nhiều th́ mất trợ cấp, làm ít th́ không đủ sống.
“Nền kinh tế này không dành cho người như tôi”
Broome từng là nơi sản sinh ra IBM – biểu tượng cho thịnh vượng và việc làm ổn định. Nhưng sau khi công ty rút đi vào đầu thập niên 2000, khu vực này chưa bao giờ hồi phục. Tuy thu nhập trung b́nh tại Broome đă tăng trong 10 năm qua, nhưng giá thuê nhà đă tăng gần gấp đôi. Hệ quả là: nhiều người lao động “có việc làm” nhưng vẫn không có nhà ổn định, vẫn phải xin trợ cấp thức ăn, vẫn nợ hóa đơn điện, và vẫn bị dọa cắt điện mỗi tháng. “Chúng ta đang chứng kiến một hệ thống đổ vỡ,” bà Christie Finch – phó giám đốc tổ chức Mothers & Babies – nói. “Mức lương tối thiểu ở đây không thể nào đủ sống, dù bạn làm đủ 40 giờ mỗi tuần.”
Một chuyến đi biển, một nụ cười hiếm hoi
Lisa Meazler từng dành 800 USD hoàn thuế để thuê xe đưa ba con về thăm mẹ ốm ở Georgia. Cô đưa các con đến băi biển Panama City, mua ván lướt 5 USD, ăn pizza, và cười lần đầu sau nhiều năm. Nhưng chuyến đi kết thúc nhanh chóng. Mẹ cô nhập viện v́ suy thận. Meazler buộc phải nghỉ việc và bay về lần nữa. Hệ quả: cô nợ luôn tiền nhà tháng 4 và 5.
“Cả đời tôi chỉ biết tồn tại. Tôi làm việc, rồi lại làm việc – nhưng không có ǵ trong tay,” cô nói.
Mỹ có thể không thiếu tiền, nhưng đang thiếu một hệ thống công bằng.
Người lao động nghèo – những người đang giữ cho xă hội này vận hành – lại là người bị hệ thống bỏ rơi đầu tiên. Và khi việc làm không c̣n đồng nghĩa với “ổn định”, có lẽ đă đến lúc định nghĩa lại khái niệm “giấc mơ Mỹ”.
Một hệ thống hỗ trợ… trừng phạt sự chăm chỉ
Chính phủ liên bang và tiểu bang Hoa Kỳ vận hành một mạng lưới phúc lợi xă hội phức tạp, bao gồm:
SNAP (trợ cấp thực phẩm)
Medicaid (bảo hiểm y tế cho người thu nhập thấp)
Section 8 (hỗ trợ nhà ở)
Childcare subsidies (trợ cấp giữ trẻ)
Tất cả đều có một điểm chung: điều kiện xét duyệt nghiêm ngặt và ngưỡng thu nhập “chết người”.
Jennifer Lesko, Giám đốc Liên đoàn Đô thị Hạt Broome, cho biết nhiều khách hàng của bà bị loại khỏi chương tŕnh trợ cấp chỉ v́ tăng thêm vài trăm USD mỗi tháng.
“Chúng tôi thấy người ta mất đi hàng ngh́n USD trợ cấp chỉ v́ tăng 200 USD tiền lương,” bà nói. “Nhưng không ai tính rằng với 200 USD đó, họ phải tự trả toàn bộ tiền thuê nhà và thực phẩm.”
Đây được gọi là “hiệu ứng vách đá phúc lợi” (benefits cliff) – khi một mức thu nhập nhỏ vượt qua ngưỡng quy định sẽ khiến người lao động mất trắng các hỗ trợ, dù thu nhập tăng không đủ bù lại phần trợ cấp đă mất.
Khi lưới an sinh thành bẫy nghèo
Chuyên gia thị trường lao động Abigail Wozniak (Ngân hàng Dự trữ Liên bang Minneapolis) xác nhận: lạm phát thời hậu đại dịch đă tàn phá khả năng chi trả của người nghèo nhiều hơn bất kỳ nhóm dân số nào khác.
“Mức tăng giá thực phẩm và tiền thuê nhà trong 4 năm qua ăn ṃn gần hết thu nhập tăng thêm,” chuyên gia phân tích Jeff Horwich nhận định.
Một nghiên cứu từ Trung tâm Chính sách Công tại Đại học Georgetown cho thấy: cứ mỗi 10 USD tăng thêm trong thu nhập, hộ gia đ́nh thu nhập thấp mất trung b́nh 8–11 USD trợ cấp. Trong nhiều trường hợp, làm thêm nghĩa là… mang nợ.
Tại hạt Broome, hơn một phần tư số trẻ em sống trong hộ gia đ́nh có thu nhập dưới ngưỡng nghèo. Nhưng theo các nhà xă hội học địa phương, số trẻ em sống trong “vùng xám” – không đủ nghèo để được hỗ trợ nhưng vẫn thiếu ăn, thiếu mặc – c̣n cao gấp đôi.
“Chúng tôi không muốn bố thí, chúng tôi cần một hệ thống công bằng”
Tại tổ chức Mothers & Babies, nơi Lisa Meazler làm việc, cô thường xuyên gặp những người mẹ có hoàn cảnh giống ḿnh: đi làm 40–50 giờ/tuần, vẫn không đủ ăn. Họ không cần “phát chẩn”; họ cần một hệ thống không trừng phạt người cố gắng.
“Có đêm tôi thức đến 2 giờ sáng, tra cứu từng chương tŕnh: chỗ nào c̣n tiền, chỗ nào chưa hết quỹ, cái ǵ ḿnh đủ điều kiện,” Meazler kể. “Tôi không cần ai thương hại. Tôi cần công bằng.”
Mothers & Babies cho biết số lượng bà mẹ mới sinh cần hỗ trợ vật dụng thiết yếu đă tăng gấp đôi trong năm qua. Số gia đ́nh xin thực phẩm, tă lót, nôi trẻ em cũng tăng mạnh.
Phản hồi từ chính phủ: Thay đổi chậm, nhu cầu tăng nhanh
Một quan chức liên bang (giấu tên) thừa nhận: hệ thống hiện tại “không được thiết kế cho thời kỳ vật giá leo thang và nền kinh tế hậu đại dịch”. Nhưng thay đổi các ngưỡng thu nhập đ̣i hỏi phê duyệt ngân sách, điều chỉnh luật, và… thời gian.
Trong khi đó, chính quyền Trump đă kư đạo luật cắt giảm chi tiêu liên bang vào tháng 7/2025, siết chặt các chương tŕnh vốn đă quá tải. Nhiều bang đang cắt giảm giờ làm việc cho nhân viên xă hội – trong khi số hồ sơ xin trợ cấp ngày càng tăng.
“Hệ thống này đang rách toạc ở đúng nơi mà người ta cần nó nhất,” một nhân viên xă hội tại Broome nói. “Đó là bi kịch của nước Mỹ lúc này.”
Một lưới an sinh đă mục nát
Nước Mỹ từng tự hào là quốc gia không để người dân “ngă xuống mà không có tay đỡ”. Nhưng thực tế cho thấy: nếu bạn không đủ nghèo, bạn không được giúp. Nếu bạn cố gắng thoát nghèo, bạn có thể… mất hết.
"Lưới an sinh không c̣n là lưới. Nó là một mê cung giấy tờ. Và ở đó, người nghèo bị lạc mất."
Sự phục hồi không đều: Số trung b́nh che lấp nỗi khổ của số đông
Theo dữ liệu năm 2023, thu nhập trung b́nh của hộ gia đ́nh Mỹ đạt 74.600 USD, tăng hơn 4.000 USD so với năm 2019 (đă điều chỉnh theo lạm phát). Nhưng sự tăng trưởng này không diễn ra đều. Khi tách nhỏ dữ liệu theo phân vị, một nghịch lư hiện ra:
20% hộ giàu nhất chiếm tới 52% thu nhập toàn quốc
Trong khi 40% hộ thu nhập thấp nhất chỉ chiếm 11%
Thu nhập của 20% hộ nghèo nhất chỉ tăng 0,3%/năm trong 5 năm qua, trong khi nhóm 5% giàu nhất tăng trung b́nh 7,2%
Luke Shaefer, nhà kinh tế tại Đại học Michigan, nhận xét: “Con số trung b́nh đang phản bội thực tế. Nó che giấu những người không thể sống sót nổi trong chính nền kinh tế ‘phục hồi’ này.”
Tầng lớp trung lưu Mỹ: Biến mất trong im lặng
Một thời, tầng lớp trung lưu là biểu tượng ổn định của nước Mỹ. Nhưng hôm nay, định nghĩa "trung lưu" trở nên mơ hồ. Theo Viện Brookings, một hộ gia đ́nh bốn người cần kiếm tối thiểu 70.000–130.000 USD/năm (tùy vùng) để duy tŕ mức sống trung lưu: nhà ổn định, thực phẩm đủ chất, bảo hiểm y tế, giáo dục đại học cho con, và ít nhất một kỳ nghỉ mỗi năm. Nhưng hơn 60% hộ gia đ́nh Mỹ hiện nay không đạt nổi mức đó.
“Trung lưu giờ đây không c̣n là ‘trạng thái sống’, mà là ‘trạng thái cố gắng duy tŕ’,” một báo cáo từ Pew Research viết. “Người Mỹ không sống trung lưu – họ đấu tranh để giữ h́nh ảnh trung lưu.”
Khi chi phí thiết yếu vượt kiểm soát
Bất chấp các khoản tăng lương tối thiểu ở nhiều bang, lạm phát chi phí thiết yếu đă vượt xa tốc độ tăng thu nhập:
Giá thuê nhà trung b́nh toàn quốc tăng hơn 30% chỉ trong 3 năm (2022–2025).
Tại Broome County, New York: giá thuê tăng từ 694 USD/tháng (2018) lên 1.292 USD (2025).
Chi phí thực phẩm tại nhà tăng 26% kể từ đại dịch.
Bảo hiểm y tế gia đ́nh tăng 14% từ 2021 đến 2024.
Giá điện tại các bang phía Bắc tăng 18% trong mùa đông 2024–2025 do thiếu năng lượng dự trữ.
“Gia đ́nh tôi vẫn kiếm được nhiều hơn từng năm,” Lisa Meazler nói. “Nhưng lại sống tệ hơn từng năm.”
Tác động của chính sách cắt giảm phúc lợi: Cộng một, trừ hai
Ngày 4/7/2025, Tổng thống Donald Trump kư ban hành Đạo luật Tái cấu trúc Tài chính Liên bang, trong đó:
Cắt giảm ngân sách cho SNAP, Medicaid, nhà ở công và trợ cấp giữ trẻ.
Siết điều kiện “đang làm việc” để được nhận phúc lợi.
Áp đặt giới hạn thời gian tối đa nhận trợ cấp thực phẩm liên tiếp.
Tác động ngay lập tức: hàng triệu gia đ́nh có thu nhập thấp bị loại khỏi các chương tŕnh thiết yếu, chỉ v́ tăng ca thêm vài giờ mỗi tuần.
Abigail Wozniak (chuyên gia thị trường lao động) cảnh báo: "Chúng ta đang thấy một làn sóng ‘mất an sinh ngược’ — người ta kiếm thêm được 300 USD, nhưng mất 1.000 USD hỗ trợ."
Giấc mơ Mỹ: C̣n lại là khẩu hiệu?
Trong cuộc khảo sát của Gallup đầu năm 2025:
63% người Mỹ không tin con cái họ sẽ sống tốt hơn họ
71% người thu nhập dưới 50.000 USD/năm cảm thấy ‘hệ thống không dành cho ḿnh’
58% người lao động toàn thời gian từng nghĩ đến việc bỏ nghề v́... vẫn không đủ sống
“Tôi làm việc toàn thời gian, nuôi 3 con, có nhà riêng. Mọi thứ trên giấy tờ đều đúng. Nhưng thực tế là tôi đang sống từng tháng một, trả nợ từng hóa đơn một,” – Meazler nói.
Một quốc gia đang nứt vỡ từ bên trong
Tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp thấp, chỉ số tiêu dùng... có thể khiến các nhà hoạch định chính sách an tâm. Nhưng ở bên dưới, một lớp vỏ xă hội đang rạn vỡ, nơi hàng chục triệu người dân Mỹ làm việc không ngừng chỉ để… không ch́m hẳn.
“Vấn đề không phải là người dân không cố gắng. Vấn đề là hệ thống không c̣n phần thưởng cho sự cố gắng nữa.”
Trong suốt hơn một thế kỷ qua, nước Mỹ xây dựng bản sắc quốc gia dựa trên một nguyên tắc giản dị nhưng đầy hứa hẹn: Nếu bạn làm việc chăm chỉ, bạn sẽ không nghèo. Đó là cốt lơi của cái gọi là Giấc mơ Mỹ – một lư tưởng vượt thời gian, vượt giai cấp, vượt biên giới.
Nhưng năm 2025, khi phóng viên chúng tôi gặp Lisa Meazler – người phụ nữ 43 tuổi, làm việc toàn thời gian cho một tổ chức từ thiện, có nhà, có ba con, và không vướng tiền án tiền sự – chúng tôi phải đối mặt với một câu hỏi không dễ trả lời: Làm sao một người hội tụ đầy đủ mọi “yếu tố thành công” lại vẫn sống trong bấp bênh, thiếu thốn và nợ nần?
Giấc mơ Mỹ vẫn c̣n, nhưng nó đă bị biến dạng đến mức không thể nhận ra.
1. Lao động không c̣n là lối thoát
Từ thời hậu Thế chiến đến suốt thế kỷ 20, làm việc toàn thời gian đồng nghĩa với việc đủ sống – dù ở tầng lớp nào. Thế hệ ông bà của Lisa Meazler có thể tốt nghiệp trung học, làm việc tại nhà máy, và mua được nhà, xe, cho con ăn học đầy đủ.
Nhưng thế hệ Meazler – dù có bằng cấp, việc làm, trách nhiệm gia đ́nh – lại phải “chọn giữa bữa tối và tiền điện thoại, giữa thuốc cảm cho con và hóa đơn nhà”.
“Tôi không ngừng làm việc. Nhưng tôi không bao giờ đủ,” Meazler nói. “Làm việc mà không có ǵ cả.”
Trong thế giới đó, sự chăm chỉ không c̣n được tưởng thưởng. Nó bị trừng phạt.
2. Phúc lợi bị siết, người nghèo bị bỏ lại
Các chính sách trợ cấp từng cứu người nghèo khỏi tuyệt vọng: thực phẩm, nhà ở, bảo hiểm y tế. Nhưng trong vài năm qua, chúng đă bị cắt giảm, siết điều kiện, và đặt lên vai người dân một gánh nặng hành chính nặng nề.
Chỉ cần vượt quá ngưỡng thu nhập vài trăm đô-la – một kết quả của tăng ca, làm thêm giờ, hay nhận tiền thưởng – là người dân có thể mất:
Thẻ thực phẩm (SNAP)
Hỗ trợ thuê nhà (Section 8)
Medicaid cho con nhỏ
Trợ cấp giữ trẻ
Trong khi đó, lạm phát tăng vọt ở những lĩnh vực thiết yếu nhất: thuê nhà, thực phẩm, điện, nhiên liệu, bảo hiểm y tế – những thứ không thể bỏ. “Bạn có thể sống mà không đi nhà hàng, không mua quần áo mới. Nhưng không thể sống mà không có chỗ ở hay bữa ăn tối,” nhà kinh tế Abigail Wozniak nhận định.
3. Xă hội hai tầng: Một quốc gia, hai thực tại
Trong khi tầng lớp giàu nhất nước Mỹ tiếp tục gia tăng tài sản – và được giảm thuế – th́ 40% người Mỹ không có nổi 400 USD tiền mặt dự pḥng khi gặp khủng hoảng. Sự phân hóa không chỉ là thu nhập, mà là cơ hội, sự an toàn và cảm giác được nh́n thấy. Một người làm ở Google có thể làm việc từ xa, có bảo hiểm y tế, kỳ nghỉ có lương. Một người làm trong nhà dưỡng lăo tại bang New York như Felica Allen phải chọn giữa “mất trợ cấp” và “mất con”. Một bà mẹ đơn thân như Lisa Meazler có thể nợ tiền nhà nếu dùng tiền hoàn thuế để đưa con về thăm bà ngoại sắp mất. Đây không chỉ là khoảng cách kinh tế. Đó là một hệ thống luân lư đứt găy.
4. Một giấc mơ đang rút lui khỏi số đông
Trong khảo sát mới nhất của Pew (2025): 71% người Mỹ dưới 40 tuổi không tin rằng Giấc mơ Mỹ c̣n khả thi. 58% người lao động toàn thời gian từng nghĩ đến việc nghỉ việc v́ “không đủ sống”. Một nửa người Mỹ tin rằng “hệ thống chỉ phục vụ người giàu”. “Tôi không mơ xe sang hay biệt thự,” Lisa Meazler nói. “Tôi chỉ muốn bữa ăn nóng cho con, một kỳ nghỉ ngắn, và không phải nợ hóa đơn tháng sau.”
5. Nhưng cũng là lúc để đặt lại câu hỏi cốt lơi
Giấc mơ Mỹ không cần chết – nhưng nó cần được cứu. Không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng chính sách căn cơ, hiện đại và đạo đức: Tái cấu trúc hệ thống phúc lợi: không trừng phạt khi làm thêm. Mở rộng nhà ở giá rẻ. Tăng chuẩn nghèo theo lạm phát thực tế. Áp dụng thuế lũy tiến hiệu quả hơn. Đầu tư vào chăm sóc trẻ, y tế cộng đồng và giáo dục cơ sở. Bởi nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục có những người như Lisa Meazler – làm việc cả đời, nhưng khi nghỉ tay cũng chẳng có ǵ để lại. Một giấc mơ không c̣n nuôi hy vọng cho những người chăm chỉ nhất đă không c̣n là giấc mơ – mà là lời dối trá tập thể. Nếu nước Mỹ muốn tiếp tục là biểu tượng cơ hội, th́ không thể để chính những người xây dựng và giữ ǵn nó bị bỏ rơi trong bóng tối.
Theo như những ngày qua đă nhanh chóng thu hút sự chú ư của cộng đồng mạng Đài Loan về h́nh ảnh hở hang của cô gái bị nhận xét là một h́nh thức 'tiếp thị bằng cơ thể' cho thấy người phụ nữ này chỉ mặc một chiếc tạp dề hở hang, dường như không mặc nội y bên trong, khiến không ít người dùng mạng xă hội cho rằng cô đang “gần như khỏa thân” khi đứng bán sườn heo nướng gịn.
Một đoạn video được chia sẻ trên mạng xă hội trong những ngày qua đă nhanh chóng thu hút sự chú ư của cộng đồng mạng Đài Loan, khi ghi lại h́nh ảnh một phụ nữ ăn mặc gợi cảm đứng bán thịt nướng tại một quầy thực phẩm ở khu chợ đêm ngơ 737, khu Nội Hồ (Neihu), thành phố Đài Bắc.
Sự việc bắt đầu khi một người bán hàng tại gian "6th Best Sweet Potato Balls" chia sẻ lên Facebook cá nhân rằng anh vô t́nh bắt gặp một “cảnh tượng bất ngờ” khi đang chuẩn bị nguyên liệu hôm 23. Theo lời kể, anh không khỏi ngoái nh́n về phía quầy hàng kế bên khi phát hiện một cô gái xinh đẹp đang đứng bán hàng. “Xin lỗi, có một con quái vật khổng lồ ở quầy bên cạnh, và tôi không thể không nh́n”, anh hài hước viết kèm bài đăng.
Tuy nhiên, điều khiến đoạn video lan truyền với tốc độ chóng mặt không chỉ dừng lại ở sự hiện diện của một cô gái xinh đẹp. Những h́nh ảnh cho thấy người phụ nữ này chỉ mặc một chiếc tạp dề hở hang, dường như không mặc nội y bên trong, khiến không ít người dùng mạng xă hội cho rằng cô đang “gần như khỏa thân” khi đứng bán sườn heo nướng gịn.
Truyền thông Đài Loan sau đó xác nhận, nhân vật trong video là VINA – một nữ DJ kiêm người mẫu mạng nổi tiếng với phong cách gợi cảm. VINA không xa lạ ǵ với công chúng khi từng xuất hiện tại nhiều sự kiện với trang phục táo bạo. Sự xuất hiện lần này của cô tại quầy hàng thực phẩm đă gây ra tranh căi gay gắt giữa hai luồng ư kiến: một bên cho rằng đây chỉ là h́nh thức tiếp thị “câu khách”, trong khi số khác chỉ trích hành vi này là phản cảm, không phù hợp với môi trường công cộng.
Tờ Mirror Weekly cho biết thêm, VINA từng nhiều lần gây tranh căi v́ phong cách ăn mặc “nóng bỏng”, không chỉ trên mạng mà c̣n trong đời thực. Cô cũng không ngại sử dụng h́nh ảnh cơ thể để quảng bá cho các sản phẩm và thương hiệu cá nhân.
Hiện tại, chưa có cơ quan chức năng nào lên tiếng chính thức về vụ việc. Tuy nhiên, giới quan sát truyền thông cho rằng xu hướng “tiếp thị bằng h́nh thể” đang ngày càng phổ biến tại các chợ đêm và sự kiện đường phố ở Đài Loan, đi kèm làn sóng chỉ trích về việc ranh giới giữa biểu diễn và phản cảm đang ngày một mờ nhạt.
Dù đoạn video chỉ kéo dài vài chục giây, nhưng đủ để thổi bùng cuộc tranh luận về chuẩn mực văn hóa nơi công cộng, đặc biệt trong bối cảnh mạng xă hội đang là “sân khấu” chính của những hiện tượng mạng như VINA.
TƯỚC QUỐC TịCH CỦA CÔNG DÂN MỸ GỐC VIỆT... CỘNG (?)
(Bạn forward tin này)
Những ngày gần đây, nhiều thông tin trong cộng đồng Việt tại Hoa Kỳ đă nói về chuyện cơ quan di trú Mỹ có thể tước bằng quốc tịch của những người nhập cư, trong đó có cả những người Vietnamese-American.
Trong nhiệm kỳ hai của TT Trump, ông đang thực hiện chính sách siết chặt nhập cư và quốc tịch, một rủi ro nghiêm trọng đang treo lơ lửng trên đầu hàng ngàn người gốc Việt nói riêng và đa sắc tộc nói chung đă nhập quốc tịch Mỹ có nguy cơ bị tước bằng công dân v́ từng che giấu quá khứ có liên quan đến băng đảng Mafia MS-13 và liên quan các chính quyền của các nước cộng sản.
Theo luật di trú và quốc tịch Hoa Kỳ (INA - Immigration and Nationality Act), người xin nhập quốc tịch phải khai báo đầy đủ và trung thực về quá khứ chính trị, quân sự, và công tác của ḿnh.
Riêng về công dân Mỹ gốc Việt, điều này bao gồm:
-. Từng là đảng viên csVN
-. Từng tham gia Đoàn Thanh niên Cộng sản, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, hoặc các tổ chức quần chúng mang tính chính trị.
-. Từng làm việc trong các cơ quan của chính quyền cộng sản kể cả hành chính, quân đội, an ninh, tuyên giáo, báo chí nhà nước, thầy tu trong Giáo Hội Phật giáo Quốc Doanh, Nằm trong tổ chức Mặt Trận Tổ Quốc...
-. Từng gia nhập bạo loạn, ủng hộ và kích động bạo loạn phá hoại nền an ninh nội địa Hoa Kỳ.
-. Việc không khai báo, hoặc cố t́nh che giấu trong đơn xin quốc tịch (Form N-400), hoặc trong lúc phỏng vấn với Sở Di trú (USCIS), được xem là gian dối có hệ thống (material misrepresentation), và là căn cứ hợp pháp để tước quốc tịch bất cứ lúc nào, dù người đó đă nhập tịch Hoa Kỳ.
Theo chỉ thị mới ban hành từ Bộ Tư pháp Hoa Kỳ vào tháng 6/2025, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống Trump và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi, hàng loạt hồ sơ nhập tịch từ các cộng đồng gốc di trú đặc biệt là từ các quốc gia cộng sản như Việt Nam, Trung Quốc, Cuba đang bị rà soát khá gắt gao.
Các bạn đang làm về ngành báo chí truyền thông trong cộng đồng gốc Việt, như Đỗ Dũng, Mai Phi Long, Hoàng Vi, Ngọc Lan, Lê Bích Trâm, Đinh Quang Anh Thái, Hoàng Bách, Nguyễn Xuân Nam, Nguyễn Hoàng Duyên, Hương Giang, Tường Thắng, Ái Vân, Anh Dũng, Trần Đào, Đỗ Thuấn và một số bạn khác nữa... nếu quá khứ của các bạn là đảng viên, hay có liên quan đến chính quyền VN hiện tại, hoặc đă từng làm việc trong ngành truyền thông nhà nước để tuyên truyền, th́ đây là cơ hội các bạn nên tự giác khai báo lại với sở di trú để bổ túc hồ sơ rằng lúc tuyên thệ nhập tịch Hoa Kỳ, các bạn “vô t́nh... Quên" phần quan trọng này.
Chris nói lại lần nữa, là "Nếu" nhé (chứ không bao giờ khẳng định các bạn là Việt cộng, hay đảng csVN, hay đă làm việc cho nhà nước csVN), v́ một sự thành thật tự thú sẽ được khoan hồng đó là chuyện thường thấy ở chính quyền Hoa Kỳ. Cũng như những người Di Dân Lậu, họ khai báo chui lậu vào Mỹ bằng cách nào, quá khứ họ làm ǵ, hiện tại ở đâu, làm như thế nào, nếu không liên quan ǵ đến băng đảng Mafia Nam Mỹ, hay MS-13, buôn người, buôn lậu, và đang đi làm cho hăng xưởng hay nông trại A,B,C nào đó một cách đàng hoàng, th́ được miễn trục xuất và sẽ được cấp visa 5 năm ở lại Mỹ làm việc, trong thời gian này nếu thể hiện một người nhập cư tốt, đi làm đóng thuế th́ sẽ gia hạn visa 10 năm và có thể trở thành công dân Hoa Kỳ sau đó!
Trở lại sự kiện trong cộng đồng Việt chúng ta, Dù sao các bạn cũng là người Việt Nam, và cũng là đồng nghiệp, không đồng hương nào muốn thấy các bạn bị tước bằng quốc tịch, hay bị trục xuất, bởi vậy hăy cẩn thận ngôn từ và nhất là các bạn đang làm truyền thông đừng tuyên truyền méo mó, láo xạo với những thông tin thiếu trung thực, và nhất là đừng tuyên truyền những ǵ có liên quan đến chính sách và chế độ cộng sản VN, th́ chắc chắn các bạn sẽ b́nh an vạn sự.
Chúc các bạn may mắn!
/ Chris Phan/… thực hiện
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. V́ một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hăy ghé thăm chúng tôi, hăy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
