“Phao cứu sinh” 90 tỷ euro từ EU không đủ cứu Ukraine, Kiev vật lộn kiếm thêm tiền

[therealrtz]

Bất chấp khoản vay 90 tỷ euro được mô tả là mang lại “phao cứu sinh” cho Ukraine, giúp nước này tránh phải cắt giảm sâu các dịch vụ công. Tuy nhiên, các nhà kinh tế và quan chức Ukraine cảnh báo, Kiev có thể vẫn cần thêm nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu quân sự trong năm nay.

Theo Reuters, ngân sách Ukraine dự kiến thâm hụt khoảng 1.900 tỷ hryvnia (tương đương 43 tỷ USD) trong năm 2026 – tương đương khoảng 1/5 quy mô nền kinh tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng con số này vẫn đánh giá thấp chi phí thực tế của cuộc chiến với Nga.

Ông Maksym Samoiliuk, nhà kinh tế tại Trung tâm Chiến lược Kinh tế (một viện nghiên cứu tại Kiev), cho biết chi tiêu quân sự sẽ được đánh giá lại sát thực tế hơn sau khi khoản vay bị trì hoãn trước đó đã được thông qua, đặc biệt khi tính đến các yếu tố như tăng lương cho binh sĩ dự kiến vào mùa hè.

“Khoản vay này rất quan trọng vì nó tạo ra dư địa cần thiết để xử lý áp lực trong ngân sách quốc phòng của Ukraine”, ông nói.

Chỉ khoảng một nửa trong tổng số 90 tỷ euro sẽ được giải ngân trong năm nay, phần còn lại dự kiến vào năm 2027. Phần lớn khoản vay sẽ dành cho chi tiêu quân sự, trong khi khoảng 17 tỷ euro mỗi năm được phân bổ cho các nhu cầu ngân sách chung như y tế và giáo dục.

Nhưng bà Yuliya Markuts, Phó Chủ tịch phụ trách tài chính công tại Viện KSE (Kiev), ước tính ngân sách quốc phòng có thể cần tăng thêm tới 10 tỷ euro, tùy thuộc vào diễn biến trên chiến trường.

Bà cho biết năm ngoái Ukraine cũng từng phải điều chỉnh tăng dự báo chi tiêu quân sự, với một phần được tài trợ thông qua phát hành trái phiếu chính phủ và các khoản vay từ chương trình Extraordinary Revenue Acceleration của Nhóm G7.

“Năm nay sẽ thế nào thì còn khó nói, nhưng khả năng kịch bản tương tự lặp lại là có”, bà nhận định, đồng thời cho rằng khoản vay của EU có thể giúp bù đắp phần ngân sách điều chỉnh này.

Các nhà kinh tế cảnh báo Ukraine có thể bắt đầu cạn tiền từ tháng 6 nếu khoản vay EU không được giải ngân kịp thời, buộc phải cắt giảm mạnh các dịch vụ công.

Việc gói hỗ trợ được thông qua đã giúp nhiều người dân Ukraine thở phào nhẹ nhõm, trong bối cảnh lĩnh vực nhân đạo đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ việc Mỹ cắt giảm viện trợ dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Hanna Fedotova, 58 tuổi, một nhân viên chăm sóc trẻ, cho biết nguồn hỗ trợ từ EU mang lại sự ổn định cho các cơ quan nhà nước “đặc biệt là cho giáo dục và phát triển”.

“Khoản viện trợ này mang lại niềm tin cho tương lai, rằng chúng tôi có thể tiếp tục công việc của mình”, bà nói tại một nhà trẻ ở thành phố Zaporizhzhia, cách tiền tuyến khoảng 40 km.

Khoản vay EU chỉ phải hoàn trả nếu Nga bồi thường chiến tranh cho Ukraine.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng thừa nhận rằng, ngay cả khi có khoản vay này, Ukraine vẫn cần thêm nguồn tài chính cho cuộc chiến.

“Chúng ta nói đến 90 tỷ euro và cho rằng số tiền này đủ cho tất cả – điều đó là sai”, ông Zelensky nói.

Theo ông, khoản vay hiện tại chỉ đủ để Ukraine đặt mua khoảng 60% số vũ khí mà ngành công nghiệp quốc phòng trong nước có thể sản xuất. Ngoài ra, Ukraine còn cần thêm 5 tỷ euro để củng cố hệ thống điện sau các cuộc tấn công của Nga.

Dù các đồng minh đã chi gần 5 tỷ USD cho chương trình PURL năm ngoái, chủ yếu là thiết bị phòng không, Ukraine vẫn cần tới 15 tỷ USD.

EU thừa nhận khoản vay hai năm này chỉ đáp ứng khoảng 2/3 nhu cầu tài chính đối ngoại của Ukraine. Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis cho biết các đối tác quốc tế vẫn cần cam kết phần tài trợ còn lại cho năm 2027, dù nhu cầu năm nay đã được đảm bảo.

Ukraine cũng có các nguồn tài chính khác. Thủ tướng Yulia Svyrydenko cho biết nước này sắp nhận thêm 2,7 tỷ euro từ chương trình Ukraine Facility của EU, sau khi Quốc hội thông qua một số cải cách còn tồn đọng. Ngoài ra, Ukraine đã đạt thỏa thuận vay 8,1 tỷ USD trong 4 năm với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hồi tháng 2.

Tuy nhiên, các khoản hỗ trợ này đều đi kèm điều kiện, bao gồm cải cách quản trị và thuế – nhiều trong số đó không được lòng người dân. IMF gần đây đã đồng ý trì hoãn việc áp thuế VAT đối với các hộ kinh doanh sau khi Quốc hội Ukraine phản đối.

“Khả năng duy trì đà cải cách sẽ là thách thức lớn nhất của Ukraine trong thời gian tới. Các đối tác quốc tế cần gây thêm sức ép… và nhấn mạnh rằng chính Ukraine cũng cần những cải cách này", ông Samoiliuk nhận định.
EU còn bất ngờ "làm khó" Ukraine?

Trong một diễn biến bất ngờ không có lợi cho Ukraine, Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét áp đặt các điều kiện nghiêm ngặt hơn đối với khoản vay trị giá 90 tỷ euro dành cho nước này, trong đó một phần giải ngân có thể phụ thuộc vào việc Kiev phải tiến hành những thay đổi liên quan đến thuế doanh nghiệp.

Các cuộc thảo luận hiện tập trung vào việc điều chỉnh một cơ chế thuế ưu đãi đang áp dụng cho một số doanh nghiệp tại Ukraine.

Ban đầu, chính sách này được thiết kế cho hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp nhỏ, cho phép các công ty chỉ phải nộp mức thuế tối thiểu khoảng 5% trên doanh thu.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính Ukraine cùng các nhà tài trợ chủ chốt cho rằng, cơ chế này đang gây áp lực lên ngân sách thời chiến, làm méo mó cạnh tranh và tiếp tay cho nền kinh tế ngầm.

Theo các nguồn tin của Bloomberg, đề xuất mới có thể yêu cầu Kiev áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) 20% đối với các doanh nghiệp hiện đang hưởng ưu đãi nhưng có doanh thu hằng năm vượt 4 triệu hryvnia (khoảng 77.623 euro).

Phần hỗ trợ của EU có thể bị ảnh hưởng bởi điều kiện mới này chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng gói hỗ trợ kéo dài hai năm, bao gồm khoảng 60 tỷ euro dành cho quốc phòng. Phần còn lại là hỗ trợ tài chính vĩ mô và chương trình Ukraine Facility – nguồn chi cho ngân sách chung.

Người phát ngôn Ủy ban châu Âu cho biết, cơ quan này đang “làm việc không ngừng nghỉ” để hoàn tất bản ghi nhớ quy định các điều kiện tài trợ cho Ukraine, nhưng từ chối cung cấp chi tiết cụ thể.

Theo một đại diện của Ủy ban, EU luôn điều chỉnh chương trình cải cách của mình phù hợp với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và điều này vẫn đang được áp dụng.

Mục tiêu là các cuộc đàm phán “với một chương trình cải cách tham vọng nhằm củng cố nền kinh tế Ukraine” và thúc đẩy quá trình hội nhập EU.

Tuy nhiên, các nỗ lực này nhiều khả năng sẽ làm gia tăng căng thẳng chính trị nội bộ Ukraine, bởi các biện pháp đề xuất vốn không được lòng người dân.

Những bất đồng giữa Quốc hội và Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng khiến việc triển khai trở nên phức tạp hơn.

Dù các điều kiện mới không ảnh hưởng đến hỗ trợ quốc phòng then chốt, việc thực thi vẫn được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn.

Bloomberg cũng cho biết ngay cả khi Ukraine có thể trì hoãn trong ngắn hạn, về lâu dài nước này vẫn cần cải cách hệ thống thuế để phù hợp với các quy định gia nhập EU, bao gồm việc loại bỏ một số ưu đãi thuế hiện hành.

Một nguồn tin cho biết các nhà tài trợ quốc tế của Kiev cũng có thể cân nhắc các biện pháp thay thế nhằm tăng nguồn thu hoặc hạn chế nền kinh tế ngầm.