Middle East Trump nói Iran “không có kế hoạch hành quyết”, nhưng Trung Đông vẫn nín thở

[Gibbs]

Giữa cơn bão biểu tình và đàn áp đẫm máu tại Iran, một câu nói từ Phòng Bầu Dục bất ngờ làm cả thế giới khựng lại: Tổng thống Donald Trump tuyên bố Iran “không có kế hoạch hành quyết”, trong lúc nhiều người lo sợ số phận của một người biểu tình chống chính phủ đang bị giam giữ. Nhưng ông cũng không loại trừ giải pháp quân sự, chỉ nói chính quyền Mỹ sẽ “chờ xem” diễn tiến thực tế ra sao.

“Không có kế hoạch hành quyết”… nhưng vẫn là một chữ “chờ”
Trump nói ông được “những nguồn rất quan trọng ở phía bên kia” cho biết việc giết chóc đang dừng lại và “không có kế hoạch hành quyết”. Ông nhấn mạnh đây là điều “rất lớn”, và nếu chuyện hành quyết xảy ra thật, ông sẽ “rất bức xúc”.
Tuy nhiên, khi bị hỏi có gỡ lựa chọn không kích khỏi bàn hay không, Trump trả lời thẳng: chưa. Mỹ sẽ theo dõi quy trình, chờ kiểm chứng, rồi mới quyết.

Trong ngoại giao, đôi khi “chờ xem” không phải là thụ động. Nó là một khoảng lặng để cân đo: ai đang nói thật, ai đang câu giờ, và ai đang đặt thế giới trước một ngã rẽ không thể quay đầu.

Erfan Soltani: án tử không diễn ra hôm nay, nhưng nỗi sợ vẫn còn nguyên
Trường hợp khiến dư luận phẫn nộ là Erfan Soltani, 26 tuổi. Theo lời thân nhân và một tổ chức nhân quyền có trụ sở ở Na Uy, việc hành quyết dự kiến trong ngày đã không diễn ra, và được thông báo là “hoãn”. Nhưng “hoãn” không đồng nghĩa “hủy”. Gia đình nói họ vẫn chờ thêm tin tức, trong bầu không khí mịt mù của một đất nước bị cắt đường truyền, nơi một sinh mạng có thể bị đẩy đi chỉ bằng vài chữ trong hồ sơ.

Con số 2.400 và bóng tối internet: khi sự thật bị khóa sau màn hình tắt
Một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ (HRANA) nói ít nhất 2.400 người biểu tình đã thiệt mạng kể từ khi chiến dịch đàn áp bắt đầu tháng trước. Trong khi đó, tình trạng mất internet vẫn kéo dài, khiến việc kiểm chứng độc lập trở nên vô cùng khó khăn.
Từ Tehran, một cư dân nói không khí “nặng nề và căng thẳng cực độ”. Người ta vẫn đi làm, vẫn ghé chợ, vẫn cố giữ nhịp sống bình thường, nhưng khi điện thoại quốc tế hiếm hoi kết nối được, ai cũng chỉ dám hỏi thăm vài câu xã giao. Nỗi sợ có người “đang nghe” nằm lẫn trong từng hơi thở.

Cùng lúc, Amnesty International cho biết họ thu thập được bằng chứng về những vụ “giết người trái pháp luật hàng loạt” với quy mô “chưa từng có” trong bối cảnh internet bị siết. Họ mô tả cảnh lực lượng an ninh nổ súng trực tiếp vào người không vũ trang và cả người đứng xem; những nhà xác quá tải; những túi đựng thi thể xếp thành hàng như một thứ “thống kê” lạnh buốt.

Iran phản bác: Ngoại trưởng gọi đó là “chiến dịch thông tin sai lệch”
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lên tiếng cho rằng các báo cáo về hàng ngàn người chết là phóng đại, gọi đây là “chiến dịch thông tin sai lệch” nhằm lôi Mỹ vào xung đột. Ông nói số chết “chỉ là hàng trăm”, cho rằng sau giai đoạn biểu tình ôn hòa đã xuất hiện “một chiến dịch khủng bố”, do “các phần tử bên ngoài” dẫn dắt; đồng thời tuyên bố treo cổ người biểu tình là “không thể xảy ra”, và các tin về hành quyết cũng nằm trong “màn khói tuyên truyền”.

Hai câu chuyện đối nghịch, hai vũ trụ song song. Và giữa hai phía, người dân Iran mắc kẹt trong khoảng tối của mạng bị cắt, nơi sự thật đi chậm hơn tiếng súng.

Thế giới rút người, đóng sứ quán, đổi đường bay: Iran trở thành “vùng rủi ro”
Trong ngày, nhiều nước đồng loạt cảnh báo công dân rời Iran hoặc tránh đến Iran. Anh tạm đóng sứ quán tại Tehran và rút nhân viên, đồng thời khuyến cáo không đi lại tới Iran; Tây Ban Nha kêu gọi công dân rời bằng “mọi phương tiện có thể”; Ý cũng thúc công dân rời Iran và nói đang tăng biện pháp bảo vệ lực lượng của mình ở Trung Đông, gồm Iraq và Kuwait.
Đức khuyến cáo các hãng bay tránh không phận Iran vì nguy cơ “vũ khí chống hàng không”, và Lufthansa thông báo né không phận Iran/Iraq, chỉ vận hành một số đường bay theo khung giờ hạn chế. Air India cho biết các chuyến bay sẽ đổi tuyến, có thể trễ giờ hoặc hủy nếu không thể chuyển hướng. FAA cũng thông báo việc đóng không phận Tehran trong một khoảng thời gian ngắn, ngoại trừ các chuyến bay dân sự quốc tế đến/đi có phép.

Khi máy bay phải vòng xa, khi sứ quán đóng cửa, khi lời khuyên là “đi ngay”, đó là dấu hiệu thế giới đang nhìn Iran như một căn phòng có thể bùng lửa bất cứ lúc nào.

Căn cứ Al-Udeid ở Qatar “rút bớt người”: tín hiệu đề phòng đòn trả đũa
Trong lúc Washington cân nhắc các bước tiếp theo, một số nhân sự Mỹ được khuyến cáo rời căn cứ Al-Udeid ở Qatar như biện pháp “phòng ngừa”. Chính phủ Qatar nói họ triển khai các biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn cho người dân và cư dân trước căng thẳng khu vực.
Al-Udeid là căn cứ lớn của Mỹ tại Trung Đông, và từng bị Iran nhắm tới trong những vòng ăn miếng trả miếng trước đây. Khi người ta bắt đầu “giảm người”, nghĩa là họ đang nhìn thấy cả những kịch bản tệ nhất.

G7 siết giọng: dọa “biện pháp hạn chế bổ sung” nếu Iran không dừng đàn áp
Ngoại trưởng các nước G7 ra tuyên bố chung lên án việc trấn áp, cảnh báo có thể áp thêm các biện pháp hạn chế nếu Tehran tiếp tục đàn áp biểu tình và vi phạm nghĩa vụ nhân quyền quốc tế.
Trong khi đó, từ chính trường Mỹ, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham công khai thúc giục đánh Iran “sớm hơn là muộn”, cho rằng “một cuộc tấn công vào chế độ” mới là thứ “giúp đỡ” có ý nghĩa.

Trên bàn cờ này, mỗi lời nói đều có thể biến thành một nước đi. Và mỗi nước đi—dù là đòn quân sự hay trừng phạt, dù là internet vệ tinh hay ngoại giao hậu trường—đều đang kéo cả khu vực về phía một câu hỏi: Iran sẽ dừng lại, hay thế giới sẽ bị lôi vào vòng xoáy leo thang?

Nhưng có một điều đã rõ: khi một đất nước phải sống trong bóng tối internet, khi tiếng súng át tiếng người, và khi máy bay phải né bầu trời… thì “bình thường” chỉ còn là lớp vỏ mỏng manh che lên một nỗi bất an đang phình to từng giờ.