Iran viết lại luật chơi trên chiến trường tỷ USD

[pizza]

Từ Iran đến Ukraine, thời đại mới của chiến tranh quy mô lớn, hệ thống trí tuệ nhân tạo và máy bay không người lái giá rẻ đang tái định hình an ninh toàn cầu.

Không thể sánh kịp với Mỹ và Israel về sức mạnh không quân truyền thống, Iran dựa vào một công cụ khác: Máy bay không người lái. Đồ họa: Express Tribune Magazine.
Theo tờ Express Tribune Magazine, Iran đã lập nên kỳ tích quân sự kinh ngạc.

Về mặt số lượng và công nghệ, cán cân nghiêng về phía Mỹ và Israel khi hai nước thiết lập ưu thế trên không ngay từ đầu. Không thể sánh kịp với Mỹ và Israel về sức mạnh không quân truyền thống, Iran dựa vào một công cụ khác: Máy bay không người lái.

Những chiếc UAV giá rẻ, dùng một lần nhưng đủ sức nặng dựng nên một chiến thuật phức tạp mới. Tiếng rè rè, trầm thấp của máy bay không người lái trên bầu trời thành lời nhắc nhở về thế dễ bị tổn thương của các quốc gia vùng Vịnh, tái định hình cách nhìn nhận về phòng không trong chiến tranh hiện đại.

Mặc dù đòn trả đũa không mang tính chất quyết định, chiến lược của Iran làm suy yếu huyền thoại về khả năng bất khả chiến bại của Mỹ. Vũ khí “nhỏ mà có võ” này vạch trần những điểm yếu của các căn cứ quân sự được phòng thủ kiên cố nhất.

“Điều Bin Laden không thể làm được - buộc Mỹ rút khỏi Saudi Arabia và vùng Vịnh - thì máy bay không người lái có lẽ lại làm được. Ý niệm sai lầm về sự an toàn và an ninh dưới chiếc ô của Mỹ đã hoàn toàn vỡ vụn dưới những chiếc máy bay không người lái vài nghìn USD của Iran”, giáo sư về khoa học chính trị Ashoke Swain nhận định.

Chất lượng hay số lượng mới quan trọng?
Trong thập niên qua, Iran đã âm thầm xây dựng một trong những kho vũ khí UAV lớn nhất thế giới. Trong xung đột hiện tại, Iran coi máy bay không người lái là nòng cốt của chiến dịch.

Học thuyết của Iran rất đơn giản. Họ phóng ồ ạt tới mức làm quá tải hệ thống phòng thủ của đối phương. Hàng trăm UAV giá rẻ buộc đối phương phải quyết định trong tích tắc, làm tiêu hao vũ khí đánh chặn đắt tiền. Trong giây phút hỗn loạn, hệ thống cảm biến bị quá công suất, chuỗi lệnh bị đình trệ và các lỗ hổng nghiêm trọng bắt đầu xuất hiện.

Nhiều lực lượng quân sự hiện đại được xây dựng cho một cuộc chiến kiểu khác, gồm máy bay chiến đấu, tên lửa đạn đạo, tấn công chính xác, nhưng lại bỏ quên máy bay không người lái. Ngay cả Mỹ - quốc gia chi hơn 1.000 tỷ USD cho quốc phòng - cũng chật vật để thích nghi.


Trong thập niên qua, Iran đã âm thầm xây dựng một trong những kho vũ khí UAV lớn nhất thế giới. Ảnh: Shutterstock.
Mỹ là quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực chiến tranh không người lái. Tuy nhiên, hạm đội của nước này cực kỳ tốn kém trong chế tạo, vận hành và bảo trì. Học thuyết quân sự của Mỹ theo hướng chất lượng hơn số lượng.

Tuy nhiên, chiến trường đã thay đổi và Iran viết lại luật chơi. Máy bay không người lái giá rẻ, sản xuất hàng loạt và dùng một lần. Chiến thuật “bầy đàn” thay vì ưu thế về công nghệ. Đột nhiên, lực lượng quân sự tiên tiến nhất trong lịch sử nhận thấy mình đang thích nghi với ý tưởng đơn giản nhất trong chiến tranh: Áp đảo, thay vì vượt trội.

“Với máy bay không người lái, chiến tranh sẽ bớt tốn kém nhưng nguy hiểm hơn, thương vong cao hơn và dễ tiến hành hơn. Mỹ và châu Âu vẫn mắc kẹt trong lối tư duy cũ. Chi tiêu quân sự hàng năm của Iran chỉ tối đa 10 tỷ USD. Nếu Iran cầm 10 tỷ USD mà chống được cả Mỹ, Israel và đồng minh vùng Vịnh, điều này cho thấy không cần nhiều tiền tới thế nếu có công nghệ phù hợp”, ông Swain nói.

Ưu thế về vũ khí thông thường không còn là điểm then chốt
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lại cho rằng UAV chỉ là công cụ hỗ trợ thay vì thay thế cho sức mạnh không quân truyền thống. Việc kiểm soát bầu trời vẫn phụ thuộc vào máy bay chiến đấu có người lái, hiệu năng cao, tốc độ, tàng hình và đưa ra các quyết định phức tạp lúc giao chiến.

“Máy bay không người lái chỉ nhằm mục đích đánh lạc hướng trong thời gian ngắn, hữu ích trong trinh sát, giám sát và thu thập thông tin. Tôi chỉ coi vũ khí này bổ trợ cho chiến dịch không kích thay vì là phần trung tâm”, Thiếu tướng Không quân Pakistan đã nghỉ hưu Shahzad Chaudhry nói.

Dẫu vậy, ngày càng nhiều chuyên gia đồng thuận xung đột tại Iran vén màn phần nào đó xu hướng của chiến tranh tương lai. Sức mạnh quân sự không chỉ dừng lại ở xe tăng và máy bay chiến đấu, mà là câu chuyện của các thuật toán, tự động hóa và máy móc sản xuất hàng loạt.

Trong khi đó, máy bay không người lái tự hành với AI cũng nảy sinh một vấn đề mới. Các dàn máy bay do AI điều khiển cho phép tấn công chớp nhoáng, phối hợp quy mô lớn, vượt xa khả năng ra quyết định của con người. Trao quyền quyết định cho AI tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng.

“Không thể hoàn toàn dựa vào AI. Sự kiểm soát của con người đã, đang và sẽ luôn là điều thiết yếu. Máy móc có thể mắc lỗi. Tương lai nằm ở sự cân bằng giữa trí tuệ nhân tạo và tự động hóa song song với phán đoán của con người. Chiến trường không thể và không nên được giao phó cho máy móc”, Thiếu tướng đã nghỉ hưu Raza Muhammad nói.

Những gì diễn ra ở vùng Vịnh sẽ xác lập tư duy quân sự trong nhiều thập niên tới. Máy bay không người lái đang thay đổi luật chiến tranh, từ cách thức tiến hành đến giành chiến thắng trong các trận đánh. Đồng thời, cán cân quyền lực đang dịch chuyển. Các lực lượng quân sự nhỏ hơn, bị hạn chế bởi trang thiết bị, giờ đây có thể thách thức đối thủ mạnh hơn bằng tốc độ, quy mô và hệ thống thông minh.

Gạt những tranh luận về học thuyết quân sự sang một bên, chảo lửa Trung Đông thời gian qua đã gửi một thông điệp rõ ràng. Chiến trường đang thay đổi và các học thuyết truyền thống cần đổi mới. Các nước nên mua sắm những hệ thống phòng thủ giá cả phải chăng, có khả năng mở rộng, tác chiến điện tử và công nghệ chống máy bay không người lái.

Bên cạnh đó, chiến tranh không còn được định nghĩa bởi ưu thế về vũ khí thông thường, mà bởi bên nào thích nghi nhanh hơn, sản xuất rẻ hơn và chiến đấu thông minh hơn. Cuộc chiến tiếp theo sẽ tới bất ngờ, ồ ạt tới mức những chiến thuật cũ chưa kịp phản ứng.

VietBF@ sưu tập