Middle East “Iran đang nhìn thấy Tự Do”: lời nhắn từ Trump giữa đêm đen đàn áp và bắt giữ

[Gibbs]

Giữa lúc Iran rung chuyển vì biểu tình kéo dài suốt nhiều ngày, Tổng thống Donald Trump đăng thông điệp trên Truth Social, bày tỏ đoàn kết với người Iran đang xuống đường đối đầu chế độ. Ông nói Mỹ “sẵn sàng giúp”, nhưng không nêu cụ thể sự giúp đỡ ấy sẽ là gì. Câu chữ ngắn, dấu chấm than dồn dập, như một cách bật đèn xanh cho hy vọng: Iran đang nhìn thấy “tự do”, “có lẽ chưa từng như thế”.

Lời Trump chưa kịp nguội, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đã lập tức “đẩy nhiệt” thông điệp, nói sự dũng cảm của người biểu tình đã lọt vào mắt Tổng thống, dự báo “cơn ác mộng dài” sẽ sớm kết thúc. Graham còn diễn giải khẩu hiệu “Make Iran Great Again” theo cách không vòng vo: người biểu tình phải thắng, ayatollah và bộ máy của họ phải thua, và “help is on the way”.

Ngoại giao Mỹ đồng loạt nhập cuộc
Không chỉ Nhà Trắng. Bộ máy an ninh – ngoại giao Mỹ cũng đồng thanh. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth chia sẻ lại thông điệp “Mỹ sẵn sàng giúp”, như một lời nhắc rằng câu chuyện không chỉ là phát biểu chính trị. Ngoại trưởng Marco Rubio thì đăng ngắn gọn: Hoa Kỳ ủng hộ “những người Iran dũng cảm”.

Những câu chữ ấy, dù chưa nói rõ “giúp bằng cách nào”, vẫn đủ làm Tehran khó chịu, đủ làm đường phố Iran dậy thêm một thứ cảm giác nguy hiểm: vừa được tiếp sức, vừa bị đặt vào tầm ngắm.

Tehran phản công: bắt “đầu sỏ”, nói có vũ khí, gán nhãn khủng bố
Trong khi Washington phát tín hiệu, truyền thông nhà nước Iran lại phát đi thông điệp cứng rắn: Press TV nói ít nhất 200 “kẻ cầm đầu bạo loạn” đã bị bắt, kèm tuyên bố thu được “một kho vũ khí đáng kể” tại các địa điểm ẩn náu, và cáo buộc họ có liên hệ với “nhóm khủng bố”. Trước đó, một hãng tin bán chính thức cũng nói có 100 người bị bắt ở khu vực gần Tehran vì “gây rối trật tự” và “dẫn dắt bạo loạn”.

Trong bức tranh ấy, hai dòng ngôn ngữ đâm thẳng vào nhau: một bên gọi đó là “đấu tranh vì tự do”, một bên gọi đó là “bạo loạn có bàn tay đen”.

Những con số lạnh người: chết, bắt, và khoảng trống vì blackout
Một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ thống kê: ít nhất 65 người đã thiệt mạng và hơn 2.300 người bị bắt trong khoảng hai tuần bất ổn. Nhưng chính họ cũng thừa nhận con số thực có thể cao hơn, vì đất nước đang bị “bịt mắt” bởi tình trạng cắt liên lạc diện rộng.

Khi internet bị tắt, số liệu trở thành trò chơi của khoảng tối: mỗi con số là một giả định, và mỗi giả định lại có thể đang che một sự thật tàn nhẫn hơn.

48 giờ mất mạng: chiếc màn che mang tên “an ninh”
Theo nhóm giám sát an ninh mạng, Iran đã trải qua hơn 48 giờ trong tình trạng internet blackout gần như toàn quốc. Ở Tehran, người dân nói dịch vụ di động cũng không hoạt động ổn định. Một chi tiết chua chát: Lãnh tụ tối cao vẫn có thể đăng bài trên mạng xã hội trong khi người thường “câm tiếng” hoàn toàn — bởi hệ thống vẫn “kết nối”, chỉ là họ khóa cổng, và có thể chừa lại lối đi cho một số kết nối “giá trị cao”.

Với người dân, blackout không chỉ cắt tin tức. Nó cắt cả nhịp sống: ngân hàng tê liệt, giao dịch đình trệ, tìm thông tin giá cả hay đường bay cũng khó. Khi màn hình bị bẻ gãy, người ta lại tụ ra đường như một phản xạ sinh tồn.

Đường phố và bệnh viện: những lời kể như dao cứa
Từ trong Iran, những lời kể rò rỉ ra ngoài vẽ một bức tranh u ám. Có người nói lực lượng an ninh dùng “súng trường quân dụng”, có nơi kể về trẻ em trúng đạn, có lời kể về bệnh viện hỗn loạn, người bị thương sợ vào viện vì lo bị nhận diện. Một bác sĩ ở một thành phố phía đông bắc nói đã chứng kiến nhiều người chết trong một ngày, trong đó có trẻ nhỏ. Có người biểu tình kể họ thấy “thi thể chồng lên nhau” trong bệnh viện sau cuộc trấn áp.

Không ai muốn tin những điều ấy là thật. Nhưng chính việc internet bị cắt càng khiến nỗi sợ phình to: nếu không thể quay, không thể gửi, không thể kêu… thì ai sẽ chứng minh?

Lá cờ “trước cách mạng” và tiếng hô nơi xứ người
Cơn bão không chỉ nằm trong biên giới Iran. Ở London, có đoạn video cho thấy một người biểu tình kéo lá cờ Iran xuống khỏi tòa đại sứ và treo lên lá cờ thời tiền cách mạng – biểu tượng gợi lại triều đại đã bị lật đổ năm 1979. Cảnh sát Anh bắt hai người và truy tìm thêm một người liên quan.

Biểu tượng lá cờ lúc này không chỉ là vải. Nó là câu hỏi nhức nhối: Iran sẽ đi về đâu? Trở lại quá khứ, hay tạo ra một điều hoàn toàn mới?

Khi nghệ sĩ lên tiếng: “blackout là công cụ đàn áp”
Hai nhà làm phim nổi tiếng Iran lên án việc cắt liên lạc là “công cụ đàn áp” nhằm che giấu bạo lực. Họ nói người dân bị bỏ lại trong trạng thái “không tự vệ”, không liên lạc được trong nước lẫn với thế giới bên ngoài, và cảnh báo sự im lặng hôm nay có thể trở thành hối tiếc ngày mai.

Khi nghệ sĩ phải nói bằng giọng tuyệt vọng như vậy, nghĩa là nỗi sợ đã vượt khỏi chính trị: nó chạm vào phần sâu nhất của đời sống.

Lằn ranh nguy hiểm: “đàn áp sẽ khó dập nếu đà này giữ được”
Có phân tích cho rằng phong trào đã chạm “một cấp độ mới”. Nếu đà biểu tình được duy trì, đàn áp có thể không còn đủ để dập, và khi đó điều nguy hiểm nhất với chế độ là các vết nứt trong “giới tinh hoa” và bộ máy trấn áp. Nhưng nếu vết nứt ấy chưa xuất hiện, đường phố có thể phải trả giá rất đắt để đổi lấy một thay đổi.

Iran đang đứng giữa hai cánh cửa. Một cánh cửa là “siết chặt” bằng bạo lực và nỗi sợ. Cánh cửa còn lại là một chuyển động chính trị mà chưa ai dám chắc hình dạng. Còn người dân—họ chỉ biết một điều: kinh tế bóp nghẹt không cho họ thở, blackout không cho họ nói, và tương lai thì không cho họ chờ thêm nữa.