Nhờ vài viên aspirin, bệnh nhân đă quay lại sở làm việc, nhưng cái ung thư trong gan ruột vẫn chờ ngày giải phẫu. Đây là chiến thuật mà người phương Tây gọi là "giấu bụi dưới thảm" hay "đá cái thùng (rác) xuống cuối đường". Tạm ổn, nhưng một ngày nào đó, sẽ có người phải hốt bụi hay đổ rác.
Một chuyên gia kinh tế Việt hưng phấn bảo:
"Mọi vấn đề về ngân hàng, chứng khoán và bất động sản sẽ được giải quyết xong trước tháng 8 năm nay. Tất cả thị trường tài chính sẽ phục hồi và sẽ lập đỉnh cao mới trong 2013. Lăi suất và lạm phát sẽ giảm xuống dưới 9%, cán cân thương mại sẽ cân bằng và ngân sách sẽ ổn định". Hallelujah (Lạy Chúa tôi)!!! Phép mầu đă hiện ra?
Giải pháp của Mỹ
Tôi gọi nó là một phép mầu v́ hiện tượng này sẽ đi ngược lại tất cả nguyên lư về kinh tế tài chính mà tôi được học. Chắc tại ḿnh học chưa đủ? Nhưng dù sao, nó cũng đă được áp dụng khá thành công tại Mỹ khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) bơm tiền cứu các ngân hàng, bắt đầu với gói QE 1 vào 2008, và liên tục in tiền với QE 2 và sắp cho ra QE 3 trong vài tháng tới. Thường th́ khi in tiền, lạm phát và lăi suất sẽ gia tăng v́ lượng cung của trái phiếu tràn ngập. Tuy nhiên, với sự suy thoái về nhu cầu tiêu dùng và mức độ thất nghiệp; cùng với số lượng tiền khổng lồ đang được các nhà đầu tư thế giới nắm giữ (nhất là Trung Quốc và Nhật Bản), thị trường chấp nhận dễ dàng lăi suất thấp (gần như zero) từ trái phiếu chính phủ v́ sự vững chắc của đồng đô la Mỹ giữa những biến động nguy hiểm của t́nh thế.
Kết quả là Fed đă cứu được hệ thống ngân hàng mà không phải trả giá bằng lạm phát và lăi suất. Tuy nhiên, kinh tế Mỹ đă tiếp tục tŕ trệ suốt 3 năm qua v́ tiền các ngân hàng nhận được đă không đem cho doanh nghiệp vay lại v́ nợ xấu và rủi ro vẫn c̣n cao. Họ giữ tiền nhận được để mua trái phiếu của các chính phủ cho an toàn và hạnh phúc với số tiền lời khủng qua sai biệt về lăi suất mua và bán.
Cuối cùng, nhờ sự năng động của nền kinh tế thị trường và những sáng tạo của tầng lớp doanh nhân trẻ, nền kinh tế Mỹ cho thấy vài tín hiệu của sự hồi phục vào giữa năm nay. Nhưng ngoài điểm sáng này, tỷ lệ thất nghiệp vẫn cao, giá địa ốc vẫn suy giảm, nợ công và tư vẫn đầm đ́a và lạm phát vẫn là một đe dọa qua giá dầu và lăi suất. Nói tóm lại, nhờ vài viên aspirin, bệnh nhân đă quay lại sở làm việc, nhưng cái ung thư trong gan ruột vẫn chờ ngày giải phẫu.
Đây là chiến thuật mà người phương Tây gọi là "giấu bụi dưới thảm" (swept under the rug) hay "đá cái thùng (rác) xuống cuối đường" (kick the (trash) can down the road). Tạm ổn, nhưng một ngày nào đó, trong nhiệm kỳ mới, có lẽ một người nào khác sẽ phải hốt bụi hay đổ rác.
Ứng dụng cho Việt Nam
Câu hỏi kế tiếp là Mỹ làm được thế th́ tại sao Việt Nam không áp dụng giải pháp tương tự? Dĩ nhiên, Việt Nam cũng đang áp dụng chính sách này và cũng có cơ may thành công. Tuy nhiên, có 5 sự khác biệt khá sâu rộng giữa hai nền kinh tế.
1. Trước hết, dù chịu nhiều thách thức, đồng đô la vẫn là bản vị chính trong các thanh toán quốc tế. Sự sụt giảm tỷ giá đồng đô la sẽ khiến các dự trữ ngoại hối của Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore... mất giá trị nhanh chóng. Các nhà cầm quyền nơi đây đă làm đủ cách để giúp Mỹ và giúp chính họ giữ sự b́nh ổn. Đồng Việt Nam th́ ngược lại.
2. Nền kinh tế Mỹ phần lớn vẫn dựa trên vận hành thị trường, với những doanh nghiệp tư nhân năng động, sáng tạo và mạo hiểm. Nhiều nhà sáng lập các doanh nghiệp mũi nhọn của nền kinh tế là những di dân từ Á Châu, Đông Âu... với mộng ước xây dựng những sự nghiệp lớn lao trên sân chơi lớn nhất toàn cầu. Trong khi đó, đầu tàu của kinh tế Việt vẫn là những doanh nghiệp nhà nước, chưa thoát khỏi sự bảo bọc của đặc quyền, đặc lợi.
3. Doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam vẫn chiến đấu bền bỉ trong trận băo hiện nay. Tuy nhiên, đối diện với lăi suất trên 20%, lạm phát thực sự hơn 15% và tỷ giá USD thấp hơn 16% giá trị thực của tiền đồng; các doanh nghiệp này chịu quá nhiều gánh nặng để cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, và ngay cả nội địa so với hàng Trung Quốc. Trong khi đó, doanh nhân Mỹ chỉ chịu lăi suất khoảng 6%, lạm phát 2%; nên sự hồi phục xảy ra nhanh chóng hơn.
4. Thêm vào đó, đầu tư FDI và FII vào Mỹ lại gia tăng trong các khủng hoảng kinh tế toàn cầu v́ sự ổn định và minh bạch của cơ chế quản lư. Các suy giảm về FDI và FII cho Việt Nam là những tín hiệu ngược lại.
5. Trong khủng hoảng tài chính năm 2008, do nợ xấu từ suy sụp của giá bất động sản, các ngân hàng Mỹ đă công khai các số liệu và t́nh trạng các sản phẩm tài chính để chính phủ Mỹ và các nhà đầu tư có thể đánh giá (stress test) khả năng sinh tồn của ḿnh. Nhiều định chế hàng đầu như Lehman Bros hay Countrywide... phá sản và nhiều ngân hàng hay hăng bảo hiểm siêu cấp phải bán đi phần lớn vốn cho các nhà đầu tư mới, kể cả chính phủ. Trong khi đó, các biện pháp của cơ quan quản lư ở Việt Nam và các nhóm sở hữu ngân hàng vẫn chưa thực sự minh bạch về thông tin, nên không ai bên ngoài có thể tiên đoán bất cứ điều ǵ về vấn đề hay diễn biến.
Liệu Việt Nam có thành công (dù tạm thời) như Mỹ trong bài toán kinh tế hiện tại?
Cách đây một năm, tôi lấy tàu hỏa cao tốc mới xây của Trung Quốc đi từ Thượng Hải đến Bắc Kinh. Tôi đùa hỏi ông quản lư đoàn xe là ông chắc không có sự cố ǵ chứ? Ông bảo anh hăy tin vào công nghệ cấp tiến chất lượng của Trung Quốc đi. Chúng tôi đang chiếm lĩnh vị trí số một về tàu cao tốc trên thế giới. Chỉ 3 tuần sau, đoàn tàu đó bị trật rầy ở Wenzhou, khiến hơn 50 người thiệt mạng (con số chính xác vẫn bị giấu). Các vị quản lư có thể đúng đến 80% về xác suất.
Nhưng có lẽ tôi sẽ không bao giờ đáp những chuyến tàu cao tốc của Trung Quốc.
Việt Nam với giải pháp 'Giấu bụi dưới thảm'
