Mỹ muốn cùng Iran quản lý, khai thác eo biển Hormuz?

[Romano]

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, một ý tưởng gây tranh cãi đã xuất hiện trên truyền thông quốc tế: khả năng Mỹ và Iran cùng tham gia quản lý, thậm chí khai thác eo biển Hormuz thông qua cơ chế thu phí đối với tàu chở dầu.

Theo báo Anh The Independent, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nêu ý tưởng Mỹ có thể hợp tác với Iran theo mô hình liên doanh để quản lý hoạt động tại eo biển Hormuz. Ông mô tả đây là một giải pháp “tuyệt vời” nếu đạt được.

Ông Trump nói với đài ABC News hôm 8/4 rằng, Mỹ có thể tìm kiếm một “liên doanh” với Iran để bảo vệ eo biển Hormuz. “Chúng tôi đang nghĩ đến việc thực hiện nó như một liên doanh. Đó là một cách để đảm bảo an ninh, cũng như bảo vệ nó khỏi nhiều người khác”, Tổng thống Mỹ nói khi được hỏi liệu ông có cho phép Tehran thu phí vận chuyển hàng hải hay không. “Đó là một điều tuyệt vời”, ông nhận định.

Báo Gulf News của Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) đưa tin, ông Trump không loại trừ khả năng Mỹ và Iran có thể phối hợp trong việc điều tiết lưu thông, thậm chí chia sẻ nguồn thu từ việc thu phí tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz.Iran đã có một số thỏa thuận riêng với các nước thứ ba để hướng dẫn tàu thuyền đi qua Hormuz, và thông qua luật cho phép thu phí tàu chở dầu qua eo biển này. Theo một số tờ báo, đã có ít nhất một trường hợp thanh toán 2 triệu USD để một con tàu đi qua Hormuz.

Trước đó, Independent đưa tin, một số quốc gia đang trả mức giá khởi điểm 1 USD Mỹ/thùng, trong khi các tàu chở dầu lớn có thể chở khoảng hai triệu thùng. Các nhà điều hành đang đàm phán các điều khoản thanh toán bằng nhân dân tệ Trung Quốc hoặc stablecoin (tiền kỹ thuật số).Các nhà trung gian hòa giải giấu tên nói với báo Mỹ The Wall Street Journal rằng, tình trạng hiện tại khó có thể thay đổi, bất chấp lời hứa của Iran về việc cho phép “đi lại an toàn” qua eo biển.

Bà Barbara Leaf, cựu Đại sứ Mỹ tại UAE, nói với CNBC rằng, bà dự đoán Iran sẽ cố gắng khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz như một phần của bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào. “Rõ ràng là chế độ này coi đó là một nguồn thu nhập khổng lồ, và họ sẽ cố gắng hết sức để khẳng định quyền quản lý nào đó đối với eo biển”, bà nói. Một quan chức cấp cao của Iran nói với Reuters rằng, Iran vẫn muốn bất kỳ thỏa thuận hòa bình lâu dài nào trong cuộc chiến cho phép nước này áp phí.

Tuy nhiên, các nguồn tin chính thống của Mỹ cho thấy lập trường chính thức vẫn còn rất dè dặt. Theo The Wall Street Journal, các quan chức Nhà Trắng khẳng định Washington “chưa chấp nhận dứt khoát” đề xuất cho phép Iran thu phí đối với tàu thuyền đi qua Hormuz. Trong khi đó, hãng tin Reuters dẫn phân tích pháp lý cho rằng việc thu phí tại một eo biển quốc tế như Hormuz có thể vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), vốn bảo đảm quyền tự do hàng hải.