Vì sao vitamin nhóm B có B1, B3, B5, B6, B7, B9, B12 nhưng lại không tồn tại vitamin B4, B8, B10 hay B11?

[june04]

Ngày nay, vitamin nhóm B được xem là một trong những nhóm dưỡng chất quan trọng nhất đối với cơ thể con người, tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng, hoạt động thần kinh, tạo máu và duy trì nhiều chức năng sinh học thiết yếu.

Tuy nhiên, ít ai biết rằng hệ thống đánh số của nhóm vitamin này từng khác xa hiện tại. Trong giai đoạn đầu nghiên cứu dinh dưỡng, các nhà khoa học liên tục phát hiện ra những hợp chất mới và tạm thời xếp chúng vào “gia đình vitamin B” theo đúng thứ tự tìm thấy.

Điều đó dẫn tới sự xuất hiện của hàng loạt cái tên như vitamin B4, B8, B10 hay B11. Nhưng cùng với sự phát triển của khoa học, nhiều chất sau đó bị loại khỏi danh sách chính thức vì không còn đáp ứng tiêu chuẩn của một loại vitamin.

Theo định nghĩa hiện đại, vitamin là những hợp chất hữu cơ thiết yếu mà cơ thể không thể tự tổng hợp đủ số lượng cần thiết, buộc phải bổ sung từ thực phẩm hoặc nguồn bên ngoài.

Đây chính là lý do khiến một số “vitamin B” cũ dần bị gạch tên.

Trong số đó, vitamin B4 là trường hợp khá nổi tiếng. Chất này thực chất là adenine, một thành phần quan trọng cấu tạo nên ADN và ARN. Tuy nhiên, cơ thể con người có khả năng tự tổng hợp adenine nên nó không còn được xem là vitamin theo tiêu chuẩn hiện đại.

Dù vậy, trong lĩnh vực dược phẩm, tên gọi “vitamin B4” vẫn còn được sử dụng ở một số nơi như một thói quen lịch sử, đặc biệt trong các thuốc hỗ trợ tăng bạch cầu.

Một trường hợp khác là vitamin B8, tức inositol. Đây là hợp chất có vai trò trong tín hiệu tế bào và chuyển hóa chất béo. Tuy nhiên, cơ thể người cũng có khả năng tự tạo ra inositol nên giới khoa học không còn xếp nó vào nhóm vitamin thiết yếu.

Dẫu đã bị loại khỏi danh sách chính thức, inositol vẫn được nghiên cứu rộng rãi trong các lĩnh vực liên quan đến thần kinh, chuyển hóa và sức khỏe sinh sản. Chính vì vậy, nhiều người làm dinh dưỡng lâu năm vẫn quen miệng gọi nó là vitamin B8.

Trong khi đó, vitamin B10 và B11 lại là những trường hợp gây nhầm lẫn về phân loại. Sau quá trình nghiên cứu sâu hơn, các nhà khoa học nhận thấy chúng thực chất chỉ là các dạng liên quan hoặc hỗn hợp của vitamin B9, còn gọi là axit folic hay folate.

Do bị xem là trùng lặp về bản chất hóa học và chức năng, các tên gọi riêng này dần bị loại bỏ khỏi hệ thống phân loại chính thức.

Lịch sử của vitamin nhóm B phản ánh rõ cách khoa học vận hành. Những kiến thức từng được xem là đúng ở một thời điểm có thể bị điều chỉnh hoặc thay đổi hoàn toàn khi xuất hiện thêm dữ liệu mới.

Trong lĩnh vực dinh dưỡng, điều này xảy ra khá thường xuyên. Trước đây, từng tồn tại quan niệm cho rằng con người chỉ nên bổ sung canxi trước 36 tuổi vì sau độ tuổi này xương không còn hấp thụ hiệu quả. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại đã bác bỏ nhận định đó.

Vitamin nhóm B cũng trải qua quá trình “sàng lọc” tương tự. Ban đầu, các nhà khoa học chủ yếu dựa trên quan sát và phát hiện sơ bộ để đặt tên. Nhưng khi công nghệ sinh học, hóa sinh và y học phát triển mạnh hơn, họ bắt đầu hiểu rõ bản chất thật sự của từng hợp chất.

Kết quả là danh sách vitamin B ngày nay chỉ còn lại tám thành viên chính thức gồm B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12.

Dù vậy, sự biến mất của những cái tên như B4 hay B8 không có nghĩa các chất này vô dụng. Trái lại, nhiều hợp chất từng bị loại khỏi danh sách vitamin vẫn giữ vai trò sinh học quan trọng trong cơ thể con người.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ cơ thể có thể tự sản xuất chúng hoặc chúng không còn đáp ứng đầy đủ định nghĩa nghiêm ngặt của một loại vitamin thiết yếu.

Câu chuyện về những “con số mất tích” trong vitamin nhóm B cũng cho thấy khoa học không phải hệ thống bất biến. Những gì được xem là chân lý hôm nay hoàn toàn có thể được cập nhật trong tương lai.

Với tốc độ phát triển của y học hiện đại, không loại trừ khả năng sẽ còn nhiều khái niệm dinh dưỡng tiếp tục được điều chỉnh trong những năm tới.

Và đôi khi, chỉ từ một chi tiết nhỏ như việc thiếu vài con số trong tên vitamin, người ta lại có cơ hội nhìn thấy cả hành trình thay đổi đầy thú vị của khoa học suốt hàng thế kỷ.