Những giờ phút cuối cùng của hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines

[Romano]

Spirit Airlines chính thức ngừng hoạt động sau 34 năm, khép lại hành trình của một trong những hãng hàng không giá rẻ gây tranh cãi nhất tại Mỹ. Quyết định đột ngột này không chỉ khiến hàng chục nghìn hành khách bị ảnh hưởng mà còn hé lộ những điểm yếu kéo dài của mô hình hàng không chi phí thấp trong bối cảnh chi phí leo thang và cạnh tranh khốc liệt.

Hành khách cuối cùng và chuyến bay dang dở
Spirit Airlines chính thức ngừng hoạt động chỉ vài giờ trước chuyến bay cuối cùng cất cánh vào chiều thứ Sáu 1/5. Sự kiện này đánh dấu hồi kết của một hãng hàng không giá rẻ từng phục vụ hàng triệu người Mỹ trong hơn ba thập kỷ.

Tại sân bay quốc tế Baltimore Washington, Jeremiah Burton, một kỹ thuật viên 45 tuổi, chuẩn bị cho chuyến bay đầu tiên trong đời tới New Orleans. Anh chọn Spirit chỉ vì đây là lựa chọn rẻ nhất với mức giá khoảng 500 USD. Nhưng chuyến đi mang tính cá nhân ấy lại diễn ra đúng vào thời khắc lịch sử khi hãng bay này chuẩn bị đóng cửa.

Trong ngày cuối cùng, Spirit vẫn vận chuyển hơn 50.000 hành khách trước khi toàn bộ hệ thống dừng hoạt động. Trang web và ứng dụng của hãng sau đó bị xóa sạch, thay bằng thông báo hủy toàn bộ chuyến bay và ngừng dịch vụ khách hàng.

Một đề xuất cứu trợ trị giá tới 500 triệu USD từ chính quyền Tổng thống Donald Trump đã không được các chủ nợ chấp nhận. Theo phương án này, chính phủ có thể nắm tới 90% cổ phần hãng.

Tuy nhiên, các chủ sở hữu trái phiếu phản đối vì lo ngại quyền lợi bị xếp sau chính phủ. Cuộc đàm phán nhanh chóng đổ vỡ, khiến Spirit không còn lựa chọn nào ngoài việc chấm dứt hoạt động.

Thông tin từ nội bộ cho thấy Bộ Thương mại đã thông báo rõ ràng rằng các bên còn rất xa mới đạt được thỏa thuận. Điều này đặt dấu chấm hết cho mọi hy vọng cứu vãn hãng bay.

Nhà ga im lặng và thị trường lập tức phản ứng
Tại sân bay LaGuardia ở New York, khu vực từng là “căn cứ” của Spirit trở nên gần như trống rỗng. Các quầy dịch vụ đóng cửa sớm, nhân viên an ninh được cho về trước giờ.

Ngay sau khi Spirit dừng hoạt động, các hãng bay khác lập tức triển khai phương án hỗ trợ hành khách. United Airlines cho biết đã tiếp nhận khoảng 14.000 khách, trong khi Southwest Airlines đón hơn 20.000 người. JetBlue nhanh chóng mở rộng lịch bay tại Florida để lấp khoảng trống thị trường.

Diễn biến này cho thấy vai trò của Spirit không nằm ở quy mô thị phần, chỉ khoảng 4%, mà ở việc tạo áp lực giá lên toàn ngành. Khi hãng biến mất, cán cân cạnh tranh có nguy cơ thay đổi.

Những vấn đề tích tụ trong nhiều năm
Spirit Airlines từng có giai đoạn tăng trưởng mạnh trong thập niên 2010, nhưng lợi nhuận đã dừng lại từ năm 2019. Mô hình hàng không giá rẻ dựa vào giá vé thấp và thu phí dịch vụ bổ sung bắt đầu bộc lộ hạn chế.

Hãng phải đối mặt với cạnh tranh trực diện từ các “ông lớn” như Delta, United và American Airlines, những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính mạnh hơn và mạng lưới rộng hơn.

Thương vụ sáp nhập với JetBlue thất bại sau khi bị Bộ Tư pháp Mỹ chặn lại càng khiến Spirit mất đi cơ hội tái cấu trúc. Đồng thời, lỗi động cơ khiến nhiều máy bay phải dừng khai thác đã làm giảm năng lực vận hành trong thời gian dài.

Đòn giáng cuối cùng đến từ việc giá nhiên liệu tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Chi phí vận hành leo thang vượt quá khả năng chịu đựng của hãng.

Sự sụp đổ của Spirit kéo theo khoảng 17.000 lao động trực tiếp và gián tiếp mất việc. Các công đoàn ngành hàng không đã lên tiếng kêu gọi chính phủ hỗ trợ khẩn cấp cho người lao động.

Đề xuất bao gồm việc bổ sung 600 USD mỗi tuần vào trợ cấp thất nghiệp nhằm giúp ổn định đời sống trong giai đoạn chuyển tiếp. Các tiếp viên hàng không cũng yêu cầu được thanh toán đầy đủ lương và phúc lợi còn tồn đọng trong quá trình xử lý phá sản.

Hãng hàng không “vừa yêu vừa ghét”
Dù chỉ chiếm thị phần nhỏ, Spirit lại có ảnh hưởng lớn đến tâm lý người tiêu dùng Mỹ. Hãng nổi tiếng với giá vé rẻ nhưng cũng gây tranh cãi vì dịch vụ hạn chế và nhiều khoản phí phụ thu.

Chính mô hình này khiến Spirit trở thành biểu tượng đặc biệt của ngành hàng không giá rẻ, nơi người dùng sẵn sàng đánh đổi trải nghiệm để tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, khi thị trường chuyển sang ưu tiên khách hàng chi tiêu cao và dịch vụ cao cấp, mô hình này dần mất lợi thế cạnh tranh.

Năm 2017, Spirit đã cho các nhân viên tiếp xúc trực tiếp với khách hàng tham gia Học viện Disney, một công ty con của Disney chuyên về đào tạo lãnh đạo và chuyên môn, nhằm cải thiện tương tác giữa nhân viên và khách hàng, và đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc nâng cao hiệu suất đúng giờ.

Nó vẫn còn người hâm mộ và khách hàng trung thành, cho đến tận phút cuối cùng.

“Với một chuyến bay hai tiếng, tôi thực sự có thể chịu đựng rất nhiều,” Kara Snyder, 30 tuổi, người làm việc trong lĩnh vực bán bảo hiểm y tế, cho biết. Cô nói rằng đối với một chuyến bay ngắn từ Florida đến Baltimore, chỗ để chân chật hẹp và các tiện ích không thành vấn đề đối với cô. Snyder cho biết cô đã bay hãng Spirit đến Baltimore và sẽ bay trở lại Orlando bằng hãng Frontier Airlines.

“Tôi thường chọn các hãng hàng không giá rẻ,” cô ấy nói.

Các chuyến bay quốc tế đến châu Âu hoặc châu Phi lại là chuyện khác, bà Snyder nói. “Tôi chọn Delta,” bà nói. “Tôi khá kén chọn. Phải là Delta.”

Tối thứ Sáu ngày 1/5 tại trụ sở chính của Spirit ở Dania Beach, Florida, gần sân bay quốc tế Fort Lauderdale-Hollywood, đội ngũ điều hành cấp cao của Spirit đã tụ họp trong phòng họp, theo dõi những chuyến bay cuối cùng hạ cánh.

Trước đó, tin tức cho biết vào lúc 3 giờ sáng thứ Bảy, thời gian sẽ chấm dứt đối với hãng hàng không này và đội máy bay phản lực màu vàng tươi của nó.

“Chúc tất cả các bạn may mắn,” một nhân viên của American Airlines nói với hành khách trên chuyến bay của Spirit, theo đoạn ghi âm được đăng tải bởi LiveATC.net. “Rất tiếc khi nghe về những gì đã xảy ra.”

Một trong những phi công trên chuyến bay cuối cùng của Spirit, NK1833 từ Detroit đến Sân bay Quốc tế Dallas Fort Worth, ngay trước khi hạ cánh sau nửa đêm thứ Bảy, đã hỏi đài kiểm soát không lưu: “Có chuyến bay nào khác của Spirit đến sau chúng tôi không?” Trên máy bay có 175 hành khách.

“Tôi không thấy gì cả,” người điều khiển nói. “Vậy có lẽ anh/chị là người cuối cùng.”

Sau đó, ông nói với phi công: “Thật vui khi được làm việc với các bạn và tôi chúc các bạn mọi điều tốt đẹp nhất.”

Theo LiveATC, phi công đáp lại: “Cảm ơn rất nhiều.”

Việc Spirit Airlines đóng cửa có thể khiến giá vé trung bình tại Mỹ tăng trong ngắn hạn do giảm áp lực cạnh tranh. Các hãng lớn sẽ có thêm dư địa điều chỉnh giá, đặc biệt trên các chặng nội địa vốn do Spirit khai thác mạnh.